Skuteczność współdziałania lektora i uczestnika zajęć językowych, która ma doprowadzić do opanowania nowego języka, uzależniona jest od wielu czynników tworzących system uwarunkowań wewnętrznych, związanych z osobą ucznia oraz wielorakich uwarunkowań zewnętrznych uczenia się języka (Woźniewicz, 1987). Przyswajanie języka przez dzieci w wieku 7–12 lat jest procesem bardzo złożonym i determinowanym przez wiele czynników – te wpływające na przyswajanie języka obcego przez dzieci w wieku wczesnoszkolnym i na 2. etapie edukacyjnym opisuje M. Szpotowicz (2011). Należą do nich czynniki neurologiczne, psychomotoryczne, poznawcze, afektywne i językowe. Mają one związek z funkcjami mózgu i systemu nerwowego, organami artykułującymi mowę, świadomością, myśleniem, pamięcią dziecka, a także poczuciem własnej wartości oraz stosunkiem uczącego się dziecka do nowo poznanego języka. Glottodydaktycy coraz częściej podkreślają zależność między indywidualnymi cechami osoby uczącej się a nauką nowego języka (Lipińska, Seretny, 2009). Dobrze jest zatem przed zastosowaniem konkretnych technik i metod nauczania zdiagnozować u osoby uczącej się cechy temperamentu, osobowości, preferencje półkulowe, styl uczenia się itd. Warto zwrócić również uwagę na doświadczenia ucznia, jego zainteresowania i osobiste predyspozycje, motywację do podjęcia nauki nowego języka czy też ogólną postawę wobec tego języka. Daje to możliwość wyjścia naprzeciw potrzebom osób uczących się i zwiększenia ich szans na powodzenie w nauce nowego języka.

Wybór określonego trybu pracy dydaktycznej z dziećmi i młodzieżą z doświadczeniem migracji jest zdecydowanie uwarunkowane ich wiekiem. H. D. Brown (za: M. Szpotowicz, 2011) zwrócił uwagę na fakt, iż funkcje językowe związane są z różnymi obszarami mózgu. Powołał się na badania (zob. Brown, 2007) świadczące o tym, że u dzieci funkcje językowe nie są jeszcze przypisane do jednego obszaru w mózgu, jak ma to miejsce u osób dorosłych. Proces lateralizacji dobiega końca dopiero w okresie dojrzewania. Zanim to nastąpi nauka języka obcego jest bardziej całościowa, holistyczna i intuicyjna. Dlatego we wczesnym nauczaniu języka stosuje się podejście całościowe, w którym język przedstawiany jest bez podziału na podsystemy i struktury gramatyczne (Szpotowicz, 2011). Dziecko uczy się zwrotów, które pełnią funkcje komunikacyjne w określonych sytuacjach i są przypisane do konkretnych kontekstów. Po tym okresie nauka przybiera formę bardziej świadomego i celowego uczenia się. Glottodydaktycy zauważają, że już w wieku 6–7 lat proces nabywania języka słabnie, a nasila się proces uczenia się (Lipińska, Seretny, 2009). Mimo że młodsze dzieci przyswajają język nieświadomie, to jednak często w sposób bardziej lub mniej intencjonalny używają prostych strategii pamięciowych (powtarzanie, organizowanie), aby zapamiętać, a potem odtworzyć z pamięci zwroty lub wyrazy (Szpotowicz, 2011). Z wiekiem strategie pamięciowe stają się coraz bardzie złożone. W wieku 7–11 lat dzieci wchodzą w fazę operacji konkretnych (Lipińska, Seretny, 2009) i przetwarzają informacje o sobie i otaczającym świecie na poziomie konkretu. W tym okresie pojawia się myślenie logiczne i rozumowanie przyczynowo‑skutkowe. Dzieci zwykle nie odczuwają lęku przed językiem obcym, nie obawiają się popełniania błędów. Zwykle zmienia się to w chwili wejścia dziecka w okres dojrzewania. Zwiększa się wówczas świadomość społeczna osoby uczącej się oraz wpływ grupy rówieśniczej, zaczynają się rozwijać pewne zahamowania w stosunku do nauki nowego języka. Dlatego też niezwykle ważne jest tworzenie pozytywnych więzi pomiędzy lektorem a grupą, dbanie o przyjazne relacje pomiędzy osobami uczącymi się, a także o pozytywny stosunek ucznia do nowego języka i kultury kraju, w którym przebywa.

Od 12 roku życia zanika naturalna gotowość dziecka do opanowywania nowego języka dzięki kojarzeniu tego, co się słyszy, z tym, co się widzi i czuje. Starsze dzieci i młodzież powinni więc uczestniczyć w systematycznie zorganizowanym procesie nauczania–uczenia się języka, uwzględniającym potrzebę rozwijania wszystkich sprawności językowych (mówienie, słuchanie, czytanie, pisanie). To najlepszy czas na pracę nad poprawnością gramatyczną wypowiedzi uczniów oraz nad opanowaniem przez nich słownictwa niezbędnego do swobodnej komunikacji.

Wybierając odpowiednią metodę i techniki nauczania, nie można zlekceważyć także innych czynników wpływających na proces uczenia się. Są nimi m.in. płeć, motywacja, zainteresowania, osobiste predyspozycje uczniów, postawa wobec języka docelowego, cel podjęcia nauki, długość kursu językowego (zob. Szałek, 1992).

Glottodydaktycy są zdania, że w procesie nabywania nowego języka różnice między płciami nie odgrywają znaczącej roli (Lipińska, Seretny, 2006). Można spotkać się z opiniami, że kobiety mają bardziej pozytywny stosunek do uczenia się języka obcego i silniejszą motywację niż mężczyźni, ale są bardziej podatne na stres i lęk językowy, co może znacznie utrudniać im skuteczne funkcjonowanie na zajęciach językowych/lektoracie (Piechurska‑Kuciel, 2011). Duży wpływ na proces opanowywania nowego języka ma motywacja wewnętrzna, czyli bezinteresowna potrzeba zdobywania nowej wiedzy, ambicje, plany i dążenia życiowe, przekonanie uczącego się o praktycznej przydatności zdobywanej wiedzy (Lipińska, Seretny, 2006). Motywacja wewnętrzna to warunek konieczny do rozwijania międzykulturowej kompetencji komunikacyjnej. W przypadku osób ze środowiska uchodźczego, m.in. w zawiązku z trudnymi doświadczeniami z kraju pochodzenia, niestabilną sytuacją życiową oraz oczekiwaniem na powrót do kraju ojczystego, można obserwować niską motywację wewnętrzną lub całkowity brak motywacji do nauki nowego języka.

Zdarza się, że dla niektórych uczniów impulsem do nauki języka polskiego jest znajomość języka rosyjskiego i podkreślana przez nich pozorna łatwość uczenia się języka polskiego, wynikająca z podobieństwa słownictwa czy niektórych form gramatycznychIndeks górny 3³cyt3Indeks górny 3³. Wydaje się, że niektóre dzieci mają pozytywny stosunek do języka polskiego także dzięki dodatkowym działaniom podejmowanym często w toku edukacji nieformalnej, mającym na celu zapoznanie ich z polską kulturą, zwyczajami, a także działaniom związanym z szeroko pojętą integracją ze środowiskiem rówieśniczym grupy przyjmującej. Poczucie bezpieczeństwa w grupie rówieśniczej i poczucie przynależności do grupy klasowej może pozytywnie wpływać na proces glottodydaktyczny i dodatkowo wzmacniać motywację do nauki języka polskiego.

Niemały wpływ na osiągnięcia w nauce nowego języka odgrywa postawa, jaką się ma wobec niego. H. Komorowska (1978) wskazuje na 3 elementy, wobec których osoba ucząca się przyjmuje pewną postawę. Są to: nowy język, którego pragnie się ona nauczyć, społeczeństwo posługujące się tym językiem oraz jego kultura. Rola tych czynników przesądza o potrzebie rozwijania podczas zajęć języka polskiego jako obcego międzykulturowej kompetencji komunikacyjnej. E. Lipińska (zob. Szałek, 1992; Zawodniak, 2008) podkreśla, że jeśli osobę uczącą się będzie cechowała postawa solidarności z grupą posługującą się danym językiem, będzie ona chciała się z nią identyfikować. Podobnie: jeśli społeczeństwo, które na co dzień używa danego języka, cieszy się zaufaniem i szacunkiem osoby uczącej się, może ona wówczas szybciej uznać także „nową” kulturę za wartościową (Szałek, 1992; Zawodniak, 2008). Stąd tak ważne jest budowanie podczas nauki języka polskiego jako obcego autentycznego doświadczenia kontaktów międzykulturowych przez uczestników zajęć językowych. Negatywne stereotypy odnoszące się do społeczeństwa posługującego się nowym językiem i jego kultury mogą bowiem działać bardzo negatywnie na postawy wobec języka polskiego.