Na tropie znikających godzin
Scenariusz zajęć w zakresie budowania zdrowych i bezpiecznych nawyków związanych z korzystaniem z technologii cyfrowych opracowany w ramach rządowego programu wspierania organów prowadzących szkoły i placówki w rozwijaniu umiejętności cyfrowych dzieci i młodzieży na lata 2025‑2029 – „Cyfrowy Uczeń” (Dz.U.2025.1254)
Informacje ogólne
Temat: Na tropie znikających godzin
Imię i nazwisko autora: Anna Jędryczko
Etap edukacyjny i wiek: szkoła podstawowa, 9‑10 lat
Przedmiot: informatyka, zajęcia z wychowawcą
Czas potrzebny na realizację lekcji: 90 min. (2 godziny lekcyjne)
Sugerowany sposób organizacji czasu: zajęcia realizowane w całości w sposób ciągły
Scenariusz wykorzystuje angażującą narrację detektywistyczną do kształtowania świadomości cyfrowej uczniów. W ramach klasowego śledztwa dzieci rozwiązują zagadkę „znikających godzin”, przechodząc drogę od subiektywnych odczuć do twardych danych. Struktura zajęć obejmuje: wizualizację nawyków na „Mapie dnia”, poznanie mechanizmów uwagi (film) oraz kluczowy eksperyment „Laboratorium Czasu” (symulacja budowania w ciszy vs. w hałasie), który pozwala fizycznie doświadczyć skutków cyfrowego rozproszenia. Ważnym elementem jest konfrontacja własnych szacunków z rzeczywistymi statystykami w telefonie. Lekcję kończy budująca poczucie sprawczości runda „Puste pudełko”, inspirująca do aktywnego wypełniania odzyskanego czasu.
Cele lekcji oraz realizowane punkty podstawy programowej
Cel ogólny lekcji:
Kształtowanie świadomości i umiejętności zarządzania własnym czasem w środowisku cyfrowym poprzez analizę nawyków korzystania z technologii oraz wypracowanie indywidualnych strategii równowagi online‑offline.
Z zakresu pamiętania informacji (przywoływanie istotnych informacji) Uczeń:
wymienia sytuacje z dnia codziennego (tzw. „gorące punkty”), w których najczęściej odruchowo sięga po telefon,
wylicza przedstawione w filmie negatywne skutki przebodźcowania cyfrowego dla pracy mózgu,
przytacza nazwy mechanizmów (np. powiadomienia, ciągłe odtwarzanie), które aplikacje wykorzystują do przyciągania uwagi,
nazywa czynniki rozpraszające (dźwiękowe i ruchowe), które przeszkadzają mu w pracy/nauce,
podaje z pamięci przykłady aktywności offline, którymi można zastąpić czas spędzany przed ekranem.
Z zakresu rozumienia informacji (wyjaśnienie istotnych informacji)
Uczeń:
porównuje efektywność i komfort swojej pracy w warunkach skupienia oraz w warunkach rozproszenia uwagi,
wyjaśnia, dlaczego podczas korzystania z gier lub aplikacji mózg traci poczucie upływu czasu,
tłumaczy różnicę między własnym wyobrażeniem o czasie spędzonym przed ekranem a rzeczywistymi danymi odczytanymi z aplikacji monitorującej,
charakteryzuje mechanizm działania „cyfrowych pułapek” (np. powiadomień), wyjaśniając, w jaki sposób przerywają one naturalny cykl uwagi,
opisuje relację między konkretnymi emocjami (np. nudą, stresem) a automatycznym odruchem sięgania po telefon.
Z zakresu zastosowania informacji (rozwiązywanie problemów o zamkniętej strukturze, o jednoznacznym rozwiązaniu) Uczeń:
przyporządkowuje swoje aktywności z poprzedniego dnia do odpowiednich kategorii (np. ekrany, sen, ruch) na schemacie graficznym „mapy dnia”,
oblicza sumaryczny czas spędzony przed ekranem w ciągu doby na podstawie danych naniesionych na własny wykres,
odnajduje w menu ustawień telefonu funkcję monitorującą aktywność (np. „Czas przed ekranem” lub „Cyfrowa równowaga”),
Z zakresu analizowania, oceniania i tworzenia informacji (rozwiązywanie problemów o otwartej strukturze, tworzenie własnych rozwiązań zadanych problemów, ocena dotycząca wartości idei lub materiałów) Uczeń:
diagnozuje indywidualne przyczyny (np. emocje, nuda, nawyki) częstego sięgania po urządzenia ekranowe, analizując własną „mapę dnia” i zidentyfikowane „gorące punkty”,
ocenia wpływ wielozadaniowości i rozpraszaczy cyfrowych na jakość wykonywanej pracy oraz własne samopoczucie
formułuje wnioski dotyczące wiarygodności własnej pamięci i percepcji czasu w konfrontacji z obiektywnymi danymi statystycznymi z aplikacji monitorującej,
projektuje indywidualny sposób zagospodarowania „odzyskanego czasu”, proponując wartościowe dla siebie i możliwe do realizacji aktywności offline.
Sposób realizacji zaplanowanych celów przez nauczyciela:
Zajęcia realizowane są w konwencji gry fabularnej, w której narracja detektywistyczna spaja różnorodne metody aktywizujące. Nauczyciel jako 'Koordynator' prowadzi uczniów przez proces badawczy oparty na cyklu Kolba (doświadczenie – refleksja – wiedza). Uczniowie przechodzą od wizualizacji własnych nawyków (praca z „Mapą dnia”), przez symulację doświadczalną („Eksperyment z wieżą” obrazujący wpływ multitaskingu), aż po weryfikację twardych danych w telefonach. Taka struktura pozwala na samodzielne odkrycie mechanizmów „kradzieży czasu” i sformułowanie strategii zagospodarowania czasu offline.
Metody, techniki i formy pracy wykorzystane do realizacji celów:
Metody pracy:
Metody aktywizujące (poszukujące): gra dydaktyczna z narracją detektywistyczną (rozwiązywanie zagadki „znikających godzin”), metoda problemowa (analiza przyczyn rozproszenia uwagi).
Metody eksponujące (waloryzacyjne): film profilaktyczny i instruktażowy, symulacja doświadczalna (eksperyment „Laboratorium czasu” – budowanie wieży w warunkach ciszy i hałasu).
Metody praktyczne: ćwiczenia przedmiotowe (praca z wykresem kołowym „mapa dnia”, obsługa ustawień telefonu), analiza danych statystycznych.
Techniki:
Wizualizacja: tworzenie graficznej „Mapy mojego wczorajszego dnia”, technika „Pustego pudełka” (wizualizacja zagospodarowania czasu wolnego).
Analiza porównawcza: zestawienie subiektywnych odczuć (mapa) z obiektywnymi danymi cyfrowymi (czas ekranowy w telefonie).
Technika „Rundy” (łańcuszek skojarzeń): szybka wymiana pomysłów na aktywności offline w fazie podsumowującej.
Burza mózgów: identyfikacja „gorących punktów” i przyczyn sięgania po telefon.
Formy pracy:
Praca z całą klasą (zbiorowa): wprowadzenie do fabuły, omawianie filmu, instruktaż nauczyciela, podsumowanie zajęć.
Praca w zespołach zadaniowych (grupowa): eksperyment z budowaniem wieży, wzajemna motywacja i rywalizacja (z „rozpraszaczami”).
Praca indywidualna: wypełnianie „mapy dnia”, weryfikacja statystyk w osobistym telefonie.
Przygotowanie do lekcji
Przygotowanie nauczyciela
Działania organizacyjne i merytoryczne:
Wydruk materiałów: Przygotowanie dla każdego ucznia kopii arkusza „Droga mojego dnia” oraz jednego (na klasę) egzemplarza „Listu z Centrum Badań nad Czasem” (najlepiej w kopercie z pieczątką „PILNE” dla uwiarygodnienia fabuły).
Przygotowanie zestawów do eksperymentu: Skompletowanie materiałów konstrukcyjnych do ćwiczenia „Laboratorium czasu”. Należy przygotować osobny zestaw dla każdej grupy (np. po 15–20 plastikowych kubeczków, klocków drewnianych lub talii kart).
Weryfikacja techniczna: Sprawdzenie działania sprzętu multimedialnego (rzutnik, głośniki) oraz dostępności filmów (profilaktycznego i instruktażowego), aby uniknąć problemów technicznych w trakcie lekcji.
Zapoznanie się z ustawieniami telefonów: Nauczyciel powinien wcześniej sprawdzić w swoim telefonie (lub w instrukcji), gdzie dokładnie znajdują się funkcje „Czas przed ekranem” (iOS) i „Cyfrowa równowaga” (Android), aby móc sprawnie pomóc uczniom podczas weryfikacji danych.
Niezbędne pomoce dydaktyczne:
Sprzęt: Komputer z dostępem do Internetu, projektor multimedialny, głośniki, komputery/tablety dla uczniów (do wypełnienia karty pracy).
Materiały biurowe: Wydrukowane karty pracy (Droga mojego dnia - w załączniku), kredki/pisaki (dla uczniów, którzy nie posiadają własnych), koperta z listem.
Rekwizyty do eksperymentu: Plastikowe kubeczki, klocki lub inne elementy do układania wieży.
Narzędzia pomiarowe: Stoper (może być w telefonie nauczyciela), dzwonek lub ew. gwizdek do sygnalizowania „powiadomień” w trakcie eksperymentu.
Co zrobić, aby lekcja była dostępna dla wszystkich uczniów?
W celu zapewnienia dostępności zajęć dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (SPE), nauczyciel powinien zastosować następujące dostosowania:
Uczniowie w spektrum autyzmu i z nadwrażliwością sensoryczną:
Eksperyment „Laboratorium Czasu”: Druga część eksperymentu (budowanie w hałasie) generuje dużą ilość bodźców słuchowych i ruchowych. Należy uprzedzić ucznia o planowanym hałasie. Jeśli bodźce będą zbyt silne, uczeń może założyć słuchawki wygłuszające lub zmienić rolę – zamiast budować w chaosie, może zostać asystentem nauczyciela, który mierzy czas lub daje sygnał dzwonkiem (daje to poczucie kontroli nad źródłem dźwięku).
Jasna struktura: Plan lekcji („Misja Detektywistyczna”) powinien być wizualnie przedstawiony na tablicy i odhaczany punkt po punkcie, co daje poczucie bezpieczeństwa.
Uczniowie słabowidzący:
Materiały powiększone: Arkusz „Droga mojego dnia” powinien być wydrukowany w formacie A3.
Audiodeskrypcja: Podczas oglądania filmów nauczyciel powinien włączyć opcję z audiodeskrypcją.
Uczniowie z niepełnosprawnością ruchową lub obniżoną sprawnością manualną:
Praca z Drogą mojego dnia: Zamiast precyzyjnego kolorowania małych prostokątów, uczeń może zaznaczać obszary pojedynczą kreską czy kółkiem.
Eksperyment: W zadaniu z budowaniem wieży należy zapewnić większe i stabilniejsze elementy (np. duże klocki drewniane), które są łatwiejsze do chwytania niż karty do gry. Uczeń może też pełnić funkcję „architekta”, który wskazuje partnerowi, gdzie położyć kolejny element.
Uczniowie z trudnościami w koncentracji (ADHD):
Aktywny udział: Angażowanie tych uczniów w czynności pomocnicze (rozdawanie kubeczków, zbieranie kartek, bycie liderem grupy) pozwala na ukierunkowanie ich potrzeby ruchu.
Krótkie instrukcje: Polecenia do eksperymentu powinny być wydawane etapami („Najpierw bierzemy kubek”, „Teraz czekamy na sygnał”), a nie jako jeden długi blok tekstu.
Uczniowie z trudnościami w uczeniu się/niepełnosprawnością intelektualną:
Konkretyzacja: Pojęcia abstrakcyjne (czas ekranowy, cyfrowy ślad) należy tłumaczyć na konkretnych przykładach z życia ucznia.
Uczniowie zdolni:
Dodatkowe wyzwanie matematyczne „Detektyw czasu”: Podczas analizy „Drogi mojego dnia”, uczeń zdolny może otrzymać zadanie dodatkowe: Czy w ciągu jednego tygodnia uzbiera się cała doba (dzień i noc) spędzona przed ekranem?
Rola „Analityka danych”: Podczas pracy w grupach (np. sumowanie godzin zespołu), uczeń zdolny może pełnić funkcję weryfikatora obliczeń lub lidera odpowiedzialnego za wyciągnięcie średniej dla zespołu.
Przygotowanie uczniów
Uczniowie nie muszą wykonać żadnych zadań przed zajęciami, by aktywnie brać w nich udział.
Przebieg lekcji
Przedstawiony w punktach przebieg lekcji, uwzględniający podział na działania wykonywane przez nauczyciela i uczniów.
Faza wprowadzająca
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
4 min. | Nauczyciel wchodzi do klasy i bez słowa pisze na tablicy wielkimi literami: „ZAGINĘŁO 35 GODZIN”. Czeka na reakcje uczniów. Następnie wyciąga kopertę z napisem „SPRAWA PILNA” i czyta list (w załączniku): „Dzień dobry. Jestem przedstawicielem Centrum Badań Czasu. Odkryliśmy niepokojące zjawisko - uczniom waszego wieku znika co tydzień 35‑49 godzin. Nie wiemy dokładnie gdzie. Potrzebujemy waszej pomocy w rozwiązaniu tej zagadki. Czy podejmiecie się tego zadania? Tomasz Doba”. Nauczyciel pyta klasę, czy przyjmują wyzwanie. | Uczniowie reagują na napis, zgadują o co chodzi, słuchają listu, odpowiadają na wyzwanie, zadają pytania. | List powinien być wydrukowany na „oficjalnym” papierze. Nauczyciel może użyć koperty z pieczątką dla zwiększenia autentyczności. Ton poważny, ale przyjazny. |
10 min. | Nauczyciel wyjaśnia, że na początek każdy będzie mógł sprawdzić swoje umiejętności potrzebne detektywom znikającego czasu i prosi o zmierzenie się z Kartą pracy online (nr 1) - 5 interaktywnymi zadaniami związanymi z czasem ekranowym. Instruuje, gdzie odnaleźć kartę i w razie potrzeby wspiera uczniów. | Uczniowie wykonują zadania na Karcie pracy online (nr 1). | |
3 min. | Nauczyciel odsłania przygotowany wcześniej slajd (w załączniku) „OPERACJA: TROPIENIE CZASU”. Prezentuje trzy cele misji jako trzy zagadki do rozwiązania: „Zagadka 1: Gdzie uciekają nasze godziny?”, „Zagadka 2: Kto lub co kradnie nasz czas?”, „Zagadka 3: Jak odzyskać kontrolę?”. Informuje, że przez najbliższe 90 minut będą pracować jak zespół śledczy, używając różnych metod dochodzeniowych. | Uczniowie zgłaszają pierwsze pomysły i hipotezy, dopytują o szczegóły misji. | Cele przedstawione jako zagadki są bardziej angażujące niż suche sformułowania. Można je zapisać na osobnych kartkach i przykleić na tablicy. |
3 min. | Nauczyciel losuje uczniów do 4‑5 osobowych zespołów (używa np. kolorowych kart). Przydziela 2 minuty na wybranie nazwy zespołu i lidera. | Uczniowie losują karty, przesiadają się do zespołów, wybierają lidera i nazwę (np. „Detektywi Czasu”, „Tropiciele Minut”). |
Faza realizacyjna
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
10 min. | Tworzenie „drogi dnia” Nauczyciel rozdaje uczniom karty pracy „Droga mojego dnia” (w załączneniu). Wyjaśnia, że poziomy pasek przedstawia ich dzień od momentu wstania z łóżka (ikona słońca) do momentu pójścia spać (ikona księżyca). Tłumaczy, że jedna kratka to w przybliżeniu jedna godzina. Omawia legendę kolorystyczną na karcie. Prosi uczniów, aby przypomnieli sobie wczorajszy dzień i pokolorowali odpowiednio kratki, tworząc kolorową „drogę”. | Uczniowie analizują swój wczorajszy dzień. Przypisują odpowiednie kolory do wykonywanych czynności i kolorują kolejne kratki na pasku, starając się zachować kolejność zdarzeń. Na koniec liczą, ile kratek (godzin) zajęły im poszczególne aktywności (szczególnie te zaznaczone na czerwono i zielono). | Nauczyciel nie ocenia map ani stylu spędzania czasu przez uczniów. Jego rola polega na wspieraniu dzieci w szacowaniu czasu (np. podpowiada: „Pobyt w szkole to zazwyczaj 4‑5 żółtych kratek”). Ważne: Nauczyciel podkreśla, że nie chodzi o idealną precyzję co do minuty, ale o zobaczenie proporcji – którego koloru jest najwięcej. |
5 min. | Wspólna analiza wyników Nauczyciel prosi, aby uczniowie w zespołach położyli swoje karty obok siebie. Zadaje pytania pomocnicze, zachęcając do porównywania kolorów: • „Spójrzcie na swoje paski – którego koloru jest najwięcej?” • „Kto ma więcej kratek zielonych (ruch) niż czerwonych (ekran)?” • „Czy u kogoś czerwone kratki są w jednym długim ciągu, czy są przerywane innymi kolorami?” Nauczyciel prosi, aby każdy policzył swoje czerwone kratki. Pyta ochotników: „Czy ta liczba Was zaskoczyła? Myśleliście, że będzie ich mniej czy więcej?”. | Uczniowie w zespołach porównują swoje „Drogi dnia”. Liczą, ile mają zamalowanych czerwonych kratek. Porównują ten wynik z liczbą kratek zielonych. Chętni uczniowie dzielą się swoimi spostrzeżeniami (np. „Myślałem, że gram tylko chwilę, a mam aż 4 kratki”). | Na tym etapie ważniejsza jest refleksja nad proporcjami (dużo/mało) niż dokładna matematyka. Nauczyciel dba o to, by uczniowie nie oceniali się nawzajem negatywnie (np. nie wyśmiewali kogoś, kto ma dużo czerwonego koloru). Celem jest zauważenie nawyku, a nie krytyka. |
5 min. | Identyfikacja „gorących punktów” Nauczyciel prosi uczniów o oznaczenie symbolem lupy trzech momentów dnia, gdy najłatwiej „wpaść w cyfrową pułapkę”. Prosi o powiedzenie, co się dzieje tuż przed włączeniem telefonu/tabletu w tych momentach (nuda, stres, przyzwyczajenie?). | Uczniowie rysują symbole lupy w kluczowych miejscach na swoich drogach, dyskutują w zespołach o przyczynach sięgania po telefon. | To moment na refleksję nad automatyzmami. Nauczyciel może podać przykład: „Czekam na autobus = sięgam po telefon”. |
10 min. | Wprowadzenie filmu profilaktycznego Nauczyciel informuje zespoły, że otrzymają teraz zeznania ekspertki, w sprawie znikającego czasu. Rozdaje zespołom kartki z trzema pytaniami do filmu: „Jakie pułapki czasowe wymienia ekspertka?”, „Co dzieje się z mózgiem człowieka, kiedy ten za dużo czasu spędza przed ekranem?”, „Jakie trzy triki proponuje ekspertka?”. Włącza film profilaktyczny. Po odtworzeniu nauczyciel pyta grupy, na jakie pytania udało im się odpowiedzieć. | Uczniowie oglądają film, notują odpowiedzi na pytania. | Film należy odtworzyć na dużym ekranie/tablicy. Po filmie warto dać 1 minutę na dokończenie notatek. |
15 min. | Eksperyment „Laboratorium czasu” Nauczyciel dzieli eksperyment na dwie rundy. Każdy zespół otrzymuje kubeczki plastikowe (lub klocki/karty do gry) do budowania wieży. Runda 1: świat offline Nauczyciel wyjaśnia zadanie: „Macie 3 minuty. Zbudujcie najwyższą, najbardziej skomplikowaną wieżę. Nikt wam nie przeszkadza. Pełna współpraca.”Nauczyciel włącza stoper i stoi z boku, pozwalając dzieciom wejść w zadanie. Runda druga: symulacja świata online Nauczyciel wyjaśnia zadanie: „Budujemy drugą wieżę - znów najwyższą, najbardziej skomplikowaną. Ale teraz jesteśmy w 'wyimaginowanym internecie'” W trakcie budowania nauczyciel co 15‑20 sekund przerywa pracę głośnym hasłem, np: – „REKLAMA! Wszyscy podnoszą ręce do góry!” – „POWIADOMIENIE! Wymieńcie się miejscami z osobą obok!” – „ŁADOWANIE! Wszyscy zamierają w bezruchu na 5 sekund!” – „NOWY FILMIK! Wszyscy patrzą na sufit!” Podsumowanie: Nauczyciel prosi o porównanie wież i samopoczucia. Pyta: „W której rundzie czuliście, że robicie coś fajnego?”, „Po której jesteście bardziej zmęczeni?”, „Gdzie uciekł czas, a gdzie został wykorzystany?” | Runda 1: Uczniowie są zaangażowani, naradzają się, precyzyjnie ustawiają elementy. Runda 2: Uczniowie próbują budować, ale ciągłe komendy zapewne wybijają ich z rytmu. Wieże się przewracają przez zamieszanie przy zmianie miejsc. Pojawia się być może śmiech, ale też frustracja, chaos i zmęczenie. Konstrukcje są niższe i mniej stabilne. Podsumowanie: Uczniowie wyciągają wnioski i dyskutują z nauczycielem. | 1. Zarządzanie energią: W drugiej części ćwiczenia w klasie zapanuje kontrolowany chaos. To celowy zabieg. Nauczyciel musi wejść w rolę „algorytmu” - być głośny, szybki i nieustępliwy. Należy jednak obserwować uczniów - jeśli dla kogoś nadmiar bodźców jest zbyt trudny (np. zatyka uszy), można zmniejszyć intensywność przy jego stoliku. 2. Materiały zastępcze: Jeśli nauczyciel nie ma plastikowych kubeczków, można użyć:
3. Klucz do omówienia (Metoda mostu): Najważniejszym elementem jest przełożenie fizycznego doświadczenia na cyfrowe nawyki. Podczas podsumowania nauczyciel powinien użyć metafory:
4. Słownictwo: Warto wprowadzić (lub nazwać prościej) pojęcie „kosztu przełączenia” (ang. switching cost). Pokazujemy uczniom, że powrót do budowania po przerwaniu zajmuje czas - tak samo mózg potrzebuje czasu, by wrócić do skupienia po sprawdzeniu powiadomienia. |
20 min. | Sprawdzanie czasu ekranowego Nauczyciel zapowiada: „Detektywi, mamy podejrzanego, mamy teorię, teraz czas na twarde dowody. Zobaczmy, gdzie w telefonie ukryta jest czarna skrzynka, która zapisuje każdą sekundę”. Włącza drugi film - praktyczny, w którym ekspertka pokazuje, jak wejść w ustawienia „Czasu przed ekranem” (iOS) lub „Cyfrowej równowagi” (Android). Prosi uczniów (tych, którzy mają telefony) o wyjęcie urządzeń i wykonanie kroków z filmu. Prosi o sprawdzenie wczorajszego wyniku. Nauczyciel prosi, by uczniowie spojrzeli na swoje papierowe „Mapy dnia” (wykonane na początku lekcji) i liczbę godzin, którą tam zaznaczyli na czerwono. Zadaje kluczowe pytanie: „Czy liczba na ekranie jest taka sama, jak to, co narysowaliście? Kto znalazł 'zaginione godziny'?”. Dyskusja: Nauczyciel pyta ochotników: – „O ile pomyliłeś się w szacunkach? O godzinę? O dwie?” – „Jak myślicie, dlaczego wydawało wam się, że to było krócej?” Wyjaśnia zjawisko „zakrzywienia czasu” – gdy mózg ma przyjemność (dopaminę), przestaje liczyć czas. | Uczniowie oglądają instrukcję, dowiadują się, gdzie szukać statystyk. Uczniowie wchodzą w ustawienia i sprawdzają swój czas ekranowy. Porównują wynik z telefonu z papierową mapą. Większość uczniów być może odkrywa, że zaniżyła swój czas na papierze (np. uczniowie wpisali 2h, a telefon pokazuje 3,5h). Chętni uczniowie dzielą się swoimi wynikami. | Nauczyciel wyjaśnia zasady: Nie zmuszamy nikogo do pokazywania ekranu nauczycielowi czy klasie - to prywatne dane. Dzielą się tylko ochotnicy. Jeśli pojawia się taka potrzeba, instruuje uczniów, gdzie znaleźć informację o czasie ekranowym (zgodnie z instruktażem z filmu). Nauczyciel może też rozważyć pauzowanie filmu po każdym kroku i czekanie, aż uczniowie zrobią to, co pokazuje ekspert. Uczniowie, którzy nie mają telefonów w szkole, mogą pracować w parze z kolegą (patrząc na jego wynik jako przykład) lub nauczyciel może pokazać swoje (lub przykładowe) statystyki na rzutniku, by zobaczyli, jak precyzyjnie telefon zlicza minuty. Warto uprzedzić, że jeśli ktoś ma blokadę rodzicielską na telefonie, statystyki mogą wyglądać nieco inaczej, ale nadal powinny być widoczne. Nauczyciel nie ocenia („Ojej, jak dużo!”). Zamiast tego buduje postawę badacza: „Ciekawe, prawda? Zobaczcie, jak łatwo zgubić rachubę”. |
Faza podsumowująca
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
5 min. | Nauczyciel staje na środku i mówi: „Detektywi! Śledztwo zakończone. Wiemy już, że godziny nie znikały w czarnej dziurze. Zjadały je rozpraszacze i ekrany. Dzięki naszemu śledztwu odzyskacie ten czas dla siebie”. Prosi uczniów o wyobrażenie sobie odzyskanej godziny jako „pustego pudełka” – prezentu tylko dla nich. Zadaje pytanie, jaką miłą czynnością, aktywnością uczniowie wypełnią to pudełko. Wyznacza kolejnych uczniów do udzielenia szybkiej, krótkiej odpowiedzi (np. „zabawa z kotem”, „rower”, „gra planszowa z siostrą” itp.). Nauczyciel podsumowuje zebrane pomysły, określając je mianem prawdziwych skarbów, których warto pilnować. Dziękuje klasie za współpracę i kończy zajęcia. | Uczniowie w wyobraźni planują zagospodarowanie odzyskanego czasu. Uczniowie dynamicznie, hasłowo wymieniają swoje pomysły na aktywność offline. | Runda powinna przebiegać bardzo sprawnie, bez dłuższego zastanawiania się i dopowiadania historii, aby utrzymać energię do końca lekcji. |
Po lekcji
Propozycja działań dla uczniów, które mają na celu integrację i utrwalenie zdobytej wiedzy
Wykonanie zadań dostępnych na karcie pracy nr 2 (po zajęciach).
Propozycja ewaluacji lekcji i stopnia realizacji zaplanowanych celów edukacyjnych
Na zakończenie zajęć nauczyciel przeprowadza szybką ewaluację wizualną. Prosi uczniów o pokazanie „sygnału” ręką w odpowiedzi na pytanie: „Na ile czujesz, że masz teraz sposoby, by wygrać ze Złodziejem Czasu, czyli czasem przed ekranem?”:
Kciuk w górę (Zielone światło): Wiem, jak to robić, mam plan.
Kciuk w bok (Żółte światło): Rozumiem, ale będzie to dla mnie trudne.
Kciuk w dół (Czerwone światło): Nadal nie wiem, jak sobie z tym poradzić.
Pozwala to nauczycielowi błyskawicznie ocenić skuteczność zajęć w całej grupie.
Bibliografia i załączniki
Linki do wykorzystanych stron z platformy ZPE:
karta pracy online 1
karta pracy online 2 (po zajęciach)
Inne niezbędne środki i pomoce dydaktyczne:
Karta „Droga mojego dnia”
List z Centrum Badań Czasu
Prezentacja „Operacja: Tropienie czasu”
Źródła literaturowe:
Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców/Zespół badawczy NASK [dostęp online: Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców; dostęp 08.12.2025]
Internet dzieci. Raport z monitoringu obecności dzieci i młodzieży w internecie/Zespół Fundacji Instytutu Cyfrowego Obywatelstwa [dostęp online: RAPORT‑INTERNET‑DZIECI‑2025.pdf*,*dostęp 08.12.2025]
Higiena cyfrowa w szkole i przedszkolu. Poradnik o tym, jak mądrze ją wprowadzić./Zespół Fundacji Instytutu Cyfrowego Obywatelstwa [dostęp online: Higiena cyfrowa w szkole i w przedszkolu - Higiena Cyfrowa, dostęp 08.12.2025]
Domowe Zasady Ekranowe – przewodnik dla rodziców i profesjonalistów/ Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę [dostęp online: Domowe zasady ekranowe – Dla dobra dziecka i rodziny*,*dostęp 08.12.2025]
M. Bigaj, Wychowanie przy ekranie. Jak przygotować dziecko do życia w sieci?, 2023 r.