Znajomość nowego języka umożliwia uczniom z doświadczeniem migracji efektywną realizację treści programowych, integrację rówieśniczą, systematyczne poznawanie świata nowej szkoły, poruszanie się po nim – a wraz z upływem czasu –(współ-) konstruowanie tego świata. Dzięki znajomości języka możliwa jest komunikacja, czyli symboliczny proces, w czasie którego zachodzi negocjowanie i współdzielenie znaczeń (Szopski, 2005). Za pomocą systemu symboli językowych uczniowie z doświadczeniem migracji uczą się wyrażania swoich myśli, poglądów, idei itd. Język umożliwia im również nabywanie wiedzy o nowej rzeczywistości społeczno‑kulturowej oraz nadawanie znaczeń poszczególnym jej elementom. Jest on narzędziem nawiązywania i budowania relacji międzyludzkich ze społeczeństwem oraz służącym do podziału ról społecznych. Za pomocą języka możliwe jest komunikowanie się z osobami przynależącymi do kręgu Oni. Język umożliwia również wyrażanie własnych emocji – zarówno w codziennym życiu, jak i na płaszczyźnie twórczej (zob. Kilklewicz, 2010).

Badania naukowe (m.in. Młynarczuk‑Sokołowska, Szostak‑Król, 2016; Lin, Bates, 2014; Sellars, 2000; Młynarczuk‑Sokołowska, 2019, 2022a, 2022b; Matthews, 2008) i doświadczenia uczniów pochodzących z różnych krajów, bez względu na geograficzną lokalizację tych krajów, pokazują, że dzięki rozwijającym się kompetencjom komunikacyjnym wzrasta u uczniów poczucie dobrostanu psychicznego, ich relacje rówieśnicze stają się coraz bardziej satysfakcjonujące, a często również ich osiągnięcia edukacyjne sytuują się na coraz wyższym poziomie. W przypadku dzieci i młodzieży z doświadczeniem migracji brak znajomości lub słaba znajomość języka narodowego nowego kraju pobytu stanowi podstawową barierę w procesie edukacji i integracji rówieśniczej. Dlatego też, w kontekście optymalizacji procesów edukacji i integracji uczniów ze środowisk migracyjnych, niezbędne jest systematyczne i przemyślane rozwijanie kompetencji komunikacyjnych, z uwzględnieniem wiedzy na temat społeczno‑kulturowych realiów życia w nowym kraju.

Kompetencje rozwijane w procesie nabywania języka oraz powiązania pomiędzy nimi opisuje Europejski System Opisu Kształcenia Językowego – ESOKJ. Jest to dokument prezentujący w sposób szczegółowy poszczególne kompetencje rozwijane w procesie nauczania–uczenia się języka obcego oraz powiązania pomiędzy nimi, stanowiący podstawę współczesnego uczenia się języków. Na początku warto zauważyć, że zgodnie z powyższym dokumentem „wszystkie rodzaje kompetencji, jakimi dysponuje użytkownik języka, wpływają w ten czy inny sposób na sprawność komunikacyjną i mogą w związku z tym być uważane za składniki kompetencji komunikacyjnej” (ESOKJ, s. 94).

W ujęciu ESOKJ kompetencja komunikacyjna obejmuje 2 zasadnicze komponenty: kompetencje ogólne i kompetencje językowe. Kompetencje ogólne (Martyniuk, 2006) tworzą m.in.: wiedza deklaratywna, uwarunkowania osobowościowe i umiejętności praktyczne. Wiedza deklaratywna to przede wszystkim doświadczenia życiowe i szkolne. Wiedza ta ma charakter dosyć uniwersalny. Nie jest w decydującym stopniu uwarunkowana kulturowo. Kształcenie językowe, tak jak każdy proces przyswajania nowej wiedzy, wiąże się z osobowością osoby uczącej się. Stąd tak ważne w procesie uczenia się nowego języka są uwarunkowania osobowościowe (cechy indywidualne, charakter, sposób postrzegania innych ludzi, temperament, style uczenia się itp.). Istotnym składnikiem kompetencji ogólnej są także umiejętności praktyczne, jakimi dysponuje osoba ucząca się języka, np. sprawne posługiwanie się słownikami, umiejętność korzystania z technologii informatycznych.

Obok kompetencji ogólnych drugim ważnym elementem procesu uczenia się języka jest językowa kompetencja komunikacyjna. Składają się na nią: kompetencja lingwistyczna, socjolingwistyczna oraz pragmatyczna. Oznacza to, że językowa kompetencja komunikacyjna to nie tylko zdolność poprawnego porozumiewania się w danym języku obcym, ale również znajomość przez osoby uczące się realiów życia, kultury narodu, dla którego nauczany język obcy jest ojczystym, przyjętych norm zachowania się w danej społeczności, a także umiejętność radzenia sobie z różnymi sytuacjami trudnymi w komunikacji językowej (zob. Budrich, Szalast‑Bytys, 2008).

Najbardziej rozbudowaną część językowej kompetencji komunikacyjnej w tym ujęciu stanowi kompetencja lingwistyczna, czyli znajomość środków językowych i umiejętność poprawnego posługiwania się nimi w aktach komunikacji. Na kompetencję komunikacyjną składają się następujące kompetencje: kompetencja gramatyczna, leksykalna, fonologiczna oraz ortograficzna. Nie oznacza to, że w podejściu komunikacyjnym zrezygnowano z nauki gramatyki czy leksyki. Udowodniono jedynie, iż nauka języka ukierunkowana na znajomość systemu gramatycznego lub wycinka słownictwa nie gwarantuje swobody ich użycia w naturalnej konwersacji. Znajomość gramatyki i leksyki przestała być celem, a stała się narzędziem, pomocą w osiągnięciu zamierzenia, jakim jest czynne posługiwanie się językiem (Lipińska, Seretny, 2013).

Kompetencja socjolingwistyczna odnosi się do socjokulturowych warunków użycia języka i stanowi łącznik pomiędzy językową kompetencją komunikacyjną a pozostałymi kompetencjami osoby uczącej się (Lipińska, Seretny, 2013). Pozwala ona zachować społeczny wymiar komunikacji. Obejmuje znajomość i umiejętność stosowania społecznych konwencji komunikacyjnych, np. konwencje grzecznościowe, zasady komunikacji w zależności od płci, wieku, przysłowia, powiedzenia, dialekty i odmiany regionalne języka itp.

Składnik pragmatyczny obejmuje tak zwaną kompetencję dyskursywną, czyli umiejętność budowania zdań w ciągi oraz ich porządkowania, a także kompetencję funkcjonalną (konwersacyjną), która dotyczy użycia dyskursu mówionego i pisanego w celu interakcyjnym (zob. ESOKJ).