Polecenie 1

Jakie znasz rodzaje grup funkcyjnych? Dla jakich związków występuje charakterystyczna grupa funkcyjna? Poniżej znajduje się mapa pojęć, która zawiera ważniejsze grupy funkcyjne. Zapoznaj się z nią, zwracając uwagę na nazwy klas związków, a następnie rozwiąż ćwiczenia sprawdzające.

Jakie znasz rodzaje grup funkcyjnych? Dla jakich związków występuje charakterystyczna grupa funkcyjna? Zapoznaj się z poniższym opisem mapy pojęć, która zawiera ważniejsze grupy funkcyjne. Zwróć uwagę na nazwy klas związków, a następnie rozwiąż ćwiczenia sprawdzające.

1
RpKzgC8NWuWYn1
Mapa myśli. Lista elementów:
  • Nazwa kategorii: Grupy funkcyjne
    • Elementy należące do kategorii Grupy funkcyjne
    • Nazwa kategorii: grupa karbonylowa (C wiązanie podwójne O)
      • Elementy należące do kategorii grupa karbonylowa (C wiązanie podwójne O)
      • Nazwa kategorii: grupa acylowa (— C nawias, O, zamknięcie nawiasu, R)
        • Elementy należące do kategorii grupa acylowa (— C nawias, O, zamknięcie nawiasu, R)
        • Nazwa kategorii: grupa acetylowa (— C nawias, O, zamknięcie nawiasu, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, — A c), gdy R, równa się, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego
        • Nazwa kategorii: grupa benzoilowa (— C nawias, O, zamknięcie nawiasu, R, — Bz), gdy R, równa się, Ph
        • Koniec elementów należących do kategorii grupa acylowa (— C nawias, O, zamknięcie nawiasu, R)
      • Nazwa kategorii: grupa ketonowa (R indeks dolny dwa koniec indeksu C wiązanie podwójne O), charakterystyczna dla ketonów
      • Nazwa kategorii: grupa aldehydowa (— C H O), charakterystyczna dla aldehydów
      • Nazwa kategorii: grupa karboksylowa (— C O O H), charakterystyczna dla kwasów karboksylowych
      • Nazwa kategorii: grupa estrowa (— COOR), charakterystyczna dla estrów
      • Koniec elementów należących do kategorii grupa karbonylowa (C wiązanie podwójne O)
    • Nazwa kategorii: grupa iminowa (wiązanie pojedyncze C wiązanie podwójne N wiązanie pojedyncze R; pochodna grupy karbonylowej), charakterystyczna dla imin
    • Nazwa kategorii: grupy alifatyczne
      • Elementy należące do kategorii grupy alifatyczne
      • Nazwa kategorii: grupa alkilowa (— R)
        • Elementy należące do kategorii grupa alkilowa (— R)
        • Nazwa kategorii: metylowa (— C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, — Me)
        • Nazwa kategorii: etylowa (— C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, — Et)
        • Nazwa kategorii: propylowa (— C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, — P r)
        • Koniec elementów należących do kategorii grupa alkilowa (— R)
      • Nazwa kategorii: grupa metylenowa (wiązanie pojedyncze C H indeks dolny dwa koniec indeksu wiązanie pojedyncze lub wiązanie podwójne C H indeks dolny dwa koniec indeksu)
      • Nazwa kategorii: grupa etylenowa (wiązanie pojedyncze C H indeks dolny dwa koniec indeksu wiązanie pojedyncze C H indeks dolny dwa koniec indeksu wiązanie pojedyncze lub wiązanie podwójne C H wiązanie pojedyncze C H indeks dolny trzy koniec indeksu)
      • Nazwa kategorii: grupa alkenowa (wiązanie pojedyncze C wiązanie podwójne C H wiązanie pojedyncze)
      • Nazwa kategorii: grupa winylowa, etenylowa (wiązanie pojedyncze H C wiązanie podwójne C H indeks dolny dwa koniec indeksu)
      • Nazwa kategorii: grupa alkinowa (wiązanie pojedyncze C wiązanie potrójne C H)
      • Nazwa kategorii: grupa metinowa (wiązanie potrójne C H)
      • Koniec elementów należących do kategorii grupy alifatyczne
    • Nazwa kategorii: grupa benzylowa (— C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, Ph)
    • Nazwa kategorii: grupy aromatyczne
      • Elementy należące do kategorii grupy aromatyczne
      • Nazwa kategorii: grupa arylowa (— A r)
      • Nazwa kategorii: grupa fenylowa (— Ph)
      • Nazwa kategorii: grupa fenylenowa (wiązanie pojedyncze C indeks dolny sześć koniec indeksu H indeks dolny cztery koniec indeksu wiązanie pojedyncze)
      • Koniec elementów należących do kategorii grupy aromatyczne
    • Nazwa kategorii: grupy funkcyjne przyłączone poprzez heteroatom
      • Elementy należące do kategorii grupy funkcyjne przyłączone poprzez heteroatom
      • Nazwa kategorii: grupa halogenowa (— X)
      • Nazwa kategorii: grupa hydroksylowa (— O H), charakterystyczna dla alkoholi i fenoli
      • Nazwa kategorii: grupa alkoksylowa (— OR), charakterystyczna dla eterów
      • Nazwa kategorii: grupa tiolowa (merkaptanowa) (— S H), charakterystyczna dla tioli
      • Nazwa kategorii: grupa sulfidowa (— SR), charakterystyczna dla sulfidów (tioeterów)
      • Nazwa kategorii: grupa aminowa (— N H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, — NHR, — NR indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego) charakterystyczna dla amin
      • Nazwa kategorii: grupa azowa (wiązanie pojedyncze N wiązanie podwójne N wiązanie pojedyncze), charakterystyczna dla azozwiązków
      • Nazwa kategorii: grupa cyjanianowa (wiązanie pojedyncze O, wiązanie pojedyncze C, wiązanie potrójne N)
      • Nazwa kategorii: grupa izocyjanianowa (wiązanie pojedyncze N, wiązanie podwójne C, wiązanie podwójne O)
      • Nazwa kategorii: grupa nitrowa (— N O indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego), charakterystyczna dla nitrozwiązków
      • Koniec elementów należących do kategorii grupy funkcyjne przyłączone poprzez heteroatom
    • Nazwa kategorii: grupa amidowa (Iks wiązanie pojedyncze N R prim, R dwa prim, gdzie X, równa się reszta kwasowa), charakterystyczna dla amidów
      • Elementy należące do kategorii grupa amidowa (Iks wiązanie pojedyncze N R prim, R dwa prim, gdzie X, równa się reszta kwasowa), charakterystyczna dla amidów
      • Nazwa kategorii: grupa peptydowa R wiązanie pojedyncze C otwarcie nawiasu O zamknięcie nawiasu R prim, R dwa prim), charakterystyczna dla peptydów i białek
      • Koniec elementów należących do kategorii grupa amidowa (Iks wiązanie pojedyncze N R prim, R dwa prim, gdzie X, równa się reszta kwasowa), charakterystyczna dla amidów
      Koniec elementów należących do kategorii Grupy funkcyjne
Mapa pojęć pt. Podział grup funkcyjnych
Źródło: GroMar Sp. z o.o. oprac. na podst. McMurry J., Chemia organiczna, wyd. 3, Warszawa, 2005, licencja: CC BY-SA 3.0.

Mapa myśli. Lista elementów:

  • Nazwa kategorii: Grupy funkcyjne
    Elementy należące do kategorii Grupy funkcyjne

  • Nazwa kategorii: grupa karbonylowa (C=O)
    Elementy należące do kategorii grupa karbonylowa (C=O)

    • Nazwa kategorii: grupa acylowa (—COR)
      Elementy należące do kategorii grupa acylowa (—COR)

      • Nazwa kategorii: grupa acetylowa (—COCH3, —Ac), gdy R to grupa CH3

      • Nazwa kategorii: grupa benzoilowa (—COR, —Bz), gdy R to grupa Ph
        Koniec elementów należących do kategorii grupa acylowa (—COR)

    • Nazwa kategorii: grupa ketonowa (R2C=O), charakterystyczna dla ketonów

    • Nazwa kategorii: grupa aldehydowa (—CHO), charakterystyczna dla aldehydów

    • Nazwa kategorii: grupa karboksylowa (—COOH), charakterystyczna dla kwasów karboksylowych

    • Nazwa kategorii: grupa estrowa (—COOR), charakterystyczna dla estrów
      Koniec elementów należących do kategorii grupa karbonylowa (C=O)

  • Nazwa kategorii: grupa iminowa (—C=N—R; pochodna grupy karbonylowej), charakterystyczna dla imin

  • Nazwa kategorii: grupy alifatyczne
    Elementy należące do kategorii grupy alifatyczne

    • Nazwa kategorii: grupa alkilowa (—R)
      Elementy należące do kategorii grupa alkilowa (—R)

      • Nazwa kategorii: metylowa (—CH3, —Me

      • Nazwa kategorii: etylowa (—CH2CH3, —Et)

      • Nazwa kategorii: propylowa (—CH2CH2CH3, —Pr)
        Koniec elementów należących do kategorii grupa alkilowa (—R)

    • Nazwa kategorii: grupa metylenowa (—CH2— lub =CH2)

    • Nazwa kategorii: grupa etylenowa (—CH2—CH2— lub =CH—CH3)

    • Nazwa kategorii: grupa alkenowa (—C=CH—)

    • Nazwa kategorii: grupa winylowa, etenylowa (—HC=CH2)

    • Nazwa kategorii: grupa alkinowa (—C≡CH)

    • Nazwa kategorii: grupa metinowa (≡CH)
      Koniec elementów należących do kategorii grupy alifatyczne

  • Nazwa kategorii: grupa benzylowa (—CH2Ph)

  • Nazwa kategorii: grupy aromatyczne
    Elementy należące do kategorii grupy aromatyczne

    • Nazwa kategorii: grupa arylowa (—Ar)

    • Nazwa kategorii: grupa fenylowa (—Ph)

    • Nazwa kategorii: grupa fenylenowa (—C6H4—)
      Koniec elementów należących do kategorii grupy aromatyczne

  • Nazwa kategorii: grupy funkcyjne przyłączone poprzez heteroatom
    Elementy należące do kategorii grupy funkcyjne przyłączone poprzez heteroatom

    • Nazwa kategorii: grupa halogenowa (—X)

    • Nazwa kategorii: grupa hydroksylowa (—OH), charakterystyczna dla alkoholi i fenoli

    • Nazwa kategorii: grupa alkoksylowa (—OR), charakterystyczna dla eterów

    • Nazwa kategorii: grupa tiolowa (merkaptanowa) (—SH), charakterystyczna dla tioli

    • Nazwa kategorii: grupa sulfidowa (—SR), charakterystyczna dla sulfidów (tioeterów)

    • Nazwa kategorii: grupa aminowa (—NH2, —NHR, —NR2) charakterystyczna dla amin

    • Nazwa kategorii: grupa azowa (—N=N—), charakterystyczna dla azozwiązków

    • Nazwa kategorii: grupa cyjanianowa (—O—C≡N)

    • Nazwa kategorii: grupa izocyjanianowa (—N=C=O)

    • Nazwa kategorii: grupa nitrowa (—NO2), charakterystyczna dla nitrozwiązków
      Koniec elementów należących do kategorii grupy funkcyjne przyłączone poprzez heteroatom

  • Nazwa kategorii: grupa amidowa (X—NR'R'', gdzie X to reszta kwasowa), charakterystyczna dla amidów
    Elementy należące do kategorii grupa amidowa (X—NR'R'', gdzie X to reszta kwasowa), charakterystyczna dla amidów

    • Nazwa kategorii: grupa peptydowa R—CONR'R''), charakterystyczna dla peptydów i białek
      Koniec elementów należących do kategorii grupa amidowa (X—NR'R'', gdzie X to reszta kwasowa), charakterystyczna dla amidów
      Koniec elementów należących do kategorii Grupy funkcyjne

RaoIlBYI6iX0D
Ćwiczenie 1
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Ćwiczenie 2

Wymień przykłady grupy alkilowej.

RBJJEwglDpLcQ
(Uzupełnij).
Rtk7MsidQ0rrb
Ćwiczenie 3
Przyporządkuj grupę funkcyjną, charakterystyczną dla wybranej klasy związków chemicznych. R2C=O Możliwe odpowiedzi: 1. azozwiązki, 2. aminy, 3. tiole, 4. kwasy karboksylowe, 5. alkohole i fenole, 6. nitrozwiązki, 7. estry, 8. ketony, 9. aldehydy, 10. sulfidy, 11. etery —CHO Możliwe odpowiedzi: 1. azozwiązki, 2. aminy, 3. tiole, 4. kwasy karboksylowe, 5. alkohole i fenole, 6. nitrozwiązki, 7. estry, 8. ketony, 9. aldehydy, 10. sulfidy, 11. etery —COOH Możliwe odpowiedzi: 1. azozwiązki, 2. aminy, 3. tiole, 4. kwasy karboksylowe, 5. alkohole i fenole, 6. nitrozwiązki, 7. estry, 8. ketony, 9. aldehydy, 10. sulfidy, 11. etery —COOR Możliwe odpowiedzi: 1. azozwiązki, 2. aminy, 3. tiole, 4. kwasy karboksylowe, 5. alkohole i fenole, 6. nitrozwiązki, 7. estry, 8. ketony, 9. aldehydy, 10. sulfidy, 11. etery —OH Możliwe odpowiedzi: 1. azozwiązki, 2. aminy, 3. tiole, 4. kwasy karboksylowe, 5. alkohole i fenole, 6. nitrozwiązki, 7. estry, 8. ketony, 9. aldehydy, 10. sulfidy, 11. etery —OR Możliwe odpowiedzi: 1. azozwiązki, 2. aminy, 3. tiole, 4. kwasy karboksylowe, 5. alkohole i fenole, 6. nitrozwiązki, 7. estry, 8. ketony, 9. aldehydy, 10. sulfidy, 11. etery —SH Możliwe odpowiedzi: 1. azozwiązki, 2. aminy, 3. tiole, 4. kwasy karboksylowe, 5. alkohole i fenole, 6. nitrozwiązki, 7. estry, 8. ketony, 9. aldehydy, 10. sulfidy, 11. etery —SR Możliwe odpowiedzi: 1. azozwiązki, 2. aminy, 3. tiole, 4. kwasy karboksylowe, 5. alkohole i fenole, 6. nitrozwiązki, 7. estry, 8. ketony, 9. aldehydy, 10. sulfidy, 11. etery —NH2, —NHR, —NR2 Możliwe odpowiedzi: 1. azozwiązki, 2. aminy, 3. tiole, 4. kwasy karboksylowe, 5. alkohole i fenole, 6. nitrozwiązki, 7. estry, 8. ketony, 9. aldehydy, 10. sulfidy, 11. etery —N=N— Możliwe odpowiedzi: 1. azozwiązki, 2. aminy, 3. tiole, 4. kwasy karboksylowe, 5. alkohole i fenole, 6. nitrozwiązki, 7. estry, 8. ketony, 9. aldehydy, 10. sulfidy, 11. etery —NO2 Możliwe odpowiedzi: 1. azozwiązki, 2. aminy, 3. tiole, 4. kwasy karboksylowe, 5. alkohole i fenole, 6. nitrozwiązki, 7. estry, 8. ketony, 9. aldehydy, 10. sulfidy, 11. etery