Istnieje wiele opracowań dotyczących stosowania metody projektu w pracy dydaktyczno‑wychowawczej. W literaturze spotkać można różne ujęcie poszczególnych etapów tej metody. Klasyczny układ obejmuje 4 etapy (fazy) metody projektu (Szymański, 2000):

1. Przygotowanie projektu.

2. Realizacja projektu.

3. Publiczne przedstawienie rezultatów projektu.

4. Ocena rezultatów projektu.

Królikowski (2001) rozróżnia 3 etapy metody projektu: planowanie, realizacja, ewaluacja. Nehring (2005) natomiast pisze aż o 6 fazach: wybór tematu projektu, określenie celów, zawarcie kontraktu, opracowanie programu i harmonogramu działań, realizacje projektu, jego prezentację i ocenę. Z kolei Torończak (2011) wskazuje na jeszcze inny podział przebiegu metody: przygotowanie projektu, planowanie projektu, realizacja i monitoring projektu, prezentacja projektu, ewaluacja projektu, upowszechnienie i wykorzystanie rezultatów projektu, zakończenie projektu. Wszystkie wspomniane wyżej klasyfikacje łączy jednak to, że zawierają one pewne podstawowe etapy, które muszą być uwzględnione w prawidłowej realizacji metody projektu. W kontekście kształtowania kompetencji społecznych uczniów na uwagę zasługują też pewne elementy zawarte tylko w klasyfikacjach rozszerzonych. Jednym z nich jest zawarcie kontraktu. Ten etap pracy w metodzie projektu wydaje się też mieć istotne znaczenie dla kształtowania kompetencji związanych z poczuciem sprawstwa u uczniów, umożliwia zaplanowanie pracy, co pomaga w osiągnieciu sukcesu.

Ten etap obejmuje kilka czynności:

• Wybór zagadnienia tematycznego do realizacji – metoda projektów zakłada tu dużą samodzielność uczniów w tym zakresie; nauczyciel powinien czuwać nad postępami w realizacji celów, które wyznaczono podczas planowania pracy. Zadania w ramach projektu powinny być dla uczniów wymagając, ciekawe, a ich realizacja powinna wiązać się z podejmowaniem różnorodnych działań (Mikina, Zając, 2012).

• Przygotowanie uczniów do pracy metodą projektów – obejmuje wyjaśnienie zasad: samodzielność, odpowiedzialność, innowacyjność, współpraca w grupie, wystąpienia oraz wzbudzenie zainteresowania uczniów tą metodą pracy oraz obszarem zagadnień, z których będą dokonywane wybory tematów. Nauczyciel nie podaje gotowych tematów, ale wyraźnie określa cele, jakie mają zostać osiągnięte, upewnia się, że cele są jasne dla uczniów i że wiedzą oni, czego się od nich oczekuje.

• Dobór w grupy projektowe – istotne jest tu świadome użycie określenia „dobór w grupy”, a nie „podział na grupy” (więcej na ten temat w dalszej części instrukcji).

• Przygotowanie opisu/konspektu projektu – w zależności od wieku uczniów opis może być mniej lub bardziej rozbudowany. Nauczyciel podpowiada uczniom, jak należy przygotować opis, wskazuje na jego istotne elementy: temat projektu, cele, uzasadnienie wyboru, zagadnienie/problem do rozwiązania, zadania do wykonania, czas realizacji, kryteria i sposób oceny projektu. Dla uczniów, którzy dopiero rozpoczynają pracę metodą projektu, warto przygotować specjalną instrukcję dotyczącą tej metody.

• Ustalenie czasu wykonania projektu oraz sposobu dokumentowania prowadzonych prac nad projektem – np. z wykorzystaniem portfolio (Gołębniak, 2002); nauczyciel może zaprezentować przykłady dokumentacji.

• Określenie standardu efektu końcowego i kryteriów oceny projektu – nauczyciel ustala wspólnie z uczniami, co będzie efektem pracy projektowej. Ocenianie jest informacją zwrotna dla ucznia. Kryteria powinny być uczniom znane przed rozpoczęciem pracy i powinny być z nimi współtworzone.

• Przygotowanie kontraktu – kontrakt to typ umowy społecznej (ustnej, pisemnej – do wspólnej decyzji). Kontrakt działa bardziej motywująco, gdy ma formę pisemną. Uczniowie projektują kontrakt, może on mieć różną formę graficzną, odpowiadającą preferencjom uczestników. Kontrakt wzmacnia poczucie podmiotowości ucznia, jego poczucie odpowiedzialności; kształtuje takie kompetencje jak komunikowanie się w grupie, negocjowanie (w tym z nauczycielem), umiejętność podejmowania wspólnych grupowych decyzji (kompromis), umiejętność planowania.

• Harmonogram działań projektowych – po części związany z przygotowaniem kontraktu, pozwala uczniom usystematyzować pracę, a nauczycielowi daje możliwość uwzględnienia konsultacji, oceny etapowej pracy i ułatwia mu monitorowanie faktycznego wkładu poszczególnych członków grupy projektowej we wspólną pracę.

Na tym etapie pracy metodą projektu można wyodrębnić czynności po stronie nauczyciela i po stronie uczniów:

• Nauczyciel: planuje i realizuje regularne spotkania z uczniami (pomoc, w tym pomoc innych nauczycieli, przy projektach interprzedmiotowych); interweniuje w sytuacjach trudnych, kryzysowych, gdy uczniowie zgłaszają się po pomoc; obserwuje i ocenia postępy, czuwa nad terminowością prac; motywuje uczniów do realizacji zadań, zwłaszcza gdy pojawiają się nieprzewidziane trudności; zapewnia odpowiedni czas na działania związane z analizą procesu współpracy w zespole, zwłaszcza gdy pojawiają się konflikty.

• Uczeń: bierze udział w konsultacjach, dotrzymuje terminów; gromadzi informacje, dokonuje ich selekcji i analizy, wybiera optymalne rozwiązania, dokonuje samooceny; uczeń podejmuje próby rozwiązania problemów i konfliktów pojawiających się w zespole, analizuje zachowania swoje i innych osób, uczestniczy w wypracowaniu programów naprawczych: propozycji, co można zrobić, by uniknąć konfliktów, ograniczyć je); opracowuje sprawozdania, karty projektu zgodnie z planem.

Czynności po stronie nauczyciela i po stronie uczniów:

• Nauczyciel: przedstawia zasady przeprowadzenia prezentacji; tworzy warunki do przygotowania prezentacji – organizuje zajęcia podsumowujące, zapewnia konieczne środki, np. sprzęt, programy itp.; omawia z uczniami m.in.: ile jest czasu na prezentację, jak wybrać formę, by zainteresować słuchaczy i efektywnie przedstawić wyniki, czy cała grupa ma wziąć udział w prezentowaniu, jak podzielić treści między prezentujących, jak zaplanować prezentację, jakie środki wizualne wykorzystać, jak się przygotować do prezentacji.

• Uczeń: przygotowuje prezentację zgodnie z ustaleniami (czas, forma, możliwości techniczne, udział członków grupy w prezentowaniu wyników); wygłasza prezentację na forum klasy, uczy się przy tym radzenia sobie z tremą, nieunikania publicznych wystąpień i traktowania ich jako cennego ćwiczenia, mówienia w odpowiednim tempie, sporządzania i korzystana z notatek, stosowania pomocy wizualnych.

Czynności po stronie nauczyciela i po stronie uczniów:

• Nauczyciel: przeprowadza ocenę końcową, przekazuje uczniom informację zwrotną, stosuje ocenę kształtującą, czyli podczas dyskusji w grupie z uczniami omawia mocne strony pracy zespołu, ale też docenia indywidualne zaangażowanie poszczególnych uczniów. Nauczyciel zwraca uwagę na sytuacje, gdzie pojawiły się trudności oraz sposoby radzenia sobie z nimi w przyszłości; analizuje sukcesy i błędy w celu zmodyfikowania kolejnych działań: przekazuje uczniowi jasną informację zwrotną; ocenia całości projektu, uwzględniając przy tym zaangażowanie uczniów.

• Uczeń: formułuje wnioski z realizacji projektu; wskazuje ewentualne problemy; bierze udział w dyskusji podsumowującej, analizuje swoje osiągnięcia i problemy, z którymi musiał się zmierzyć; dokonuje samooceny, co jest ważne, gdyż może to sprzyjać rozwijaniu świadomości ucznia dotyczącej procesów własnego uczenia się; dokonuje oceny społecznej (ocenianie uczniów przez innych uczniów), oceny współpracy, własnej roli w zespole (Mikina, Zając, 2012).