Architektura, czyli...

Architektura to jedna z dziedzin sztuki, której podstawową funkcją jest użyteczność. Z języka greckiego „archi” znaczy „naczelny”, a „tekton” – „budowniczy”, co sugeruje, że jest to dziedzina związana z budownictwem.
Pewnie już wiesz, że architektura
To sztuka tworzenia ładu w otoczeniu, w celu dostosowania go do zaspokojenia wielorakich fizycznych, materialnych i kulturowych potrzeb ludzi.
Dziedzina, w której forma jest ściśle związana z funkcją, czyli przeznaczeniem, sposobem użytkowania budynku bądź obiektu. Ten związek jest głęboki i historycznie ugruntowany.
Łączy użyteczność z pięknem.
Ten materiał pomoże Ci
charakteryzować przykłady budowli współczesnych;
wskazywać wyjątkowość współczesnej architektury ze względu na wykorzystanie różnorodnych technik i narzędzi medialnych;
wymieniać słynnych architektów i ich dzieła;
określać, w jaki sposób architektura koresponduje z innymi dziedzinami.
Materiał zawiera podstawowe informacje o cechach architektury współczesnej, również w odniesieniu do dawnych rozwiązań. Opisy wybranych obiektów z zastosowaniem właściwej terminologii pozwolą Ci lepiej zrozumieć tę dziedzinę, pełną kontrastów i innowacji.

Forma i funkcja w architekturze
Czy funkcja architektury wpływa na jej formę?
Oto jak forma wpływa na funkcję architektury:
Zasada „Forma podąża za funkcją”
Pochodzi od architekta Louisa Sullivana i oznacza, że wygląd budynku powinien wynikać z jego przeznaczenia.
Zauważ, że np. blok mieszkalny, apartamentowiec czy fabryka będą miały prostą, funkcjonalną bryłę, a teatr – bardziej ekspresyjną, zapraszającą formę.



Historyczne style w architekturze
W przeszłości każda funkcja budynku miała swoją rozpoznawalną bryłę. Z czasem, wraz z rozwojem technologii i zmianami społecznymi, te granice zaczęły się zacierać.
Zauważ dominujące cechy budynków, niezależnie od epoki w której powstały - pałace były monumentalne, ratusze reprezentacyjne, a budynki mieszkalne bardziej praktyczne.




Forma jako narzędzie komunikacji
Architekt używa formy jak języka – za jej pomocą przekazuje idee, emocje, wartości.
Dobrym przykładem takiego rozwiązania jest budynek opery i filharmonii, który może mieć bryłę wzbudzającą refleksję nad muzyką i podkreślać znaczenie sztuki. Ilustracje przedstawiają obiekty, które dzieli ponad 200 lat.


Wpływ technologii i materiałów
Rozwój nowych technologii i użycie nowoczesnych materiałów pozwala tworzyć architektom nowe rozwiązania, które wcześniej były niemożliwe.
Zauważ, że nowe technologie w architekturze nie ograniczają się do jednego rodzaju budownictwa, są wszechobecne - od hal fabrycznych i galerii wystawowych, poprzez centra handlowe po unikatowe bryły architektoniczne - jak kulista Avicii Arena czy Villa w Datteln.




Estetyka a użyteczność
Czasem forma architektury może dominować nad funkcją – wówczas budynki przypominają bardziej rzeźby, niż przestrzenie użytkowe.
Wyobraź sobie, jaka duża wiedza i wyobraźnia musi stać za twórcami architektury o tak wyszukanej bryle; fantastycznych fasadach, organicznych kształtach i zaskakującej konstrukcji.




Masz do wyboru: centrum handlowe, osiedle mieszkaniowe, teatr, stadion, centrum handlowe, kościół.
Architektura współczesna
Czym się wyróżnia i na czym koncentruje?
Architektura współczesna rozwija się od lat 20. XX wieku i charakteryzuje się ogromną różnorodnością, innowacyjnością, funkcjonalnością i świadomością ekologiczną. Nie jest już tylko sztuką budowania, ale odpowiedzią na potrzeby społeczne, technologiczne i środowiskowe.
Architekturę współczesną wyróżnia:
Funkcjonalność – budynki mają przede wszystkim służyć użytkownikowi
Szczególnie jest to widoczne w budownictwie osiedli mieszkaniowych, gdzie funkcja użytkowa jest priorytetem, gwarantującym wygodne życie mieszkańców.

Minimalizm– proste bryły, ograniczenie dekoracji, neutralna kolorystyka
Zwróć uwagę, jak prosta, zwarta bryła budynku wyróżnia się w otaczającej go przestrzeni. W przypadku centrum handlowego niezbędne jest również zapewnienie dojazdu i parkingów dla klientów.

Zrównoważony rozwój – ekoarchitektura, harmonijne współistnienie w naturalnym otoczeniu
Zwróć uwagę na harmonijne połączenie masywnej, rozczłonkowanej bryły budynku z elementami naturalnego krajobrazu.

Nowe technologie
– inteligentne systemy zarządzania budynkiem, energooszczędne rozwiązania
Ciekawym przykładem jest PGE Narodowy w Warszawie, który posiada:
- zaawansowany monitoring wizyjny
- systemy kontroli dostępu i zliczania widzów w czasie rzeczywistym
- zintegrowane sieci teletransmisyjne i systemy, umożliwiające komunikację
między różnymi instalacjami technicznymi
- zarządzanie energią m.in. agregaty prądotwórcze
PGE Narodowy w Warszawie to jeden z najbardziej zaawansowanych technologicznie obiektów sportowych w Europie. Cała instalacja automatyki obejmuje ponad 30 000 fizycznych punktów.

Nowoczesne materiały
– stal, szkło, beton, często eksponowane jako elementy konstrukcyjne
Przykładem jest największy teatr w Irlandii Bord Gáis Energy Theatre w Dublinie , który stanowi centralny punkt zrewitalizowanej, starej dzielnicy Grand Canal Dock. Fasada ze szkła przypomina kurtynę teatralną — pochyloną, złożoną w diagonalne fałdy, która nocą jest efektownie oświetlona. Plac przed teatrem pełni funkcję „sceny miejskiej” — która współgra z teatralnym charakterem budynku.

Rewitalizacja obszarów zdegradowanych- dawnych zabudowań fabrycznych, zrujnowanych budynków usługowych i mieszkalnych
RewitalizacjaRewitalizacja to skomplikowany i długotrwały proces przywracania do życia zniszczonych zabudowań. Najbardziej znane przykłady rewitalizacji w Polsce dotyczą terenów poprzemysłowych w Łodzi i Poznaniu, ale należy jednak pamiętać, że rewitalizacja nie musi oznaczać tak spektakularnych inwestycji.
Ma ona służyć przede wszystkim lokalnym społecznościom i kompleksowo poprawiać warunki ich życia.
Manufaktura w Łodzi oraz Stary Browar w Poznaniu. Z jednej strony zachowano tam dawny charakter miejsc (budynki i styl zabudowy), podniesiono jedynie standard techniczny kompleksów, z drugiej zaś wprowadzono nowe funkcje - nie tylko handlowe, ale także kulturalne i społeczne.


Style i nurty
Jakie tendencje ideowe i formalne wpłynęły na kształt obecnej architektury?
Współczesna architektura często łączy elementy różnych stylów, dostosowując je do lokalnych potrzeb. Aby lepiej zrozumieć współczesne rozwiązania - poznaj style i nurty, które wpłynęły na obecny kształt architektury, zwróć uwagę na charakterystyczne dla nich cechy.
BRUTALIZM – nazwa pochodzi od francuskiego słowa „brut”, czyli surowy, co tłumaczy założenia tej architektury. Budynki brutalistyczne charakteryzują się surową, monumentalną formą, są wyobcowane z otoczenia i mogą przytłaczająco działać na odbiorcę.
Zauważ ciężkie, geometryczne elementy bryły budynku, wykorzystanie betonu, eksponowanie konstrukcji, takich jak filary i słupy.

STRUKTURALIZM – dla którego architektura traktowana jest jako system powiązanych elementów — forma wynika z funkcji. Przestrzenie projektowane są z myślą o użytkowniku, dostosowując budynki do człowieka, a nie odwrotnie — zapewniają łatwą komunikację i dostępność.
Zwróć uwagę na formę budynku, który składa się z powtarzalnych segmentów, co ułatwia ich rozbudowę i adaptację do aktualnych potrzeb.

METABOLIZM – to nurt, który rozwinął się w Japonii w latach 60.XX wieku i był odpowiedzią, która miała reagować na zmieniające się potrzeby społeczeństwa. Ideą projektowania była inspiracja naturą - budynki jak żywe organizmy — miały być zdolne do wzrostu, zmiany i adaptacji.
Słynny wieżowiec z wymiennymi kapsułami mieszkalnymi miał być wzorem dla architektury przyszłości. Zwróć uwagę na charakterystyczną modułowość konstrukcjimodułowość konstrukcji, możliwość rozbudowy i wymiany elementów, przypominających formy spotykane w przyrodzie, drzewa lub fraktalefraktale.

POSTMODERNIZM – to architektura, która pojawiła się jako reakcja na minimalizm w traktowaniu bryły budynku, podporządkowany funkcji. Ta architektura nie boi się bawić formą i przekraczać granic — jest bardziej emocjonalna niż funkcjonalna. Dawała dużo swobody w projektowaniu, zależnej od kontekstu i upodobań architekta.
Zwróć uwagę na dekoracyjność, kolor, odwołania do historii i kultury, nietypowe formy i zaskakujące detale.

DEKONSTRUKTYWIZM - odrzucał funkcjonalizm i nawiązanie do stylów historycznych. Budynki w tym stylu charakteryzują się pozornym chaosem, mają zaburzone proporcje.
Zauważ ekspresję bryły poprzez stosowanie krzywoliniowych kształtów, zestawienie kontrastujących ze sobą płaszczyzn, kierunków i wielkości.


HIGH‑TECH – pojawił się w latach 70. XX wieku i rozwinął się w odpowiedzi na postęp technologiczny oraz fascynację nowoczesnymi materiałami. Łączy funkcjonalność z estetyką przemysłową. Głównymi materiałami wykorzystywanymi przez architektów są: polerowana stal, wielkie tafle szkła i beton.
Budynek przypomina fabrykę lub laboratorium o futurystycznym wyglądzie. Rury, przewody, windy, systemy wentylacyjne są celowo eksponowane na zewnątrz budynku — nie są ukrywane, lecz stanowią część estetyki.

EKOARCHITEKTURA – nurt w architekturze uwzględniający kwestie ochrony środowiska, poprzez wykorzystanie materiałów naturalnych, stworzenie odpowiedniej izolacji termicznej czy uzyskanie energii z odnawialnych źródeł.
Budynek harmonijnie wpisuje się w otoczenie. Zbudowany jest z materiałów charakterystycznych dla danego regionu, przy jednoczesnym unowocześnianiu i łączeniu ze współczesnymi trendami w architekturze.

BLOB – styl architektoniczny popularny w końcu XX w. Nazwa wzięła się od angielskiego słowa „blob”, co oznacza kroplę, kleks. Budynek wybudowany w stylu blob charakteryzuje plastyczność, płynność, opływowe kształty.
Zwróć uwagę na prostą, abstrakcyjną konstrukcję budowli, która ma swoje znaczenie symboliczne - reprezentuje Słońce w największym na świecie modelu Układu Słonecznego — „Szwedzkim Układzie Słonecznym**”**. Pozostałe planety są rozmieszczone w różnych miejscach Szwecji, w odpowiedniej skali i odległości .

Budynek i budowla
Czym się różnią - czy to jeden, czy różne obiekty?
Architekci zajmują się nie tylko projektowaniem budynków, ale także budowli. Nazwy te, mimo podobieństwa, różnią się ze względu na rodzaj i przeznaczenie.
Budynki To obiekty powiązane z gruntem, posiadające fundamenty, dach, a także wydzielone wewnątrz przestrzenie. Ze względu na przeznaczenie mogą być nimi budynki zarówno mieszkalne jak i niemieszkalne – przemysłowe, handlowe, biurowe, związane z kulturą, religią lub oświatą.
Zauważ wspólne cechy, pomimo różnic w formie, materiałach i przeznaczeniu obiektów- zarówno kościół jak i wielofunkcyjny wieżowiec są zbudowane na fundamentach, są powiązane z gruntem i mają wydzielone wewnętrzne przestrzenie dla użytkowników.
Budowle termin obejmuje wszystkie obiekty budowlane niebędące budynkami. Budowle mogą być otwarte i służyć wypoczynkowi czy uprawianiu sportu, jak boiska lub infrastrukturalneinfrastrukturalne, niezbędne do funkcjonowania gospodarki państwa, jak np: mosty, drogi, zapory wodne, wieże telekomunikacyjne, itp.
Rozwój technologii związanej z produkcją stali pozwolił na budowę mostów wiszących, których rozpiętość mogła być bardzo szeroka. Most drogowy nad rzeką Clifton koło Bristolu ma długość 414 m, a jego konstrukcja odznacza się również walorami estetycznymi.

Współczesna architektura i sztuka mediów
Współczesna architektura znacznie wychodzi poza tradycyjne formy. Nowe technologie umożliwiają wykorzystanie w budynkach technik komputerowych i multimediów. W czasach intensywnej roli bilbordów, medialnych reklam fasady budynków stają się miejscami prezentacji sztuki mediów użytkowych.
Wybierz zdjęcie, które powstało później. Następnie nazwij technologię światła, która została wykorzystana w dekoracji miejsca. Wpisz jej nazwę drukowanymi literami.
Na rozwój multimedialnej architektury wpłynęła technologia LED. Oprócz formy reklamowej, multimedia fasad służą dekoracji. Często fasady zmieniają się w multimedialne ekrany lub całe ściany wyposażone w system zewnętrznego oświetlenia, tworzący niezwykle barwne efekty kolorystyczno‑luministyczne, zwłaszcza atrakcyjne o zmierzchu.
Podsumowanie
Obecna architektura rozwija się dzięki postępowi technologicznemu, przemianom społecznym, potrzebom użytkowników oraz inspiracjom kulturowym i ekologicznym. Zmienia się nie tylko dzięki technice, ale przede wszystkim dzięki pogłębionej refleksji nad tym, jak żyjemy i jak chcemy żyć.
Więcej na temat architektury współczesnej dowiesz się tutaj:
https://zpe.gov.pl/b/style-historyczne-i-eklektyzm-w-architekturze/PBhoZkFSh
https://zpe.gov.pl/a/nowe-technologie-w-architekturze-ii-polowy-xix-wieku/DfVeDJOlh
https://zpe.gov.pl/b/architektura-funkcjonalna-bauhausu/PcxsvVkta
https://zpe.gov.pl/a/postmodernizm-i-inne-nurty-w-architekturze-ii-pol-xx-wieku/DWo3HMrz5
https://zpe.gov.pl/b/rewitalizacja-obszarow-zdegradowanych/PG0t7B5df








