Ogólny opis interwencji:

Ogólnym celem interwencji jest, poprzez zastosowanie edukacji profilaktycznej i strategii zadaniowych (ćwiczeń praktycznych, takich jak: symulacje, analiza przypadków itp.), wzmocnienie zdolności uczniów do zdrowej komunikacji i radzenia sobie z konfliktami w kontekście doświadczeń związanych z przemocą. W trakcie warsztatów uczniowie będą mieli okazję dowiedzieć się, jaki wpływ ma przemoc na komunikację i budowanie relacji międzyludzkich. Poprzez ćwiczenia praktyczne rozwiną umiejętności asertywnej komunikacji, a także poznają techniki radzenia sobie z agresją i konfliktem. Podczas interwencji uczniowie wraz z nauczycielem będą, w formie interaktywnej rozmowy, dyskutować na temat przemocy i jej wpływu na komunikację. Omówią mechanizmy, które prowadzą do zaburzeń w komunikacji u osób doświadczających przemocy. Nauczą się rozróżniać zdrową, asertywną komunikację od zachowań agresywnych. Dowiedzą się, jaką rolę mają emocje w życiu jednostki, jak ważna, dla budowania dojrzałych relacji międzyludzkich, jest umiejętność ich nazywania i mówienia o nich. A także jaką rolę w życiu człowieka odgrywają potrzeby, ich świadomość i umiejętność ich wyrażania/zaspokajania. Poprzez ćwiczenia uczniowie rozwiną również zdolność do wczuwania się w emocje innych i rozumienia ich punktu widzenia. Interwencja wykorzystuje różne metody pracy z uczniami: dyskusję, ćwiczenia praktyczne, pracę indywidualną i grupową, prezentację multimedialną.

Interwencja podzielona jest na 3 obszary, bloki tematyczne. Każdy blok przewiduje 3 spotkania z grupą, trwające łącznie 135 minut. Pierwszy blok tematyczny obejmuje zagadnienia związane z przemocą i jej formami, a także wpływem przemocy na komunikację. Drugi - dotyczy emocji i potrzeb, ich roli w życiu człowieka, zaś trzeci - dotyczy zachowań asertywnych (budowanie zdrowych strategii komunikacji poprzez zachowania asertywne) oraz empatii w komunikacji.

Podstawy naukowe interwencji:

Interwencja dotycząca tematu zaburzeń w komunikacji wynikających ze zjawiska przemocy bazować będzie na edukacji profilaktycznej oraz aktywności własnej uczniów. Celem zaproponowanych zadań i ćwiczeń (indywidualnych i grupowych) jest wyposażenie uczniów w zasoby umożliwiające efektywne, zdrowe komunikowanie się z rówieśnikami i osobami dorosłymi.

Edukacja profilaktyczna w kontekście zaburzeń w komunikacji wywołanych przez przemoc skupia się na dostarczeniu uczniom wiedzy na temat wpływu przemocy na komunikację i radzenie sobie z nią. Jej celem jest również zrozumienie mechanizmów obronnych i strategii komunikacji, które mogą rozwinąć się w odpowiedzi na doświadczoną przemoc i zastąpienie ich zdrowszymi sposobami komunikowania się (np. asertywne reagowanie na krytykę, uważne słuchanie). Edukacja profilaktyczna w aspekcie zaburzeń w komunikacji wywołanych przez przemoc ma mocne podstawy teoretyczne oraz badawcze. Badania naukowe przeprowadzone przez Judith A. Cohen, Anthony’ego P. Mannarino i Esther Deblinger (2004, s. 393‑402) pokazują, że interwencje psychoedukacyjne mogą poprawić zdolności komunikacyjne dzieci doświadczających przemocy, poprzez pomoc w zrozumieniu i wyrażaniu uczuć i lepszym komunikowaniu się z rówieśnikami i osobami dorosłymi.

Zgodnie z teorią traumy, przemoc prowadzi do dotkliwych zranień, które zakłócają zdolność człowieka do zdrowej, dojrzałej i efektywnej komunikacji. Jednostka ma problem z zaufaniem, wyrażaniem uczuć i budowaniem relacji (Briere, Scott, 2020). Ważne jest więc kształtowanie w uczniach zasobów, które pomogą im w przyszłości tworzyć zdrowe relacje, czuć się bezpiecznie i prawidłowo funkcjonować w społeczeństwie. Warto również wspomnieć, że dzieci od najmłodszych lat uczą się poprzez obserwację i naśladowanie innych. Obserwując przemoc, poznają zakłócone sposoby komunikacji, nasiąkają dysfunkcyjnymi mechanizmami radzenia sobie. Psychoedukacja może wykorzystać ten mechanizm, by nauczyć jednostki zdrowych zachowań poprzez obserwację i modelowanie (Harwas‑Napierała, Trempała, 2008).

Program interwencyjny skoncentrowany jest na edukacji na temat przemocy, budowaniu adaptacyjnych zdolności komunikacyjnych, a także wzmocnieniu/zbudowaniu zasobów chroniących dzieci i młodzież przed skutkami przemocy.