Edward T. Hall (1987, s. 37) zauważył nieodłączny związek kultury z komunikacją, pisząc, że „komunikacja jest kulturą, a kultura komunikacją”. Sposób, w jaki ludzie się komunikują, wynika więc z przynależności do danej kultury, co wiąże się z przyjęciem charakterystycznego dla niej języka, zasad oraz norm. Kultura determinuje sposoby werbalnego i niewerbalnego komunikowania się i tym samym „ujawnia się” w trakcie komunikacji. Znamiennego dla danej kultury sposobu komunikowania się człowiek uczy się już od najmłodszych lat, w dużej mierze w sposób nieświadomy – za pomocą naśladownictwa. W ten sposób nabywa on umiejętności komunikacyjne i uczy się tym samym poruszać w obszarze swojej kultury.

Kontakt z osobami przynależącymi do odmiennych grup kulturowych stwarza przestrzeń do komunikacji międzykulturowej, która jest swoistym spotkaniem z Obcym lub Innym. W trakcie tego spotkania niezbędna jest międzykulturowa kompetencja komunikacyjna, która łączy kompetencję komunikacyjną i międzykulturową. Zarówno Obcy, jak i Inny charakteryzują się odmienną przynależnością kulturową, co wiąże się z różnicami w postrzeganiu świata, reprezentowanymi wartościami, stylem życia itp. To, czy osoby przynależące do odmiennych kultur postrzegane są przez kogoś w kategoriach obcości czy inności, zależy od stopnia znajomości ich kultury oraz emocji, jakie te osoby u kogoś wywołują. Obcy jest osobą odmienną (cudzoziemcem, członkiem mniejszości narodowej, etnicznej itd.), nieznaną lub znaną w niewielkim stopniu. Może więc wyzwalać negatywne emocje (Gudykunst, Kim, 2009).

Komunikacja międzykulturowa ma również miejsce w kontaktach z Innymi, czyli osobami znanymi, które mimo występujących różnic są rozumiane (np. członek rodziny, sąsiad). W związku z tym takie osoby są przewidywalne i niezagrażające. Inny, w odróżnieniu od Obcego, częściej budzi ciekawość, zainteresowanie oraz wywołuje chęć nawiązania kontaktu w celu bliższego poznania (Gudykunst, Kim, 2009). Komunikacja międzykulturowa umożliwia poznawanie odmienności i tym samym służy pokonywaniu drogi od obcości do inności.

Warto mieć świadomość faktu, że w trakcie komunikacji międzykulturowej znaczenia przypisywane są tak słowom, jak gestom, gdyż każdy proces komunikacyjny obejmuje zarówno komunikaty werbalne, jak i niewerbalne, które przekazywane są wzajemnie i tym samym na siebie wpływają. Komunikaty niewerbalne są specyficznymi środkami komunikacji, gdyż zazwyczaj są wyrażane poza udziałem świadomości. Za pomocą mowy ciała ludzie przedstawiają siebie: odczuwane emocje, swoje potrzeby, poglądy itd. Wokalika (czyli dźwięk, ton głosu oraz inne nielingwistyczne wokalizacje, np. pauzy), kinezyka (zachowania oparte na ruchu), mimika, spojrzenia, proksemika (dystanse personalne) oraz haptyka (dotyk) mają wielki wpływ na przebieg interakcji (Grove, 2009).

Kultura w dużej mierze przejawia się w sposób niewerbalny, przekazując wiele informacji. Dzięki analizie i interpretacji komunikatów niewerbalnych możliwe jest odczytanie wielu norm, wartości i zasad kulturowych. Na przykład poprzez uważną obserwację członków danej grupy narodowej czy etnicznej możliwe jest odczytanie roli kobiety i mężczyzny w tej grupie, stosunku do osób starszych, postrzegania czasu itd. G. Hofstede (2000, s. 16), definiując kulturę jako „kolektywne oprogramowanie umysłu, które odróżnia członków jednej grupy od drugiej”, zwrócił uwagę na jej spontaniczny sposób wyrażania sięIndeks górny 2cyt2Indeks górny 2. Owe oprogramowanie działa automatycznie, poza udziałem świadomości. W przypadku spotkania z Obcym lub Innym, gdy człowiek nie ma kompetencji międzykulturowej, prawdopodobnie zachowa się zgodnie z własnym „kulturowym oprogramowaniem”, czyniąc to bezwiednie.

cyt2