5. Prawne podstawy rozwijania w szkole kompetencji komunikacyjnych wśród uczniów z doświadczeniem migracji
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie kształcenia osób niebędących obywatelami polskimi oraz osób będących obywatelami polskimi, które pobierały naukę w szkołach funkcjonujących w systemach oświaty innych państw (Dz.U. z 2020 r., poz. 1283 ze zm.) uczniowie z doświadczeniem migracji różnych narodowości oraz reemigranci mają możliwość rozwijania swoich kompetencji językowych w ramach dodatkowych zajęć z języka polskiego jako obcego, które są organizowane na terenie szkół przez organ prowadzący na wniosek dyrekcji szkoły. Uczniowie uczestniczą wówczas w dodatkowych zajęciach z języka polskiego w wymiarze 2 godzin tygodniowo; natomiast uczniowie pochodzący z Ukrainy na mocy Rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 21 marca 2022 r. w sprawie organizacji kształcenia, wychowania i opieki dzieci i młodzieży będących obywatelami Ukrainy (Dz.U. z 2022, poz. 645, ze zm.) – w zajęciach realizowanych w wymiarze 6 godzin tygodniowo.
Nauczyciele realizujący dodatkowe zajęcia z języka polskiego zgodnie z rozporządzeniem z 23 sierpnia 2017 r. oraz rozporządzenia z 21 marca 2022 r. powinni legitymować się kwalifikacjami wymaganymi od nauczycieli uczących języka polskiego na odpowiednim etapie edukacyjnym. Wymagania te określone zostały w przepisach Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (t.j. Dz.U. z 2020, poz. 1289). W kontekście powyższego odpowiednimi kwalifikacjami do prowadzenia zajęć z języka polskiego w klasach 2–3 szkół podstawowych dysponują nauczyciele edukacji wczesnoszkolnej oraz nauczyciele języka polskiego. W klasach 4–8 oraz szkołach ponadpodstawowych odpowiednie przygotowanie mają nauczyciele języka polskiego. Przepisy oświatowe nie nakładają na nauczycieli realizujących zajęcia z języka polskiego adresowanych do uczniów z doświadczeniem migracji obowiązku posiadania dodatkowych kwalifikacji z zakresu nauczania języka polskiego jako obcego czy też kursów doskonalących z zakresu glottodydaktyki. I tu należy podkreślić, że metodyka nauczania języka polskiego jako obcego uczniów z doświadczeniem migracji różni się od metodyki nauczania języka polskiego w grupach autochtonicznych, w skład których wchodzą osoby, których pierwszym językiem komunikacji jest język polski, tj. osoby socjalizowane w przestrzeni polskiej kultury i języka. Specyfika nauki nowego języka wygląda jeszcze inaczej w przypadku uczniów ze środowisk migracyjnych, którzy dysponują już pewną bazą językową i kulturową. W związku z tym wskazane jest, aby nauczyciele, którzy odpowiadają za realizację zajęć z języka polskiego jako obcego wśród uczniów z doświadczeniem migracji, podejmowali próby rozwijania swoich kompetencji w zakresie glottodydaktyki w toku dodatkowego kształcenia i/lub samokształcenia. Nauczyciele, którzy realizują zajęcia z języka polskiego jako obcego mają możliwość wyboru podejścia do nauczania nowego języka (np. narodowe, międzykulturowe), materiałów dydaktycznych oraz metod i form pracy.
Wieloletnie doświadczenia związane z pracą w środowisku zróżnicowanym kulturowo (w tym w zakresie nauczania języka polskiego jako obcego na terenie polskich szkół) pokazują, że najczęściej stosowane jest podejście narodowe oraz tradycyjne metody pracy. Polskie prawodawstwo oświatowe umożliwia intensyfikację nauki języka polskiego poza zajęciami obowiązkowymi wynikającymi z podstawy programowej w formie dodatkowej nauki języka. Dla nauczycieli/lektorów, a także uczniów, jest to bardzo duże wyzwanie (szczególnie, jeśli wymiar dodatkowych zajęć wynosi 6 godzin tygodniowo). Uczniom, którzy są często obciążeni lekcjami przedmiotowymi i koniecznością wyrównywania różnic programowych niejednokrotnie brakuje motywacji do uczenia się nowego języka. Trudno jest im dostrzec postępy w nauce języka i odnieść sukces. W związku z tym priorytetem powinna być taka organizacja procesu uczenia się nowego języka, która umożliwi uczniom z doświadczeniem migracji czerpanie z tego satysfakcji. Jest to możliwe dzięki stosowaniu metod i form pracy, które aktywizują i motywują dzieci i młodzież do nauki po obligatoryjnych zajęciach szkolnych.