Mowa nienawiści
Mowa nienawiści (ang. hate speech) to wypowiedzi ustne, pisemne lub ikoniczne, które zawierają nienawiść wobec adresata. Wyszydzają, oskarżają, poniżają, wzywają do dyskryminacji ucznia lub uczniów. Powodem tej słownej agresji jest posiadanie przez tych adresatów takich cech jak: posługiwanie się określonym językiem, płeć, niepełnosprawność, miejsce zamieszkania, rasa, przynależność religijna lub zawodowa (Łodziński, 2023). Hejt to nienawiść. Może być wyrażona w różnych formach. Zasadniczo mowa nienawiści obecna jest w internecie, jednak jest również w sferze publicznej, czego przykładem są graffiti, napisy na murach, toaletach, szkolnych ławkach, windach, autobusach itd. Pojawia się w rozmowach prywatnych, a niekiedy publicznych. Hejterzy wykorzystują głównie internet, dlatego że zapewnia im większe poczucie anonimowości, daje możliwość ukrycia się w fałszywych tożsamościach. Stwarza wrażenie wyzwolenia się ze społecznych ograniczeń i społecznej kontroli – niemal całkowitej niezależności i wszechmocy.
Celem mowy nienawiści jest zadanie cierpienia hejtowanej osobie, ośmieszenie jej, obniżenie jej poczucia wartości, a w skrajnych przypadkach zniszczenie. Mowa nienawiści może prowadzić do: depresji, izolacji społecznej, problemów z odżywianiem, w pracy, w szkole i do samobójstw. Bywa, że konsekwencją mowy nienawiści są inne (kolejne) negatywne zachowania kierowane wobec hejtowanych osób, tzw. hate crimes (np. pobicia).
Autorami hejtu mogą być uczniowie, którzy są przekonani o swojej wyższości nad innymi. Uważają, że są lepsi i silniejsi od innych, dlatego mogą dominować nad słabszymi. Są mało empatyczni. Postrzegają relacje między ludźmi jako panowanie silniejszych nad słabszymi.
Hejterami mogą być także uczniowie, którzy kierują się poczuciem anonimowości i bezkarności w sieci. Dlatego ich mowa nienawiści bywa bardzo ostra i mocna.
Innym typem hejterów są ludzie, którzy się umawiają bądź są wynajmowani (zazwyczaj za pieniądze), aby niszczyć konkretne osoby, grupy, firmy lub instytucje. Przez mowę nienawiści starają się osłabić adresata, wpłynąć jego na decyzje bądź go wyeliminować (Szymczak, 2015).
Według badań CBOS z 2019 roku mowa nienawiści wyraża brak szacunku, pogardę, narusza godność, szkaluje, poniża. w ten sposób zdefiniowało ją 21,7% badanych, a 16,4% pytanych określiło ją jako obrażanie, słowną agresję, wyzwiska, obelgi i przekleństwa. Według 4,8% badanych dotyczy ona rasy, koloru skóry, narodowości, a w opinii 4,1% ankietowanych odnosi się do poglądów politycznych czy światopoglądu. Co najmniej raz z mową nienawiści spotkała się ponad połowa badanych (57%), w 2007 roku odsetek takich osób wynosił 30%. Ponadto respondenci coraz częściej potrafią wskazać istotę hejtu (Feliksiak, 2019).
Badani uważają, że najczęściej pojawia się w internecie (65%), w telewizji (57%), w miejscach publicznych (45%), w gazetach (16%), w miejscu pracy/nauki (12%). Ankietowani, którzy spotkali się z hejtem, twierdzą, że najczęściej dotyczy on orientacji seksualnej (64%), rasy, koloru skóry (46%), narodowości, pochodzenia etnicznego (41%), wyznania religijnego (41%), pochodzenia społecznego (17%), niepełnosprawności (11%), płci (8%), braku wyznania religijnego (4%), wieku (3%). Połowa ankietowanych (50%) uważa, że w polskim społeczeństwie jest przyzwolenie na obrażanie innych (ze względu na: wiek, płeć, wyznanie, rasę narodowość, brak wyznania, kolor skóry, orientację seksualną). Niewiele więcej (56%) uważa, że jest takie przyzwolenie ze względu na przekonania polityczne (Feliksiak, 2019).
Z punktu widzenia prawa, hejt może mieć formę uporczywego nękania, które wywołuje poczucie zagrożenia (stalking). Może być także uznany za znęcanie się nad osobą, groźbę karalną, zniesławienie, znieważenie lub rasizm. Za te przestępstwa grozi grzywna lub kara pozbawienia wolności od roku do dwunastu lat (Komenda Miejska Policji w Płocku, 2021).
Walka z mową nienawiści polega na rozwijaniu świadomości społecznej na temat hejtu, informowaniu o jego powszechności i konsekwencjach, inicjowaniu, prowadzeniu i wspieraniu akcji, szkoleń, kampanii przeciw mowie nienawiści; reagowaniu na wszelkie jej przejawy, podejmowaniu wczesnej interwencji (Szymczak, 2015).