Multimedia

Renesans - wydarzenia historyczne - oś czasu

RCT1QLGTVJQG41
Oś czasu. 1450 Fotografia przedstawia fragment zadrukowanej karty. Krój pisma ma styl gotycki. Fragment Biblii Gutenberga, ukazujący staranny krój pisma. Wynalezienie druku przez Jana Gutenberga. 1453 Obraz przedstawia dwa drewniane statki zacumowane przy brzegu. Mają one wysokie maszty. Liczni marynarze toczą bitwę z wojskiem stojącym na wieży przybrzeżnego zamku. Mają wysokie drabiny. Wspinają się po nich. Są uzbrojeni w tarcze, łuki oraz miecze. Żołnierze broniący zamku rzucają kamieniami. Po lewej stronie obrazu stoi jeździec. Mężczyzna ma owalną twarz i długą brodę. Ma spiczaste nakrycie głowy oraz tarczę przewieszoną przez lewe ramię. W tle pogodne niebo. Philippe de Mazerolies, Oblężenie Konstantynopola, ok, 1470 – 1479. Zdobycie Konstantynopola przez Turków. 1492 Obraz przedstawia grupę mężczyzn stojących na brzegu morza. Są wyprostowani i dumni. Są ubrani w eleganckie stroje: dość długie kaftany, obcisłe spodnie i miękkie trzewiki. Niektórzy mają na piersiach zbroję. Na głowach mają kapelusze z piórkiem i szerokim rondem. Na przedzie stoi dojrzały mężczyzna. Postać trzyma w lewej dłoni drzewiec z powiewającą dużą chorągwią z herbem. W prawej ręce trzyma miecz. Po jego lewej stronie zgromadzeni są inni mężczyźni. Są ubrani prosto. Jeden z nich przyklękuje na ziemi i spogląda na niego. Na drugim planie, wśród drzew stoją nagie postaci. Przyglądają się im. Jedna z nich klęczy z głową opuszczoną do ziemi. W tle rozciąga się morze. Na brzegu stoi łódź z niskim masztem. Wychodzą z niej mężczyźni. Ohn Vanderlyn, Przybycie Kolumba, 1847. Odkrycie Ameryki przez Kolumba. 1517 Obraz przedstawia kilku mężczyzn stojących wokół ogniska. Jeden z nich jest ubrany w długą, ciemną pelerynę z kapturem, spod której wystaje jasna szata. Trzyma przed sobą otwartą książkę. Postać podąża w kierunku ogniska, w którym już płoną księgi. Drugi mężczyzna jest ubrany w średniej długości płaszcz z grubej tkaniny oraz rajtuzy. Ma długą brodę i gęste włosy wystające spod kapelusza. Inni mężczyźni przynoszą deski, aby podtrzymać płomień ogniska. W tle ukazana jest panorama niewielkiego miasta. Luter palący bullę papieską. Wystąpienie Marcina Lutra początek reformacji; rozpad Kościoła – powstanie wyznań protestanckich: luterańskiego, kalwińskiego, anglikańskiego. 1519 Obraz przedstawia pejzaż morski. Ukazane są trzy okazałe, pięciomasztowe okręty oraz dwie łódki. Okręty mają rozwinięte niemal wszystkie żagle. W łódce ukazanej po lewej stronie obrazu stoi mężczyzna. Lewą ręką wskazuje miejsce, w którym znajduje się wystająca z morza skała. Pozostali marynarze wiosłują. Z tyłu łódki powiewa dość duża flaga. W tle ukazane są zamglone góry. Magellan w cieśninie swojego imienia, nieznany autor, ok. 1860. Wyprawa Magellana dookoła świata. 1525 Ilustracja przedstawia scenę rodzajową. W centrum obrazu umieszczona jest postać monarchy i klęczącego przed nim mężczyzny w sile wieku w zbroi rycerskiej i futrzanej pelerynie. Król to starszy mężczyzna siedzący na tronie. Na głowie ma koronę. Jest ubrany w obszerne, bogate szaty. Prostuje prawą rękę. Za monarchą stoi kilkuletni chłopiec ubrany w sukienkę. Chłopiec bawi się łańcuchem, który król ma założyć rycerzowi. Jest podtrzymywany przez mężczyznę w sile wieku. To ochmistrz dworu. Ma jasne, półdługie włosy. Za tą parą stoi dojrzały mężczyzna w infule biskupiej. Po prawej stronie stoi dojrzały mężczyzna, który trzyma w dłoni królewskie jabłko. Inny mężczyzna, stojący w głębi, trzyma chorągiew. Stoją tu dojrzali mężczyźni. Są ubrani w okazałe szaty. To królewscy urzędnicy. Na schodku poniżej królewskiego tronu siedzi brodaty mężczyzna w sile wieku. Ma zmartwioną twarz. Na głowie ma czapkę z rogami. Zakłada nogę na nogę. Opiera się o laskę. To błazen. Po prawej stronie u dołu stoi dojrzały mężczyzna z brodą. Niesie złotą tacę wypełnioną monetami. Inny, znacznie młodszy sięga po monety. Mężczyzna ma ogoloną twarz. Jest ubrany w płaszcz obszyty futrem. Wyżej stoi pochylony mężczyzna w hełmie na głowie. Po jego prawej stronie stoi starszy, brodaty i łysy mężczyzna. Postać podkręca wąsa. Bliżej głównych postaci stoją dwie kobiety. Jedna to starsza monarchini. Druga jest w sile wieku. Obie są ubrane w okazałe szaty. U dołu po prawej stronie na koniu siedzi dojrzały mężczyzna. Ma długą, gęstą brodę. Jest ubrany w zbroję rycerską. Na głowie ma hełm z pióropuszem. Obserwuje scenę. W lewym górnym rogu ukazany jest balkon, na którym stoi grupa postaci. W tle fragment strzelistej wieży Kościoła Mariackiego. Jan Matejko, Hołd pruski, 1882. Hołd pruski. 1525 Fotografia przedstawia dziedziniec zamku. Jest to trzykondygnacyjna budowla z krużgankami. Ukazane są liczne, duże okna. Ściany najwyższej kondygnacji są ozdobione freskami. Prezentują one liczne portrety w okrągłych obramowaniach. Pod arkadami spaceruje grupa turystów. W tle pogodne niebo. Renesansowy dziedziniec zamku – skrzydło wschodnie i południowe. Przebudowa Wawelu w stylu renesansowym. 1543 Obraz przedstawia mężczyznę stojącego na dachu ceglanego budynku. Postać przyklęka na prawe kolano. Mężczyzna ma szczupłą twarz. Ukazuje ją w całości. Ma ciemne brwi, niewielkie oczy, mały nos i wąskie usta. Patrzy w niebo. Ma gęste, półdługie, falujące włosy. Unosi prawą dłoń, w lewej trzyma cyrkiel. Jest ubrany w ciemną szatę. Ma narzucony na nią futrzany płaszcz o pomarszczonym brzegu. Spod niego wysuwa nogę okrytą pończochą i obutą w pantofel. Obok postaci leżą otwarte księgi, lampion oraz arkusz przedstawiający wykres. W tle ukazane są szpiczaste wieże kościoła i ciemne, prawie bezgwiezdne niebo. Jan Matejko, Astronom Kopernik, czyli rozmowa z Bogiem, 1872. Krótka rozprawa... Mikołaja Reja i O obrotach sfer niebieskich Mikołaja Kopernika. 1545 Obraz przedstawia wnętrze kościoła. Liczni księża siedzą w ławach ustawionych amfiteatralnie po prawej stronie. Pośrodku obrazu stoi stół przykryty ciemną tkaniną. Siedzą przy nim dwaj duchowni. Po lewej stronie obrazu umieszczone są dwie ławy i rząd siedmiu okazałych krzeseł, na podwyższeniu. Siedzą na nich kościelni dostojnicy. Są ubrani w czerwone szaty. W głębi stoi mównica. Stojący za nią duchowny przemawia, gestykulując. Wokół nich są ustawione ławy, na których również siedzą uczestnicy spotkania. W tle ukazany jest ołtarz i nawy boczne kościoła. U dołu obrazu znajduje się podwójna ramka zawierająca tekst. Elisa Naurizio, Kongregacja generalna na soborze trydenckim, 1633. Sobór trydencki początek reform w Kościele katolickim i początek kontrreformacji; umowny koniec europejskiego renesansu. 1550 Ilustracja przedstawia portret mężczyzny w średnim wieku. Postać ukazuje prawy półprofil. Mężczyzna ma szczupłą twarz. Ma znaczą łysinę. Jego czoło jest lekko zmarszczone. Ma ciemne brwi, głęboko osadzone oczy. Jego nos jest wąski, delikatnie zgarbiony. Ma lekko wystające kości policzkowe. Ma wąsy oraz długą, kręconą brodę. Z tyłu głowy mężczyzny rosną włosy rzadkie, falujące i krótkie. Uszy mężczyzny są małe. Ubrany jest w szatę, spod której wystaje kołnierz. François‑Séraphin Delpech, Portret Pierre’a de Ronsarda, przed 1825. Powstanie grupy poetyckiej Plejada we Francji (wokół Pierre’a Ronsarda). 1569 Obraz przedstawia wnętrze zbytkownie udekorowanej komnaty. Po lewej stronie ilustracji umieszczone jest wejście do pomieszczenia. Stoi tu tłum rozemocjonowanych postaci. Kobiety są ubrane w okazałe suknie. Mężczyźni noszą kaftany sięgające kolan i obcisłe rajtuzy. Próbują ukryć kosztowności, przeglądają dokumenty lub sprawdzają zawartość kufrów. Większość z nich patrzy na łoże z baldachimem, na którym leży mężczyzna. Postać ma okrągłą, bladą twarz, którą ukazuje w całości. Ma niskie czoło i gęstą brodę. Ubrany jest w szatę z żabotem i koronkowymi mankietami. Jego prawa ręka osunęła się z łóżka. Leżący patrzy na ministranta stojącego po jego prawej stronie. Ministrant dzwoni dzwonkiem. Za ministrantem stoi ksiądz. Jest to dojrzały mężczyzna. Ma owalną twarz, zmarszczone czoło, grube brwi i gęstą brodę. W dłoniach trzyma ozdobne, złote naczynie z olejami służącymi do ostatniego namaszczenia. Obok łóżka stoi dojrzały mężczyzna pochylający głowę. Postać trzyma rękę na czole i spogląda w dół. Jest ubrany w ciemne szaty. Na podłodze rozrzucone są przedmioty wyjęte ze skrzynki: szkatułki, kielichy, waza oraz futro. Na ścianie wisi portret przedstawiający dojrzałą kobietę. obraz jest oprawiony w szeroką, ozdobną ramę. Obok obrazu wisi rycerska zbroja. Przy ścianie stoi stół. Jest okryty długim obrusem. Na blacie stoi świecznik, leżą księgi. O nie oparty jest podwójny portret oprawiony w wąskie ramki. Jan Matejko, Unia lubelska, 1869. Unia lubelska powstanie Rzeczpospolitej Obojga Narodów (Korony Polskiej i Litwy). 1569 Śmierć Mikołaja Reja. 1573 Obraz przedstawia wnętrze zbytkownie udekorowanej komnaty. Po lewej stronie ilustracji umieszczone jest wejście do pomieszczenia. Stoi tu tłum rozemocjonowanych postaci. Kobiety są ubrane w okazałe suknie. Mężczyźni noszą kaftany sięgające kolan i obcisłe rajtuzy. Próbują ukryć kosztowności, przeglądają dokumenty lub sprawdzają zawartość kufrów. Większość z nich patrzy na łoże z baldachimem, na którym leży mężczyzna. Postać ma okrągłą, bladą twarz, którą ukazuje w całości. Ma niskie czoło i gęstą brodę. Ubrany jest w szatę z żabotem i koronkowymi mankietami. Jego prawa ręka osunęła się z łóżka. Leżący patrzy na ministranta stojącego po jego prawej stronie. Ministrant dzwoni dzwonkiem. Za ministrantem stoi ksiądz. Jest to dojrzały mężczyzna. Ma owalną twarz, zmarszczone czoło, grube brwi i gęstą brodę. W dłoniach trzyma ozdobne, złote naczynie z olejami służącymi do ostatniego namaszczenia. Obok łóżka stoi dojrzały mężczyzna pochylający głowę. Postać trzyma rękę na czole i spogląda w dół. Jest ubrany w ciemne szaty. Na podłodze rozrzucone są przedmioty wyjęte ze skrzynki: szkatułki, kielichy, waza oraz futro. Na ścianie wisi portret przedstawiający dojrzałą kobietę. obraz jest oprawiony w szeroką, ozdobną ramę. Obok obrazu wisi rycerska zbroja. Przy ścianie stoi stół. Jest okryty długim obrusem. Na blacie stoi świecznik, leżą księgi. O nie oparty jest podwójny portret oprawiony w wąskie ramki. Jan Matejko, Śmierć Zygmunta Augusta w Knyszynie w 1572, 1886. Wygaśnięcie dynastii Jagiellonów pierwsza wolna elekcja. 1596 Ilustracja przedstawia kartkę pocztową. Pośrodku znajduje się syrena, czyli istota której górna część ciała stanowi głowa i tors kobiety, a dół rybi ogon. Postać ukazuje lewy półprofil. Włosy kobiety są krótkie, kręcone. Ma gładkie czoło, głęboko osadzone oczy, niewielki nos i małe usta. Kobieta ma nagie piersi. Unosi prawą rękę. Trzyma w dłoni szablę. W lewej ręce trzyma tarczę. Postać jest otoczona dwiema gałązkami. Umieszczony jest napis: Herb Miasta Stołecznego Warszawa. W rogach ilustracji znajdują się napisy: tłumaczenie Warsaw, Varsovie, Варшава, Warschau. Herb miasta stołecznego Warszawy, rysunek Stanisłwa Winiarski. Przeniesienie stolicy Polski do Warszawy. 1601 Wydanie Rytmów Mikołaja Sępa Szarzyńskiego umowny koniec renesansu w Polsce. 1629 Śmierć Szymona Szymonowica inna propozycja umownego końca renesansu w Polsce.
Polecenie 1

Zapoznaj się z osią czasu prezentującą wydarzenia historyczne epoki renesansu. Wyjaśnij, w jaki sposób skutki tych wydarzeń uwidaczniają się w literaturze i sztuce tego okresu. Zapisz krótkie wnioski.

ROMR331NEF7J3
(Uzupełnij).
Polecenie 2

Wybierz jedno wydarzenie przedstawione na osi czasu. Przygotuj jego opis z uwzględnieniem wpływu na myśl i kulturę epoki.

RCA72F6NPJEMC
(Uzupełnij).

Sztuka renesansowa - prezentacja multimedialna

R1456BBoFtqma
2,3

Rozkwit stylu renesansowego

Kolebką sztuki renesansu są Włochy, w których początki tego stylu rozwinęły się już w XIV w. Za jego prekursora uważa się Giotta. Rozkwit stylu renesansowego przypada na rządy Medyceuszy we Florencji, która stała się centrum nowych tendencji. Artyści zaczęli odwoływać się świadomie do architektury i rzeźby antycznej. Działalność artystyczną traktowano jako wiedzę, nie tylko umiejętność. Opierano ją na ścisłych zasadach. Uprawiający sztukę znali się np. na fizyce (zjawiska optyczne, mechanika), geometrii i anatomii. Zwracano także baczniejszą uwagę na przyrodę. Tematyka dzieł nadal skupiała się na scenach biblijnych i mitologicznych. W malarstwie popularny był akt (podobnie w rzeźbie), portret (w rzeźbie – popiersia), w zakresie techniki – fresk, w architekturze – kolumny, łuki triumfalne. Śmielej rozwijała się architektura świecka: powstają jednolite stylistycznie miasta z ratuszem, pałacami, willami i kamienicami.

R5RQQKXXOJD7Z
Obraz przedstawia portret mężczyzny w sile wieku. Postać ukazuje prawy profil. Mężczyzna ma gładkie czoło. Jego brwi są wąskie. Ma oczy przysłonięte grubymi powiekami. Patrzy w swoją prawą stronę. Nos mężczyzny jest duży i prosty. Usta są małe i wąskie. Na głowie ma kornet. Ubrany jest w togę. Pod szyją ma dwa okrągłe guziki. Są rozpięte.
Giotto. Fragment obrazu Pięciu włoskich artystów pędzla Paolo Uccello, XVI w.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1VS5ESAUAKND
Ilustracja przedstawia dwie zapisane strony opatrzone rysunkami. Dotyczą one astronomią. Szkice przedstawiają układy Słońca, Księżyca i Ziemi.
Stronice Kodeksu Leicester Leonarda da VInci
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RD55PQTQKSVN4
Szkic przedstawia front trzykondygnacyjnej kamienicy. Ma dach mansardowy. W tle, po lewej stronie ilustracji znajduje się zarys kościoła.
Kamienica renesansowa z attyką i z kartuszami na piętrze
rys. Stanisław Noakowski, 1917
Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie, domena publiczna.
R1cgKtRZ1YPaL
2,3

Indywidualność artysty

W przeciwieństwie do średniowiecza, kiedy dzieła często pozostawały anonimowe, w renesansie podkreślano indywidualność artysty. Możni mieli świadomość, że ich imiona mogą przetrwać dla potomności dzięki wielkim dziełom sztuki, toteż stawali się hojnymi mecenasami artystów, którzy odwzajemniali się tworzeniem ich portretów, rzeźb nagrobnych, wznosili i zdobili ich siedziby.

RTH2VH4F711XT
Ilustracja przedstawia portret młodego mężczyzny. Postać ukazuje owalną twarz w całości. Mężczyzna ma wysokie, gładkie czoło. Jego brwi są cienkie. Młodzieniec ma oczy lekko przysłonięte przez górną powiekę. Postać ma prosty, długi nos. Policzki mężczyzny są lekko zarumienione. Ma on wąskie usta. Włosy postaci są długie i proste, sięgają ramion. Mężczyzna jest ubrany w obcisłe, ciemne szaty. Za plecami młodzieńca, po prawej stronie obrazu ukazane jest okno. Rozciąga się za nim wiejski pejzaż ze szczytami gór w tle.
Rafael, Portret Guidobaldo da Montefeltro, ok. 1506
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RF2T95QA5AHZZ
Ilustracja przedstawia bogato rzeźbiony nagrobek. W ozdobnej, zwieńczonej półkoliście wnęce umieszczony jest sarkofag. Na jego froncie znajduje się nieczytelna inskrypcja. Leży na nim szczupły mężczyzna. Na głowie ma koronę. W dłoniach trzyma berło i jabłko. Ubrany jest w kaftan płaszcz i wąskie spodnie. W tle sarkofagu znajdują się płaskorzeźby z motywem roślinnym. U góry umieszczony jest orzeł w okrągłej ramie, herb z jeźdźcem oraz trójbarwna tarcza.
Tumba Jana Olbrachta
rys. Michał Stachowicz
proj. Franciszek Florentczyk
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RXOvK8onTi6tX
2,3

Styl renesansowy w Polsce

W Polsce styl renesansowy został zaszczepiony w dużej mierze dzięki artystom włoskim, sprowadzonym na dwór królewski i dwory możnych. Oni tworzyli zarówno architekturę (Franciszek Florentczyk, B. Berrecci, Santi Gucci), jak i rzeźbę renesansową (G.M. Padovano, H. Canavesi). W mniejszym stopniu epoka znalazła wyraz w polskim malarstwie. Warto jednak wspomnieć o malowidłach ściennych w opactwie cystersów w Mogile – dziele jednego z zakonników, Stanisława Samostrzelnika (ok. 1490–1541). Jest on także autorem miniatur w modlitewnikach.

R1L2U9B3CV6U2
Fotografia przedstawia niewielką sześcienną kaplicę. Budowla jest zwieńczona kopułą. Wejście do kaplicy znajduje się w podobnej, jeszcze mniejszej budowli. Jest to łukowy portal. Na pierwszym planie jest ukazana jest rzeźbiona figura świętego. Stoi ona na niewysokiej kolumnie. Rzeźba przedstawia starszego, brodatego mężczyznę. Jest on ubrany w obszerne szaty. W tle lekko zachmurzone niebo.
Santi Gucci, Kaplica św. Anny w Pińczowie
Źródło: Jakub Hałun, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
RN9BAP7FL3ALJ
Ilustracja przedstawia fresk ukazujący ukrzyżowanego Chrystusa w otoczeniu aniołów. Dwie skrzydlate istoty unoszą się na wysokości piersi ukrzyżowanego. Obok stóp Chrystusa znajduje się trzeci anioł. Poniżej stoją dwie postaci. Po lewej stronie stoi Matka Boska. Postać pochyla głowę i załamuje ręce. Jest ubrana w obszerne szaty. Obok klęczy mężczyzna ubrany w biskupie szaty. Prawą ręką przytrzymuje pastorał. Po przeciwnej stronie stoi mężczyzna w sile wieku. Postać pochyla głowę i składa ręce do modlitwy.
Stanisław Samostrzelnik, Ukrzyżowanie polichromia, Opactwo Cystersów w Mogile, Kraków
Źródło: Zygmunt Put Zetpe0202, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.
2,3

Architektura renesansowa w Polsce

  • Założenia urbanistyczne Zamościa

  • Ratusz w Zamościu, Poznaniu

  • Zamek w Niepołomicach, Baranowie Sandomierskim, Krasiczynie

  • Kaplica Zygmuntowska w Katedrze Wawelskiej

  • Rzeźba nagrobkowa: Zygmunta Augusta i Stefana Batorego na Wawelu

    RQH3VK9U6R1KP
    Fotografia przedstawia kopułę wieńczącą kaplicę. Osadzona jest na ośmiokątnym cokole. Na każdej ze ścianek umieszczono okrągłe okno. Kopuła jest pozłacana. Nie jest gładka, ma fakturę przypominającą rybie łuski. Nad nią umieszczono latarnię z wysokimi, wąskimi oknami. Całość jest zwieńczona złotym krzyżem. Na drugim planie ukazane są mury świątyni. W tle bezchmurne niebo.
    Kopuła i latarnia Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu
    Źródło: Akumiszcza, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 3.0.
R1LHH2MFX8ZB6
Fotografia przedstawia rynek miejski. Na pierwszym planie umieszczono kwiatowy dywan. W głębi znajduje się betonowy plac. Spacerują tu nieliczni przechodnie. Dalej na wprost nas stoi czterokondygnacyjny budynek. U dołu znajdują się arkady składające się z pięciu łuków. Po obu ich stronach znajdują się zakręcające schody wiodące do wejścia. Budynek jest zwieńczony wieżą znajdującą się nad wejściem. Umieszczono na niej zegar. Nad nim umieszczony jest balkon. Ten budynek to ratusz miejski. Obok niego stoi rząd trzykondygnacyjnych kamienic. W tle pogodne niebo.
Zamość. Ratusz
Źródło: Danutar, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
R1NDG5ROLV18J
Fotografia przedstawia niewielki zamek. Na pierwszym planie ukazana jest fosa wypełniona wodą. Po lewej stronie fotografii znajduje się most wiodący do bramy zamku. Nad bramą góruje pięciokondygnacyjna wieża. Po obu stronach wieży znajduje się ściana. Umieszczono w niej małe okna. W rogach budynku stoją niskie baszty. W tle bezchmurne niebo.
Zamek w Krasiczynie, widok od strony fosy
Źródło: Netzach, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.
RBuSwvuxgDk6A
2,3

Muzyka renesansu

W muzyce renesansu nastąpił rozwój kunsztownego śpiewu wielogłosowego (polifonii), w przeciwieństwie do średniowiecznego jednogłosowego chorału. Powstawały msze, motety, psalmy. Do najwybitniejszych kompozytorów należeli: Orlando di Lasso i Giovanni Perluigi da Palestrina, a w Polsce Mikołaj Gomółka, którego wspaniałe psalmy do słów Jana Kochanowskiego są z powodzeniem wykonywane do dziś. W muzyce świeckiej dominowały madrygał i chanson de geste. Pod koniec XVI w. zaczęły powstawać formy instrumentalne, takie jak: canzona, toccata, fantazja. Wtedy też, pod wpływem zainteresowania antycznym dramatem greckim, narodziła się opera. Warto wspomnieć również o szczególnie cenionych instrumentalistach, jakimi byli lutniści. Sławą w Polsce cieszył się Jakub Polak i Valentin Bakfark, który wsławiony na dworach europejskich był także przez pewien czas lutnistą Zygmunta Augusta. Wspomina o nim z wielkim uznaniem Jan Kochanowski we fraszkach (jego sformułowanie „Nie każdy weźmie po Bekwarku lutniej” stało się niemal przysłowiowe). Sztukę mistrza opiewali także inni poeci, m.in. Andrzej Morsztyn i Wespazjan Kochowski.

R1MCEHPNBAB8G
Ilustracja przedstawia zapis nutowy. Strona jest ozdobiona inicjałem umieszczonym w lewym górnym rogu.
Bálint Bakfark, francuska tabulatura lutniowa, 1564
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1GZTL7QPZ8GR
Ilustracja przedstawia okładkę książki. Jej brzegi zdobi dość szeroka ramka. Pośrodku znajduje się ilustracja prezentująca dłoń trzymająca płonącą pochodnię. Nad ilustracją znajduje się napis: Mikołaj Gomółka, Melodiae na Psalterz polski, przez Mikolaia Gomólke vczynione.
Mikołaj Gomółka, Melodiae na Psalterz polski, przez Mikolaia Gomólke vczynione, w Krakowie w Drukarni Lazarzowey, 1580
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1EtDCCdECjnT
2,3

Najwybitniejsi przedstawiciele:

Sandro Botticelli (1444 lub 1445–1510)

Jeden z najwybitniejszych przedstawicieli szkoły florenckiej w malarstwie. Malował portrety, obrazy religijne o tematyce mitologicznej i alegorycznej oraz freski. Ważnym zleceniem były dla niego freski w Kaplicy Sykstyńskiej w Watykanie (sceny z życia Mojżesza i Chrystusa). W rodzinnej Florencji stworzył najbardziej znane dzieła: Narodziny Wenus, Wenus i Mars, Zwiastowanie, Boże Narodzenie. Jest także autorem ilustracji do Boskiej komedii Dantego.

RB4DBHUBVVGA9
Obraz przedstawia grupę młodych osób stojących pośrodku sadu. Mężczyzna stojący po lewej stronie jest półnagi. Prawą ręką sięga po owoc rosnący na drzewie. Jego pierś po prawej stronie okrywa toga. Przez ramię ma przewieszony pasek z pochwą i wetknięty w nią sztylet. Na stopach ma wysokie trzewiki z odsłoniętymi palcami. Obok niego tańczą trzy kobiety. Są ubrane w półprzezroczyste szaty. Trzymają się za ręce. Mają bose stopy. Pośrodku obrazu stoi kobieta ubrana w długą suknię. Pochyla głowę. Jej twarz jest owalna, ma delikatne rysy twarzy. Ma włosy długie, sięgające ramion. Lekko falują. Lewą ręką przytrzymuje szal. Unosi prawą rękę zgiętą w nadgarstku. Jej stopy są bose. Po jej lewej stronie stoi kolejna kobieta. Ma falujące włosy ozdobione wiankiem z kwiatów. Kobieta ma gładkie czoło, jasne brwi, prosty nos i małe usta. Jest ubrana w powiewną, wzorzystą suknię. Przytrzymuje fałdy sukni. Kobieta jest w błogosławionym stanie. Po prawej stronie stoi kobieta ubrana w półprzezroczystą szatę. Jej talię obejmuje unoszący się skrzydlaty mężczyzna. Ma on okrągłą twarz. Marszczy brwi i patrzy na kobietę. Ma tors przykryty ciemną tkaniną Jego włosy, skóra i skrzydła są nienaturalnie ciemne. W tle rosną owocujące drzewa.
Sandro Botticelli, Wiosna, ok. 1477
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R13RKULV64HUK
Obraz przedstawia dwoje młodych ludzi wypoczywających na łące. Po lewej stronie półleży kobieta. Postać ukazuje prawy półprofil. Kobieta ma gładkie czoło, jasne brwi, małe oczy, nos i usta. Jej jasne włosy są częściowo opuszczone na ramiona, a częściowo upięte z tyłu głowy. Postać opiera prawy łokieć o poduszkę. Kobieta jest ubrana w długą suknię uszytą z cienkiego, marszczonego materiału. Ma bose stopy. Po przeciwnej stronie półleży drzemiący mężczyzna. Przechyla do tyłu głowę. Ma owalną twarz. Jego czoło jest zmarszczone. Ma duże usta. Tors mężczyzny jest nagi. Ma osłonięte biodra. Pod lewym łokciem mężczyzny skrada się rogata postać z ostro zakończonymi uszami. Jest to mały, pulchny chłopiec. Ma ciemne włosy, okrągłą twarz i figlarny uśmiech. W tle ukazane są podobne postaci. Trzy diabełki dźwigają długą tyczkę. Jeden z nich nadyma buzię i dmucha w dużą muszlę, w kierunku ucha śpiącego mężczyzny. W tle rosną drzewa.
Sandro Botticelli, Wenus i Mars, ok. 1485
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1SHTXH9T749G
Ilustracja przedstawia centaura i młodą kobietę. Górna część ciała centaura (tułów, głowa, ręce) jest ludzka, natomiast dolna m kształt konia. Jego twarz jest owalna. Czoło i ciemne brwi są zmarszczone. Ma duży nos i skrzywione usta. Ma smutny wyraz twarzy. Jego włosy i broda są ciemne, bujne i lekko falujące. Centaur trzyma łuk, ma kołczan ze strzałami. Kobieta stojąca obok bawi się włosami na czubki głowy centaura. Jej twarz jest owalna. Ma gładkie czoło. Brwi kobiety są ciemne, regularne. Ma duże oczy, prosty nos i kształtne usta. Jej włosy są bardzo długie, sięgają do pasa postaci. Jej głowę ozdabia wieniec z liści. Jest ubrana we wzorzystą suknię. Opiera się o halabardę. W tle ukazany jest nadmorski pejzaż.
Sandro Botticelli, Pallas Atena i centaur, lata 80. XV w.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RtAY9oa2r3hx4
2,3

Najwybitniejsi przedstawiciele:

Leonardo da Vinci (1452–1519)

Geniusz renesansowy, wszechstronny i utalentowany artysta i naukowiec, twórca wielu wynalazków. Jego największe dzieła to: Dama z łasiczką (gronostajem) – jedyne dzieło Leonarda znajdujące się w Muzeum Czartoryskich w Krakowie, Ostatnia Wieczerza, Mona Lisa.

R1JBZM9FTTXP1
Obraz przedstawia portret młodej kobiety. Postać ukazuje prawy półprofil. Czoło kobiety jest gładkie. Kobieta ma jasne brwi i duże oczy. jej nos jest prosty, a usta wąskie. Ma długie, proste włosy równo zaczesane na dwie strony i związane z tyłu głowy. Jej głowa jest osłonięta przezroczystą tkaniną. Jej brzeg opada na czoło postaci. Kobieta jest ubrana w suknię z dużym kwadratowym dekoltem. Na odsłoniętej szyi wiszą dwa sznury ciemnych korali. Na rękach trzyma łasicę, która sprawia wrażenie łagodnej. Jasna skóra modelki kontrastuje z ciemnym tłem.
Leonardo da Vinci, Dama z gronostajem, ok. 1490
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RUNVPVSK2FCDT
Szkic przedstawia schematycznie ukazanego jeźdźca. Mężczyzna odwraca głowę w swoją prawą stronę. Postać trzyma miecz w prawej dłoni. W lewej dłoni trzyma lejce. Zwierzę ma rozwianą grzywę. Unosi przednie nogi. Pod nimi leży ranny rycerz. Obok niego leży tarcza.
Leonardo da Vinci, projekt pomnika konnego Francesca Sforzy, ok. 1488–1489
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1JDXM553D11O
Szkic przedstawia okrągły pojazd. Składa się z dwóch części: dolnej i górnej. Dolna część jest niższa. Ma kształt spodka. Zaopatrzona jest w liczne otwory strzelnicze. Górna część jest wyższa. Ma kształt stożka.
Leonardo da Vinci, projekt czołgu, XIV/XV w.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R10LIOqzpDWNC
2,3

Najwybitniejsi przedstawiciele:

Michał Anioł Buonarotti (1475–1564)

Włoski malarz, rzeźbiarz, architekt, poeta. Jego rzeźby uważane są za szczytowe osiągnięcie renesansu w tej dziedzinie. Działał głównie w Rzymie i Florencji. Arcydziełem młodego, dwudziestokilkuletniego artysty jest Pieta z bazyliki św. Piotra w Rzymie. Wkrótce potem stworzył ogromny, pięcioipółmetrowy posąg Dawida dla Florencji. W 1505 r. otrzymał zlecenie od papieża Juliusza II na nagrobek, który został zaprojektowany jako dzieło gigantyczne: prace nad nim trwały kilkadziesiąt lat i nigdy nie zostały ukończone. Pozostały fragmenty – słynny Mojżesz oraz posągi niewolników i jeńców. Ambitny papież równocześnie zlecił artyście ogromne dzieło malarskie: ozdobienie freskami Kaplicy Sykstyńskiej w Watykanie. W ciągu czterech lat powstały arcydzieła o tematyce biblijnej. Najbardziej znane malowidło – Sąd Ostateczny – stworzył artysta ponad dwadzieścia lat później na zlecenie jednego z kolejnych papieży, który powierzył mu także dalszą budowę bazyliki św. Piotra. Z powodu szczególnego dynamizmu, który cechował jego dzieła, dramatyzmu, cierpienia i niepokoju, którymi emanowały, długowieczny Michał Anioł został uznany za ojca sztuki barokowej. Fascynuje też do dziś twórczość literacka artysty, powstająca głównie pod koniec jego życia. Autobiograficzne w pewnej mierze sonety Michała Anioła, podejmujące odwieczne tematy miłości i śmierci, stanowiły inspirację dla następnych pokoleń. W Polsce ich tłumaczem był Leopold Staff. Wydane zostały także listy renesansowego geniusza.

R1O185VLEJUFR
Obraz przedstawia rzeźbę dojrzałego mężczyzny trzymającego na rękach ciało Jezusa Chrystusa. Postać stoi, ma opuszczoną głowę. Mężczyzna ma głęboko osadzone oczy, prosty nos, wąskie usta i krótką brodę. Ubrany jest w długą szatę, na głowie ma kaptur. Ciało Chrystusa zwisa z jego rąk bezwładnie. Jest przepasane jedynie materiałem na biodrach, wychudzone. Nogi Chrystusa podtrzymują dwie młode kobiety.
Michał Anioł, Pieta Florencka
Źródło: Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
RT6OEHG2BZQ5S
Fotografia przedstawia rynek miejski. Na pierwszym planie umieszczono betonowy plac. Spacerują tu liczni przechodnie. Pośrodku stoi rzeźba przedstawiająca jeźdźca. Mężczyzna unosi prawą rękę. Ma krótkie włosy. Koń unosi przednie nogi. Dalej na wprost nas stoi trzykondygnacyjny budynek. U dołu znajdują się rzeźby przedstawiające półleżące postaci. Po obu ich stronach znajdują się proste schody wiodące do wejścia. Budynek jest zwieńczony wieżą znajdującą się nad wejściem. Umieszczono na niej zegar. Po obu stronach budynku znajdują się maszty, na których powiewają flagi. W tle lekko zachmurzone niebo.
Michał Anioł, Plac na wzgórzu Kapitol (proj.)
Źródło: Radomil, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
RB4Q1Q6UTT2BC
Zdjęcie przedstawia rzeźbę. To sylwetka dojrzałego mężczyzny, który siedzi. Rzeźba jest wykonana z białego marmuru. Wysokie czoło mężczyzny jest pomarszczone. Mężczyzna ma zmarszczone brwi i głęboko osadzone oczy. Ma wydatny nos i skrzywione usta. Jego twarz zdobi gęsta, obfita i bardzo długa broda. Jego prawa dłoń dotyka brody. Włosy mężczyzny są falujące, krótkie, przylegają do głowy. Mężczyzna jest ubrany w obszerną, pofałdowaną togę. Pod prawą pachą trzyma tabliczkę.
Michał Anioł, Mojżesz
Źródło: Michał Anioł - Ulrich Mayring, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
RlANdcu5IC4yb
2,3

Najwybitniejsi przedstawiciele:

Rafael (Raffaello Santi, 1483–1520)

Najmłodszy z trójki najwybitniejszych artystów dojrzałego renesansu; Leonarda da Vinci i Michała Anioła poznał we Florencji, dokąd przyjechał w wieku 19 lat. W 1509 r. przybył do Rzymu, gdzie w służbie papieży pozostał do śmierci. Miał tam okazję do rozwinięcia w pełni swojego talentu, zarówno jako malarz, jak i architekt: kierował budową bazyliki św. Piotra, zaprojektował kościół, kaplicę, willę, pałace. Najpełniej wypowiedział się jednak w malarstwie, w którym stworzył niepowtarzalny styl pełen harmonii, spokoju i łagodnego, „słodkiego” piękna. Kompozycje jego obrazów zdają się doskonałe, oparte często na schematach geometrycznych, artysta stosował barwy na ogół pastelowe, stonowane. Obrazy są bogate w treści: portrety zdradzają ambicję realistycznego odtworzenia wyglądu przy równoczesnym oddaniu cech osobowości modela, natomiast w obrazach religijnych postaci, zwłaszcza chętnie malowane Madonny, są wyidealizowane, stanowiąc wzór urody uznawanej w epoce. Do najwspanialszych dzieł Rafaela należą: freski w pokojach papieskich w Watykanie, m.in. Adoracja Eucharystii i Szkoła Ateńska, freski w willi Farnesina (Eros i Psyche), obrazy przedstawiające Madonny, m. in. Madonna Sykstyńska, Madonna della Sedia, portrety, np. Baldassare Castiglione – twórcy Dworzanina (którego parafrazy dokonał m.in. Łukasz Górnicki).

R1O64TLRRRR2E
Rafael, Madonna Sykstyńska, 1513–1516
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RXQ8SSB1BF68T
Ilustracja przedstawia portret młodej kobiety. Postać ukazuje lewy półprofil. Twarz kobiety jest okrągła. Jej czoło jest gładkie, brwi ciemne, a oczy duże. Patrzy w swoją lewą stronę. Kobieta ma długi, prosty nos, zarumienione policzki i duże usta z uniesionymi kącikami. Włosy postaci są ciemne, równo zaczesane na obie strony i związane z tyłu głowy. Głowa jest okręcona wąską apaszką pasiastym wzorem. Postać ukazuje nagie piersi. Są małe. Jej brzuch okrywa przezroczysta tkanina. Na nogach kobiety leży błyszcząca tkanina.
Rafael, La Fornarina, 1518–1519
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R138KHEHN682H
Ilustracja przedstawia siedzącego mężczyznę w sile wieku. Postać ukazuje lewy półprofil. Twarz mężczyzny jest owalna. Ma on zmarszczone czoło i ciemne brwi. Jego nos jest duży, haczykowaty. Postać ma wydatne usta i dołek na podbródku. Policzki i podbródek mężczyzny są gładko ogolone. Jego głowę okrywa
Rafael, Papież Leon X z kardynałami, 1518
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RWtdD5qQ7dxRN
2,3

Najwybitniejsi przedstawiciele:

Tycjan (Tiziano Vecellio, 1488–1576)

Malarz działający głównie w Wenecji. Jego styl odznaczał się perfekcyjnością formy, siłą wyrazu, harmonią barw. Obrazy Tycjana były doskonałym wyrazem idei humanizmu. W dziełach o tematyce mitologicznej uwydatniał piękno nagiego ciała kobiecego. Słynne są do dziś zwłaszcza akty leżące, szczególnie uważana za wzorzec tego rodzaju malarstwa Wenus z Urbino. Znane są obrazy religijne, np. Grosz czynszowy czy Assunta. W portretach Tycjan oddawał wizerunek zewnętrzny i psychologiczny postaci. Z ostatniego okresu jego twórczości pochodzą pełne wyrazu autoportrety. Uważany za mistrza barwy i światła, wywarł znaczny wpływ na malarstwo europejskie. Nawiązywali do jego twórczości mistrzowie wieków XVII (Rubens i Velázquez) i XIX (Manet i Renoir).

R1TEN78177QKF
Obraz przedstawia portret mężczyzny w sile wieku. Postać ukazuje prawy półprofil. Twarz mężczyzny jest owalna. Jego czoło jest gładkie, brwi ciemne, a oczy przymknięte. Patrzy w swoją lewą stronę. Mężczyzna ma długi, prosty nos i wąskie usta. Jego policzki i podbródek są zarośnięte ciemną brodą. Ma wąsy. Włosy postaci są ciemne i długie. Ich końce są lekko podkręcone. Mężczyzna jest ubrany w szatę z dekoltem w kształcie łódki. Jego ramiona okrywa ciemny szal. Po jego lewej stronie stoi mężczyzna w sile wieku. Ukazuje lewy profil. Ma wysokie, zmarszczone czoło i haczykowaty nos. Ma gęstą bodę i kolczyk w uchu. Patrzy na mężczyznę w sile wieku, podając mu monetę. Tło obrazu jest ciemne.
Tycjan, Grosz czynszowy , 1516–1518
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RE5FHE9M1A71R
Obraz przedstawia Matkę Boską z Dzieciątkiem. Postać ukazuje prawy profil. Ma owalną twarz. Jej czoło jest gładkie, brwi jasne, a oczy małe. Patrzy w swoją lewą stronę. Kobieta ma nieduży, prosty nos i małe usta. Włosy postaci są ciemne, opadającą na plecy. Jej głowa jest lekko opuszczona, okryta wzorzystą chustą. Jest ubrana w długą suknię i obszerną pelerynę. Tuli do piersi nagie Dzieciątko. Jezus ma okrągłą twarz i wysokie czoło. Jego brwi są jasne, a oczy duże. Patrzy w swoją prawą stronę. Ma niewielki nos i małe usta. Pod nogami Matki Bożej klęczą trzy postaci. Po lewej stronie obrazu klęczy młoda kobieta. Postać ukazuje prawy profil. Ma owalną twarz. Jej czoło jest gładkie. Ma jasne brwi, małe oczy, prosty nos, zarumienione policzki i małe usta. Jej włosy są jasne, długie i falujące. Opadają na ramiona. Ubrana jest w obszerną, pofałdowaną suknię. Postać patrzy na Matkę Boską i Dzieciątko. Po prawej stronie obrazu klęczą dwaj mężczyźni w sile wieku. Postać klęcząca na pierwszym planie ukazuje lewy profil. Twarz jest ocieniona. Podbródek porasta broda. Mężczyzna ma długie, ciemne włosy. Jest ubrany w ciemne szaty. Na drugim planie ukazany jest mnich. Jest szczupły. Ukazuje lewy profil. Patrzy na Matkę Boską i Dzieciątko. Część tła umieszczonego za Matką Boską i świętą Katarzyną jest ciemne. Część tła znajdującego się za mężczyznami ukazuje wiosenny pejzaż. Ziemię porasta trawa i drzewa. Daleko stoją nieliczne budynki.
Tycjan, Madonna z Dzieciątkiem i z Św. Katarzyną, Dominikiem i donatorem, 1512–1516
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1SDOMAFHBR84
Ilustracja przedstawia portret młodej kobiety. Postać ukazuje lewy półprofil. Twarz kobiety jest okrągła. Jej czoło jest gładkie, brwi ciemne, a oczy duże. Patrzy w swoją prawą stronę. Kobieta ma długi, prosty nos, zarumienione policzki i duże usta. Włosy postaci są jasne, równo zaczesane na obie strony i opadające na plecy. Postać ukazuje nagie lewe ramię. Ubrana jest w jasną, marszczoną koszulę. Lewą ręką podtrzymuje wzorzysty szal. W wyciągniętej prawej dłoni trzyma liście i kwiaty. Tło obrazu jest ciemne.
Tycjan, Flora, ok. 1515
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RcVWzxY5QjmBf
2,3

Najwybitniejsi przedstawiciele:

Albrecht Dürer (1471–1528)

Niemiecki malarz i grafik, który jako pierwszy artysta z północnej części Europy przejął styl włoskiego renesansu. Własny, rozpoznawalny styl stworzył dzięki połączeniu doświadczeń włoskich z niderlandzkimi i niemieckimi (późny gotyk). Najwybitniejszym dziełem pierwszego okresu twórczości jest cykl 14 drzeworytów do Apokalipsy. Późniejsze cykle drzeworytów również podejmują tematykę biblijną. Są to: Pasja Chrystusa i Życie Marii. Dürer uprawiał też malarstwo olejne (Adam i Ewa, Adoracja Trójcy Świętej). Do arcydzieł zalicza się jego miedzioryty, w których wyrażał swój światopogląd i przekonania na temat sztuki: Rycerz, śmierć i diabeł, Święty Hieronim w celi, Melancholia.

R4FESQZNLP7KM
Albrecht Dürer, Samobójstwo Lukrecji, 1518
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1R8RXP9FJQ1L
Rycina przedstawia wnętrze pomieszczenia z drewnianym sufitem. Na pierwszym planie, na podłodze leżą lew i pies. Za nimi, po lewej stronie umieszczone jest duże okno. Na parapecie leży ludzka czaszka. Pod oknem stoi drewniana, niska ława. Leżą na niej książki i poduszki. Pośrodku pomieszczenia stoi drewniany stół. Siedzi przy nim starszy mężczyzna. Człowiek ten jest łysy. Jego twarz jest pomarszczona. Ma długą, gęstą brodę. Pochyla się nad pulpitem stojącym na blacie. Obok pulpitu stoi niewielki kałamarz. W tle znajduje się ściana. Wiszą na niej półki wypełnione naczyniami, kapelusz z dużym rondem i klepsydra.
Albrecht Dürer, Św. Hieronim w celi, 1514
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RXZHGVT75U8Z8
Obraz przedstawia Świętą Rodzinę. Matka Boska to młoda kobieta. Ukazuje prawy profil. Ma owalną twarz. Jej powieki przykrywają oczy. Ma niewielki nos i małe usta. Ma głowę osłoniętą jasną chustą. W ramionach trzyma Dzieciątko. Ma okrągłą twarz i krótkie włosy. Nad ich głowami unoszą się aureole. Matka Boska jedzie na osiołku. Nogi opuszcza na lewy bok zwierzęcia. Osiołka prowadzi mężczyzna w sile wieku. Ukazuje owalną twarz w całości. Ma niewielkie oczy, prosty nos oraz krótką brodę. Jest ubrany w podróżny strój. Na głowie ma obszerną czapkę. O lewę ramię opiera drewnianą laskę. W tle ukazane są skały i drzewa.
Albrecht Dürer, Ucieczka do Egiptu, 1494–1497
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RbSTQNqExqIyZ
2,3

Najwybitniejsi przedstawiciele:

Filippo Brunelleschi (1377–1446)

Florencki architekt, rzeźbiarz i złotnik, prowadził też studia nad mechaniką, matematyką i geometrią, które pozwoliły mu na sformułowanie zasady perspektywy linearnej. Świetnie znał sztukę starożytną oraz zasady konstrukcji budowli, dzięki czemu mógł stworzyć nową koncepcję architektury opozycyjną wobec gotyku. Cechami charakterystycznymi jego stylu były: przejrzysty, zwarty plan budowli, oszczędne stosowanie ozdób, wykorzystanie form antycznych, takich jak kolumny, kapitele, arkady i kopuły. Niestety, tylko nieliczne jego projekty zostały zrealizowane, ale mimo to odgrywa on rolę przełomową w nowożytnej sztuce architektonicznej. Jego najbardziej znanymi dziełami są: Ospedale degli Innocenti (przytułek dla dzieci) i kopuła katedry we Florencji.

RUB88CSDJSOA5
Fotografia przedstawia dachy budynków w mieście. Po lewej stronie ukazana jest kopuła świątyni. Pośrodku zaprezentowana jest bryła katedry. Uwagę zwraca rozeta znajdująca się nad wejściem. Po prawej stronie stoi wysoka wieża. W tle szczyty gór i pogodne niebo.
Filippo Brunelleschi, kopuła katedry Santa Maria del Fiore we Florencji
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1M4D26Q3THLH
Fotografia przedstawia płaskorzeźbę. Pośrodku ukazany jest chłopiec klęczący na lewym kolanie. Jego ręce są związane na plecach. Głowę dziecka przytrzymuje dojrzały mężczyzna. W drugiej dłoni trzyma on sztylet, którego czubek przykłada do szyi chłopca. Mężczyzna ma długie włosy i gęstą, kędzierzawą brodę. Jest ubrany w obszerne, marszczone szaty. Z drugiej strony, nad chłopcem unosi się anioł. Lewą dłoń zaciska na nadgarstku mężczyzny, uniemożliwiając zamordowanie dziecka. Obok stoi jagnię. Poniżej stoi osiodłany koń, który skubie trawę. Po obu stronach siedzą pochylone postaci.
Filippo Brunelleschi, Ofiara Izaaka, projekt kwatery tzw. II drzwi do baptysterium florenckiego
Źródło: Sailko, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 2.5.
RU9t0Yyst4vOJ
2,3

Najwybitniejsi przedstawiciele:

Donato Bramante (ok. 1444–1514)

Architekt i malarz, działający najpierw w Mediolanie, a następnie w Rzymie. Cechami charakterystycznymi jego budowli są: centralne plany, kopuły z otwartą galerią, filarowe loggie i krużganki. Dzieło Bramantego uważa się za początek dojrzałego renesansu, a równocześnie jedno ze źródeł sztuki kolejnej epoki – baroku. Najważniejsze realizacje architektoniczne Bramantego to: kościół S. Maria delle Grazie w Mediolanie, naśladujące świątynie antyczne Tempietto w Rzymie, rozbudowa pałacu papieskiego w Watykanie, projekt nowej bazyliki św. Piotra jako budowli na planie krzyża greckiego z wysoką kopułą.

RB37CJPXVGT54
Fotografia przedstawia niewielki dziedziniec. Wokół niego stoją trzykondygnacyjne budynki. U góry, na pierwszym planie jest ukazany jest łuk portalu wiodącego na dziedziniec. Na wprost nas znajduje się wejście do okrągłego budynku. Otacza je krużganek. Nad nim umieszczona jest otwarta galeria. Całość jest zwieńczona ozdobną kopułą.
Tempietto w Rzymie według projektu Bramantego
Źródło: Space Odissey, Flickr, licencja: CC BY 2.0.
RVHNUA9PS4CG6
Fotografia przedstawia ceglany budynek ukazany z perspektywy od dołu. Na pierwszym planie zaprezentowany jest krużganek. Wyżej, po prawej stronie zdjęcia znajduje się półkolista ściana. Piątą, najwyższą kondygnację stanowi otwarta galeria. W tle lekko zachmurzone niebo.
Donato Bramante, Santa Maria delle Grazie w Mediolanie
Źródło: Marco Bonavoglia, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
Głośność lektora
Głośność muzyki
Polecenie 3

Na podstawie prezentacji dokonaj charakterystyki sztuki renesansowej w Polsce i w Europie.

R14Z567FK7NUA
(Uzupełnij).
Polecenie 4

Wybierz z prezentacji jednego przedstawiciela sztuki renesansu i, odwołując się do materiału źródłowego, przygotuj referat na temat jego stylu i dzieł. Referat powinien mieć około 2 stron tekstu, zawierać trójdzielną kompozycję i wnioski końcowe.

R1ZO9H52FQKNE
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 1

Wyjaśnij sens sformułowania „Człowiek renesansu” w odniesieniu do wybranej postaci z prezentacji multimedialnej.

R55NNPTT73PBV
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 2

Opisz cechy malarstwa epoki renesansu, w których dokonał się wyraźny postęp względem poprzednich epok.

R55NNPTT73PBV
(Uzupełnij).

Gatunki poezji renesansowej - mapa myśli

W renesansie duże znaczenie przywiązywano do norm gatunkowych. Powstało w tym czasie wiele zbiorów z przepisami (łac. praecepta) mówiącymi, jak napisać dzieło literackie i właściwie dobrać formę oraz styl utworu do tematu. Wyróżniano gatunki niższe, przeznaczone do błahych treści, oraz wysokie - obwarowane surowymi normami, wymagające szlachetnego języka. Starano się uporządkować wiedzę o literaturze, opisując różnorodne modele i wzorce gatunkowe.

1
RHVB4QMSSTH4B

  • Mapa myśli.

  • Elementy należące do kategorii gatunki poezji renesansowej

    • Nazwa kategorii: wywodzące się ze średniowiecza

    • Nazwa kategorii: wywodzące się z antyku

  • Koniec elementów należących do kategorii gatunki poezji renesansowej

  • Elementy należące do kategorii wywodzące się ze średniowiecza

    • Nazwa kategorii: madrygał

    • Nazwa kategorii: ballada

    • Nazwa kategorii: sonet

    • Nazwa kategorii: lament

    • Nazwa kategorii: canzona

  • Koniec elementów należących do kategorii wywodzące się ze średniowiecza

  • Elementy należące do kategorii wywodzące się z antyku

    • Nazwa kategorii: pieśń

    • Nazwa kategorii: fraszka

    • Nazwa kategorii: tren

    • Nazwa kategorii: anakreontyk

    • Nazwa kategorii: emblemat

    • Nazwa kategorii: hymn

    • Nazwa kategorii: oda

    • Nazwa kategorii: sielanka

    • Nazwa kategorii: elegia

    • Nazwa kategorii: epigramat

  • Koniec elementów należących do kategorii wywodzące się z antyku

  • Elementy należące do kategorii pieśń

    • Nazwa kategorii: utwór przeznaczony do recytacji lub śpiewu

    • Nazwa kategorii: podział pieśni ze względu na tematykę: - miłosna - patriotyczna - biesiadna - pochwalna - religijna - filozoficzna - autotematyczna

  • Koniec elementów należących do kategorii pieśń

  • Elementy należące do kategorii fraszka

    • Nazwa kategorii: krótki, zwięzły utwór wierszowany o różnorodnej tematyce z  wyraźnie zaznaczoną pointą, żartobliwa odmiana epigramatu

    • Nazwa kategorii: podział fraszek ze względu na tematykę: - epigramatyczna - opisowo‑ilustracyjna - wyznaniowo‑liryczna - dramatyzowana

  • Koniec elementów należących do kategorii fraszka

  • Elementy należące do kategorii tren

    • Nazwa kategorii: utwór o charakterze elegijnym, opłakujący zmarłego oraz sławiący jego zalety i zasługi

  • Koniec elementów należących do kategorii tren

  • Elementy należące do kategorii anakreontyk

    • Nazwa kategorii: pogodny utwór o tematyce miłosnej lub biesiadnej

  • Koniec elementów należących do kategorii anakreontyk

  • Elementy należące do kategorii emblemat

    • Nazwa kategorii: kompozycja plastyczno‑literacka o charakterze dydaktyczno‑moralistycznym

  • Koniec elementów należących do kategorii emblemat

  • Elementy należące do kategorii hymn

    • Nazwa kategorii: uroczysty i podniosły utwór poetycki lub oparty na nim wokalny utwór muzyczny, sławiący Boga, bohaterów, wielkie idee

  • Koniec elementów należących do kategorii hymn

  • Elementy należące do kategorii oda

    • Nazwa kategorii: utwór przeznaczony do śpiewu solowego lub chóralnego, związek słowa i muzyki narzucał budowę stroficzną i rytm, podniosły nastrój. Utwór najczęściej pochwalny, skierowany do konkretnego adresata, wyraża treści pochwalne lub perswazyjne, opiewa jakieś ważne wydarzenia lub czyny bohatera

  • Koniec elementów należących do kategorii oda

  • Elementy należące do kategorii sielanka

    • Nazwa kategorii: utwór poetycki przedstawiający w sposób wyidealizowany uroki życia wiejskiego, bohaterami są np. pasterze

  • Koniec elementów należących do kategorii sielanka

  • Elementy należące do kategorii elegia

    • Nazwa kategorii: utwór o tematyce żałobnej

  • Koniec elementów należących do kategorii elegia

  • Elementy należące do kategorii epigramat

    • Nazwa kategorii: krótki utwór poetycki o zaskakującej puencie

  • Koniec elementów należących do kategorii epigramat

  • Elementy należące do kategorii madrygał

    • Nazwa kategorii: sielankowy utwór poetycki o tematyce miłosnej

  • Koniec elementów należących do kategorii madrygał

  • Elementy należące do kategorii ballada

    • Nazwa kategorii: utwór epicki o silnych cechach lirycznych i dramatycznych, o  niezwykłej, często fantastycznej tematyce

  • Koniec elementów należących do kategorii ballada

  • Elementy należące do kategorii sonet

    • Nazwa kategorii: utwór poetycki zbudowany z dwóch strof czterowersowych i dwóch trzywersowych. W klasycznej formie dwie pierwsze strofy mają charakter opisowy, a dwie ostatnie – refleksyjny

  • Koniec elementów należących do kategorii sonet

  • Elementy należące do kategorii lament

    • Nazwa kategorii: utwór poetycki, którego treścią jest opłakiwanie czyjejś śmierci lub klęski

  • Koniec elementów należących do kategorii lament

  • Elementy należące do kategorii canzona

    • Nazwa kategorii: pieśń o miłości i przygodach wojennych

  • Koniec elementów należących do kategorii canzona

Polecenie 5

Spośród gatunków renesansowych wynotowanych na mapie wypisz po trzy przykłady gatunków lirycznych i epickich. Podaj także przykład gatunku synkretycznego.

R1RAC54TXKGB1
(Uzupełnij).
Polecenie 6
Zapoznaj się z mapą myśli. Na podstawie zamieszczonych tam informacji stwórz wypunktowanie, w którym znajdą się tytuły utworów i nazwiska autorów gatunków poezji renesansowej.
Zapoznaj się z mapą myśli. Na podstawie zamieszczonych tam informacji stwórz wypunktowanie, w którym znajdą się tytuły utworów i nazwiska autorów gatunków poezji renesansowej.
R1RAC54TXKGB1
(Uzupełnij).
Dowiedz się
Sprawdź się