Akcja komunikowania się jako sposób realizacji idei Rozmowy Skoncentrowanej na Rozwiązaniach
Podstawowe dla komunikowania się w myśl Rozmowy Skoncentrowanej na Rozwiązaniu Problemu są: aktywne słuchanie, pytania otwarte oraz odzwierciedlanie uczuć. Używanie tych elementów w komunikowaniu się otwiera nauczycielowi drogę do uchwycenia i zrozumienia punktu widzenia rodzica. Daje mu większy dostęp do jego myśli oraz uczuć, a tym samym pozwala na zrozumienie specyfiki potrzeb ucznia. W przypadku komunikacji z rodzicem ucznia z doświadczeniem migracji, aktywne słuchanie, pytania otwarte oraz odzwierciedlanie uczuć dają możliwość rozpoznania i opracowania „bogatego punktu” – czyli tego, co jest odmienne kulturowo i blokuje porozumienieIndeks górny 11Indeks górny 11 (Agar, 1994).
Aktywne słuchanie
Aktywne słuchanie to towarzyszenie rozmówcy we współkonstruowaniu obrazu rzeczywistości, który jest przez niego przedstawiany (Stewart, 2002). Aktywne słuchanie zakłada ograniczenie wypowiadania się, a przede wszystkim unikanie doradzania, instruowania i wypowiadania własnego zdania. Przez aktywne słuchanie dzieje się proces budowania kontaktu (Hałas, 2001). Takie podejście nauczyciela w rozmowie z rodzicem daje wyraźny sygnał, że nauczycielowi zależy na zrozumieniu swojego rozmówcy. Zachęca do aktywnego poszukiwania rozwiązań w trudnej sytuacji komunikacji międzykulturowej.
Aktywne słuchanie wiąże się również z upewnieniem się, czy intencje wypowiadającego się rodzica są dobrze zrozumiane. Ważne jest również to, aby upewnić się, że intencje nadawcy komunikatu zostały dobrze zrozumiane przez odbiorcę (tu rodzica ucznia z doświadczeniem migracji). Parafrazowanie, frazowanie i klaryfikacja pomagają upewnić się we wzajemnym zrozumieniu. Parafrazowanie polega na oddaniu własnymi słowami sensu tego, co powiedział nasz rozmówca: „O ile dobrze Panią zrozumiałam, to ...”, „Chodzi Pani o to, że ...”, „Z tego, co Pani mówi rozumiem, że ...”. Frazowanie polega na wiernym powtórzeniu całości lub fragmentu tego, co powiedział rozmówca: „Powiedział Pan…”, „Padło z Pani strony takie stwierdzenie…”. Klaryfikacja to prośba o wyjaśnienie treści lub o wybranie jednego wątku z wielu ważnych spraw: „Chciałbym mieć pewność, co to dla Pani oznacza…” „Chciałem zapytać, co Pani rozumie mówiąc, że…”; „Która z tych spraw jest dla Pana najważniejsza?”, „Rozumiem, że wszystko jest ważne, od której ze spraw chciałby Pan zacząć?”.
Pytania otwarte
Drugim sposobem realizacji aktywnego słuchania jest zadawanie pytań otwartych, sprzyjających bogatszym wypowiedziom rozmówcy czy bardziej wyczerpującemu omówieniu dyskutowanej kwestii. W przeciwieństwie do pytań zamkniętych, które mają jedną konkretną odpowiedź (np.: „Od kiedy mieszkacie Państwo w Polsce?”, „Jaką średnią ocen miał Pani syn w poprzedniej klasie?), pytania otwarte zachęcają do pełniejszej wypowiedzi (np. „Jakie widzi Pani rozwiązanie?”, „Co Pani o tym sądzi?”, „Co Panią kierowało, kiedy …?”, „Jak doszło do tego, że …?”, „Jakie były ważne powody, dla których Pani …?”). Funkcją komunikacyjną pytań otwartych jest włączenie do dyskursu rodzica, danie mu okazji do zaprezentowania własnego punktu widzenia i swoistej dla niego logiki wynikania rzeczy, następstwa zdarzeń czy procesu wnioskowania.
Odzwierciedlanie uczuć
Trzecim sposobem jest odzwierciedlanie uczuć. To zabieg komunikacyjny pozwalający na poznanie mocy znaczenia wypowiadanych słów. Daje opowiadanej sytuacji dookreślenie towarzyszących emocji, zwiększa zrozumienie komunikatu. Komunikaty typu: „Wydaje mi się, że jest Pani dumna?”, „Mam wrażenie, że jest Pan zadowolony z …”, „Odnoszę wrażenie, że może być Pani przejęta, kiedy …”, „Wydaje mi się, że jest Pani rozgniewany…”, wyprowadzają nauczyciela jako rozmówcę na poziom współodczuwania i empatycznego spojrzenia na stan rzeczy prezentowany przez rodzica.
W akcji komunikowania się z rodzicem z doświadczeniem migracji unikamy dawania rad oraz etykietowania. Pozbawiają one rodzica mocy komunikacyjnej i ustalają niepożądaną relację niekompetentnego rodzica i eksperta nauczyciela. Zamiast radzenia – dopytujemy, o to co jest najważniejsze w wypowiedzi rodzica lub co uważa za priorytetowe do wykonania . Zamiast etykietowania, np.: „Rozumiem, że w waszej kulturze, to…”; „Rozumiem, że może Pani nie rozumieć…”, podajemy komunikaty oddzielające osobę od zachowania, czyli: „W tamtej sytuacji zachowała się Pani tak…” lub „Kiedy mówiłam…, to Pani się uśmiechnęła…”.