Pomiary składników pogody
Scenariusz lekcji realizowanej z wykorzystaniem modułowego e‑podręcznika opracowany w ramach projektu „Pilotażowe wdrożenie modułowych e‑podręczników oraz opracowanie założeń do zaawansowanych technologicznie e‑materiałów wspierających nowoczesne metody nauczania i uczenia się”
Informacje ogólne
Imię i nazwisko autora: Krzysztof Ciurej
Etap edukacyjny i klasa: szkoła podstawowa - klasa 4
Przedmiot: przyroda
Czas potrzebny na realizację lekcji: 45 min.
Tematy modułów z e‑podręcznika, w oparciu o które prowadzona jest lekcja:
Temat: Pomiary składników pogody
Podczas lekcji uczniowie przywołają podstawowe składniki pogody i poznają przyrządy służące do ich pomiaru (termometr, deszczomierz, wiatromierz, barometr). Uczniowie uczestniczą w ćwiczeniach praktycznych: samodzielnie odczytują wartości wskazań przyrządów, zapisują je w tabelach i analizują wyniki. Lekcja ma charakter aktywizujący – uczniowie pracują w grupach przy stanowiskach pomiarowych, wspólnie formułują wnioski o zależnościach między składnikami pogody.
Cele lekcji oraz realizowane punkty podstawy programowej
Cel ogólny lekcji:
Uczeń poznaje podstawowe składniki pogody oraz sposoby ich obserwacji
i pomiaru.
Cele operacyjne w sferze kognitywnej zgodnie z taksonomią Blooma:
Z zakresu pamiętania informacji (przywoływanie istotnych informacji) Uczeń:
wymienia składniki pogody i nazwy przyrządów pomiarowych.
Z zakresu rozumienia informacji (wyjaśnienie istotnych informacji) Uczeń:
wyjaśnia, co mierzy każdy przyrząd i jakie znaczenie ma dany składnik pogody.
Z zakresu zastosowania informacji (rozwiązywanie problemów o zamkniętej strukturze, o jednoznacznym rozwiązaniu) Uczeń:
odczytuje wartości pomiarów z termometru, deszczomierza, barometru i wiatromierza, stosując właściwe jednostki.
Z zakresu analizowania, oceniania i tworzenia informacji (rozwiązywanie problemów o otwartej strukturze, tworzenie własnych rozwiązań zadanych problemów, ocena dotycząca wartości idei lub materiałów) Uczeń:
analizuje zebrane wyniki, wskazuje zależności (np. między zachmurzeniem a temperaturą).
ocenia poprawność pomiarów i proponuje sposoby ich wykorzystania w codziennym życiu.
Sposób realizacji zaplanowanych celów przez nauczyciela:
Nauczyciel:
prezentuje przyrządy i ilustracje z modułowego e‑podręcznika,
organizuje pracę uczniów w grupach przy stacjach pomiarowych,
rozdaje karty pracy i sprawdza poprawność zapisów,
pokazuje przykładowe odczyty oraz pomaga uczniom w samodzielnym mierzeniu i notowaniu wyników,
inicjuje rozmowę na temat zależności między składnikami pogody,
prowadzi podsumowanie w formie klasowego raportu pogodowego.
Przygotowanie do lekcji
Przygotowanie nauczyciela
Nauczyciel: przygotowuje zestaw prostych przyrządów (termometr, barometr, wiatromierz lub ich modele, deszczomierz), karty pracy z tabelami do zapisu pomiarów, komputer z dostępem do modułowego e‑podręcznika, zdjęcia/animacje z ZPE.
Co zrobić, aby lekcja była dostępna dla wszystkich uczniów?
Aby lekcja była dostępna dla wszystkich uczniów, należy stosować materiały
o dużym kontraście, czytelnej czcionce i prostych poleceniach, wspierane ilustracjami, modelami lub piktogramami. Uczniom z dysleksją należy zapewnić instrukcje ustne i pisemne, osobom z ADHD – podział zadań na krótkie etapy,
a uczniom ze spektrum autyzmu – jasny plan lekcji i przewidywalną strukturę.
W przypadku niepełnosprawności wzrokowej lub słuchowej stosować powiększone materiały, opis słowny i napisy. W pracy wykorzystać metody, które umożliwiają regularny kontakt ucznia z nauczycielem i bieżące wsparcie.
Warto korzystać z różnorodnych materiałów ZPE – tekstów, ilustracji, filmów, animacji, ćwiczeń interaktywnych i kart pracy – dobierając je do potrzeb
i możliwości uczniów.
Przygotowanie uczniów
Uczniowie mają już podstawową wiedzę o zjawiskach pogodowych zdobytą we wcześniejszych klasach (np. wiedzą, co to jest deszcz, wiatr, śnieg, zachmurzenie). Potrafią prowadzić krótkie obserwacje pogody, np. opisać, jaka była pogoda w danym dniu. Na lekcję przynoszą zeszyty, ołówki, linijki i przygotowują krótką notatkę o pogodzie dnia poprzedniego (temperatura, opady, zachmurzenie) – tak jak potrafią i czują, że jest dobrze zrobione. Dzięki temu mogą porównać swoje obserwacje z wynikami pomiarów wykonanych na lekcji i uświadomić sobie różnicę między subiektywną obserwacją a pomiarem przyrządami.
Przebieg lekcji
Przedstawiony w punktach przebieg lekcji, uwzględniający podział na działania wykonywane przez nauczyciela i uczniów.
Faza wprowadzająca
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
2 min. | Nauczyciel wita klasę, przypomina, że na poprzednich zajęciach uczyli się o składnikach pogody. | Uczniowie słuchają, odpowiadają krótkimi hasłami na pytanie nauczyciela: | Ma to być bardzo krótkie wprowadzenie do lekcji. |
4 min. | Nauczyciel wyjaśnia, że na początku spróbują sami „pobawić się w meteorologów”. | Uczniowie słuchają instrukcji. | Krótka aktywizacja – uczniowie powtarzają wcześniejszą wiedzę. Można stworzyć zespoły dwuosobowe. Ważne, aby nauczyciel przypominał uczniom, iż wniosek powinien wynikać łącznie z kilku danych. Na tym etapie pracy chodzi o to, aby uczniowie wyciągali pierwsze swoje wnioski. W przypadku trudności można jeden zestaw rozwiązać na forum. Zastosowane narzędzie „Łączenie faktów” (MC Tighe 1996a). |
2 min. | Nauczyciel moderuje podsumowanie w formie dyskusji na forum klasy poprzez zadawanie pytań. | Uczniowie odpowiadają na zadane pytania nauczyciela. | Ćwiczenie ma doprowadzić do dwóch konkluzji: 1. Potrzebujemy dane pomiaru każdego składnika, aby określić pogodę. Ten etap ma doprowadzić do zadania pytania kluczowego – |
Link do karty pracy z zestawami sytuacji pogodowych
Faza realizacyjna
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
6 min. | Nauczyciel wyjaśnia ideę stacji meteorologicznej (ogródek meteorologiczny, filmiki dotyczące pomiarów), pokazuje ilustracje/przykłady/animacje z ZPE. | Uczniowie słuchają, notują w zeszytach (co mierzymy i jak często), zadają pytania. | Należy zwrócić uwagę na potrzebę wykonywania pomiarów o tej samej porze, która ułatwia prognozowanie pogody. |
3 min. | Nauczyciel wyjaśnia, sposób pracy na lekcji. Każda stacja zadaniowa to stanowisko wyposażone w przyrząd pomiarowy: termometr, barometr, wiatromierz, deszczomierz. Uczniowie pracują w grupach. Każda grupa rozpoczyna od innej stacji i co 4 minuty przechodzi do kolejnej. | Uczniowie słuchają zasad, dzielą się na grupy, wypełniają kartę pracy rotując od stanowiska do stanowiska. | Warto zaznaczyć na tablicy schemat rotacji (1→2→3→4→5). Na przyrządach będą widoczne określone wartości, które uczeń ma odczytać. Materiał w modułowym e‑podręczniku pozwoli zapoznać się ze sposobem działania przyrządów pomiarowych. Jeśli w klasie nie ma przyrządów, można wtedy na laptopie otworzyć prognozę on‑line, aby tam uczniowie odczytali pomiar. |
17 min. | Nadzoruje przebieg pracy przy stacjach, pomaga w razie trudności technicznych lub z odczytem. | Stacje zadaniowe według „Instrukcji pracy przy stacjach pogodowych”. Grupa, która wykona zadanie szybciej, zastanawia się nad pytaniami podsumowującymi, które nauczyciel może podać w grupie. | W tej części warto wskazać na animacje o deszczomierzu i wiatromierzu oraz polecenie 2 sprawdzające umiejętność odczytywania pomiarów z różnych przyrządów. |
Link do instrukcji pracy przy stacjach pogodowych oraz tabeli pomiarów
Faza podsumowująca
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
11 min. | Nauczyciel prowadzi dyskusję w klasie, korzystając z pytań zawartych w karcie pracy. | Uczniowie odpowiadają na pytania, dyskutują. | Pytania formułować w taki sposób, aby uczniowie używali nazw składników pogody, Po każdym pytaniu dajemy chwilę na indywidualne zastanowienie się. Można wybrać tylko 3 pytania – uczniowie zapisują na nie odpowiedzi w zeszycie. Pozostałe pytania należy traktować jako wskazówkę, co uczniowie powinni powtórzyć w domu. |
Po lekcji
Propozycja działań dla uczniów, które mają na celu integrację i utrwalenie zdobytej wiedzy
Zadania z rozdziału z e‑podręcznika – Pomiary składników pogody.
Będzie to element przygotowujący do samodzielnej obserwacji pogody w domu.
Propozycja ewaluacji lekcji i stopnia realizacji zaplanowanych celów edukacyjnych
Na tablicy trzy rysunki (🙂 „umiem”, 😐 „trochę jeszcze muszę poćwiczyć”, 🙁 „mam trudności”). Uczniowie przyklejają karteczkę samoprzylepną pod tym rysunkiem, który najlepiej pokazuje ich odczucia.
Na początku następnej lekcji uczniowie rozwiązują krótką wejściówkę (2–3 pytania sprawdzające podstawowe pojęcia z poprzedniej lekcji). Wejściówka nie jest oceniana stopniem – ma charakter powtórzeniowy i ćwiczeniowy. Po zapisaniu odpowiedzi uczniowie w parach lub małych grupach wymieniają się zeszytami i sprawdzają nawzajem swoje odpowiedzi według podanych kryteriów/note‑karty. Nauczyciel omawia poprawne odpowiedzi i w razie potrzeby wyjaśnia wątpliwości.
Dzięki temu uczniowie uczą się:
samodzielnego przypominania wiadomości,
oceniania pracy innych według prostych kryteriów,
przyjmowania i dawania informacji zwrotnej.
Bibliografia i załączniki
Linki do wykorzystanych stron z modułowego e‑podręcznika:
Materiały z ZPE inne niż modułowy podręcznik
Składniki pogody i jej obserwacje
Inne materiały elektroniczne spoza ZPE
Warto skorzystać ze stron online wskazujących prognozę pogody.
Inne niezbędne środki i pomoce dydaktyczne
termometr cieczowy/elektroniczny (do pomiaru temperatury powietrza),
barometr szkolny lub aplikacja online pokazująca ciśnienie atmosferyczne,
wiatromierz (ręczny lub prosty model szkolny),
deszczomierz (np. butelka plastikowa z podziałką albo wersja szkolna),
zegar/stoper (do pomiaru czasu przy obserwacjach), laptopy/tablety z dostępem do e‑podręcznika ZPE (przy każdej stacji zadaniowej),
laptop/tablet z dostępem do prognozy pogody online (np. IMGW, meteoblue),
karta pracy dla uczniów z zestawami sytuacji pogodowych,
karta pracy dla uczniów (tabela do zapisu wyników pomiarów),
tablica i mazaki lub tablica interaktywna,
karteczki samoprzylepne (do ewaluacji lekcji),
arkusze A3 i kolorowe mazaki (do podsumowania i prezentacji wyników grup),
ewentualnie przenośna stacja meteorologiczna (jeśli szkoła posiada).
Źródła literaturowe
Iveta Kavalcikowa, Bożena Muchacka, Petrud , „Kognitywne podstawy procesu edukacji dziecka” Kraków 2021
Peter C. Brown, Henry L. Roediger III, Mark A. McDaniel „Harvardzki poradnik skutecznego uczenia się” Warszawa 2016