Zasada ta wskazuje na konieczność zastosowania wspólnego kodu komunikacyjnego sprzyjającego wzajemnemu zrozumieniu. Rola przejrzystości komunikacyjnej ma szczególne znaczenie dla osób, które nie posługują się biegle danym językiem (np. uczniowie przybywający z zagranicy, uczniowie dwujęzyczni), ale nie może być ograniczona tylko do tej grupy. Ważną strategią nauczania jest zapewnienie alternatywnych sposobów przedstawiania informacji, nie tylko ze względu na dostępność, ale także ze względu na przejrzystość i zrozumiałość dla wszystkich uczących się (Knopik, Papuda‑Dolińska, Wiejak, Krasowicz‑Kupis, 2021).

R1L8L6QGQCV1R1

Czarna tablica zapisana białą kredą. Na całej ilustracji znajdują się wzory matematyczne.

Obrazki, grafiki, symbole (w tym matematyczne) mogą mieć inne znaczenie dla uczniów z różnych środowisk kulturowych i rodzinnych. Gdy informacje są prezentowane wszystkim uczniom za pomocą jednej formy reprezentacji, mogą powstawać nierówności w dostępie do wiedzy. Stosując tę zasadę postępowania, nauczyciele zapewniają uczniom dostęp do informacji i możliwość jej zrozumienia (CAST, 2018).

Poprzez stosowanie różnych możliwości w zakresie języka, symboli, wyrażeń matematycznych:

• wyjaśniaj znaczenie słów i symboli;

• omawiaj składnię i strukturę wypowiedzi;

• wspieraj odczytywanie tekstu, notacji matematycznej i symboli;

• zachęcaj do rozwijania komunikacji międzyjęzykowej;

• wykorzystuj różne media do ilustrowania treści.

Wyjaśnij stosowane słownictwo i symbole

• Gdy wprowadzasz trudne i nowe słowa – wyjaśnij je. Nie unikaj nowych pojęć, ale opisz, co one oznaczają (np. wprowadzenie nowego słownictwa i symboli przez łączenie ich z doświadczeniem ucznia, jego wcześniejszą wiedzą; prezentowanie symboli graficznych z alternatywnymi opisami tekstowymi; wyjaśnianie złożonych terminów za pomocą wyrażeń lub równań składających się z prostszych słów lub symboli);

• Wstaw odniesienia do wyjaśnień zawartych w tekście nieznanych terminów czy symboli przez dodanie hiperłączy lub przypisów do definicji, ilustrujących je przykładów czy tłumaczeń).

Wyjaśnij składnię i strukturę (w języku, we wzorach matematycznych)

• Wyjaśnij składnię i strukturę za pomocą alternatywnych reprezentacji, które podkreślą lub wyrażą relacje, odniosą się do wcześniej poznanych struktur (np. powiązania między ideami na mapie myśli itp.);

• Pojedyncze elementy znaczeniowe (takie jak słowa lub liczby) mogą być łączone w celu tworzenia nowych znaczeń. Te nowe znaczenia zależą jednak od zrozumienia zasad lub struktur (takich jak składnia w zdaniu lub właściwości równań), w jaki sposób te elementy są łączone. Gdy składnia zdania lub struktura reprezentacji graficznej nie jest oczywista lub znana uczniom, utrudnione jest również zrozumienie. Aby zapewnić wszystkim uczniom równy dostęp do informacji, warto przedstawić alternatywne reprezentacje, które wyjaśniają lub czynią bardziej wyraźnymi relacje składniowe lub strukturalne między elementami znaczenia (CAST, 2018).

Wspieraj uczniów w dekodowaniu tekstu, notacji matematycznych i symboli

Możesz to osiągnąć poprzez:

• umożliwienie uczniom korzystania z metody text to speech (zmiana tekstu na mowę);

• korzystanie z automatycznej emisji głosu z cyfrowym zapisem matematycznym (Math ML);

• korzystanie z tekstu cyfrowego z towarzyszącym mu nagraniem ludzkiego głosu (np. Daisy Talking Books);

• zapewnienie elastyczności i łatwego dostępu do wielu reprezentacji notacji (np. wzorów, problemów słownych, wykresów);

• oferowanie wyjaśnień notacji poprzez listy kluczowych terminów (CAST, 2018).

Stosuj uproszczony język

Zarówno w mowie, jak i w piśmie staraj się, aby sposób twojej wypowiedzi był zrozumiały dla wszystkich osób uczących się. Możesz do tego celu wykorzystać wytyczne do ETR (zasady przygotowania tekstu łatwego do czytania znajdziesz w narzędziowniku).

Zachęcaj do rozwijania komunikacji międzyjęzykowej

Stwarzanie możliwości wsparcia języka dominującego uczniom, których język polski nie jest językiem ojczystym (tj. uczniów obcokrajowców, z innych kultur czy niesłyszących), kluczowymi informacjami w ich języku wiodącym:

• Zapewnij narzędzia do tłumaczenia elektronicznego czy możliwość korzystania z wielojęzycznych słowników w Internecie.

• Zapewnij wizualne, niejęzykowe wsparcie dla wyjaśniania słownictwa (zdjęcia, filmy, obrazki itp.).

• Przedstaw kluczowe pojęcia w formie ich symbolicznej reprezentacji (np. tekstu wyjaśniającego lub równania matematycznego) z jej alternatywną formą (np. ilustracją, schematem, tabelą, modelem, nagraniem wideo, komiksem, fotografią, animacją itp.) (Chimicz, Prokopiak, 2021).

• Daj czytelne, jednoznaczne polecenia podczas uczenia, a także walidacji efektów uczenia się. Pomogą one zmaksymalizować skupienie na uczeniu się. Niech uczący się nie tracą czasu i energii na wyjaśnianie, o co dokładnie chodzi w poleceniu do zadania.

• Przed sprawdzianem przygotuj przykładowe testy, które pomogą ukierunkować proces samokształcenia. Daj możliwość poprawienia błędu, jeśli uczeń sam go zauważy. Zapewnij również regularną informację zwrotną na temat postępów w uczeniu się.