Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Ten materiał nie może być udostępniony Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki
ihw165xY1e_d5e93

Procent składany

Lokatę bankową możemy traktować jako umowę zawartą między klientem a bankiem, na mocy której klient powierza bankowi określoną kwotę na ustalony termin. W zamian za to, po upływie tego terminu, bank wypłaca klientowi wpłaconą kwotę powiększoną o odsetki, które zostały naliczone zgodnie z warunkami zapisanymi w umowie. Istotny wpływ na wysokość ostatecznie wypłaconej kwoty ma, oczywiście, oprocentowanie lokaty, ale ważne jest również to, co dzieje się z naliczonymi po kapitalizacji odsetkami:

  • mogą one zostać przelane na inny rachunek tego samego klienta – wtedy kwota lokaty się nie zmienia i odsetki naliczone przy kolejnej kapitalizacji będą takie same - taki sposób obliczania odsetek nazywa się procentem prostym;

  • mogą zostać dopisane do lokaty – wtedy kwota lokaty zwiększa się o odsetki, które biorą udział w wypracowaniu zysku w kolejnym okresie – ten sposób nazywamy procentem składanym.

W zadaniach w tym rozdziale, mówiąc o lokacie bankowej, przyjmiemy, że każdorazowo po kapitalizacji odsetki dopisywane są do lokaty i lokata nie została zerwana przed upływem ustalonego terminu.

R1PHHsdQIDgZb1
Przykład 1

Pani Joanna wpłaciła 1000 zł do banku na pięcioletnią lokatę „Premium”. Warunki lokaty zakładają roczne oprocentowanie w wysokości 5% i roczną kapitalizację odsetek. Jaki kapitał zostanie zgromadzony na lokacie po 5 latach od jej założenia?
Prześledzimy krok po kroku zmiany tej lokaty.
Kapitał początkowy Kp jest równy Kp=1000 zł.
Lokata będzie utrzymywana przez 5 lat i kapitalizacja będzie następowała co rok. Mamy zatem 5 okresów kapitalizacji (n=5) .
Oprocentowanie w okresie kapitalizacji jest równe 5%.
Obliczmy kapitał zgromadzony po kolejnych latach

  • po pierwszym roku

K1=1000 zł+5%1000 zł=1000 zł1+5100=1000 zł1,05=1050 zł.

Kwota lokaty zwiększyła się o 5%1000 zł, czyli o 50 zł.

  • po drugim roku

Podstawę do naliczenia odsetek stanowi teraz kwota 1050 zł, czyli otrzymamy

K2=1050 zł+5%1050 zł=1050 zł1+5100=1050 zł1,05=1000 zł1,051,05=
=10001,052=1102,50 zł.

Kwota lokaty zwiększyła się o 5%1050 zł, czyli o 52,50 zł.

  • po trzecim roku

Podstawę do naliczenia odsetek stanowi teraz kwota powiększona o kolejne odsetki, czyli 1102,50 zł. Po następnej kapitalizacji otrzymamy

K3=1102,50 zł+5%1102,50 zł=1102,50 zł1+5100=1102,50 zł1,05==10001.0521,05=10001.053=1157,625 zł 1157,63 zł

Kwota lokaty zwiększyła się o 5% z 1102,50 zł, czyli o 55,13 zł.
Zauważmy, że w każdym roku doliczamy inną kwotę odsetek. Wynika to z tego, że za każdym razem inna jest podstawa ich naliczania.
Kwoty lokaty po kolejnych latach są kolejnymi wyrazami ciągu geometrycznego o ilorazie q=1,05 i wyrazach:

a1=Kp=1000 zł
a2=K1=1000 zł1,05
a3=K2=1000 zł1,052
a4=K3=1000 zł1,053

Wykorzystując wzór na ty wyraz ciągu geometrycznego, otrzymujemy:

  • po czwartym roku

a5=K4=1000 zł1,054=1215,50625 zł 1215,51 zł.
  • po piątym roku

a6=K5=10001,0551276,28 zł

Z tego wynika, że po 5 latach pani Joanna powinna otrzymać 1276,28 zł.

R1Nf0ULxIZxhh1
Ważne!
  • W polskim systemie monetarnym najmniejszą jednostką jest 1 gr , dlatego wszystkie kwoty zaokrąglamy z dokładnością do 1 gr.

  • Od 2002 roku w Polsce obowiązuje podatek od dochodów kapitałowych. Oznacza to, że przy każdej kapitalizacji dopisywane odsetki zostaną pomniejszone o  19% ich wartości.

W zadaniach w tym rozdziale kwotę podatku od dochodów kapitałowych będziemy pomijać.
Kwotę lokaty po n okresach kapitalizacji można obliczyć, korzystając ze wzoru:

Kn=Kp1+p100n

gdzie:

  • Kp- oznacza kapitał początkowy,

  • Kn- oznacza kapitał zgromadzony na lokacie po n okresach kapitalizacji,

  • n- oznacza liczbę kapitalizacji,

  • p %- oznacza oprocentowanie lokaty w okresie, po którym następuje kapitalizacja.

Przykład 2

Pan Jerzy wpłacił 10 000 zł na lokatę z rocznym oprocentowaniem w wysokości 6% oraz z miesięczną kapitalizacją odsetek. Jaką kwotę zgromadzi on na tej lokacie po roku od jej założenia?
W tym przykładzie mamy

Kp=10 000 zł

Lokata będzie utrzymywana przez 1 rok, natomiast odsetki będą dopisywane co miesiąc. Mamy zatem 12 okresów kapitalizacji (n=12).
Oprocentowanie roczne jest równe 6%, zatem w pojedynczym okresie kapitalizacji wyniesie

p%=6%12=0,5%

Obliczmy kapitał zgromadzony po 12 miesiącach

K12=Kp1+p10012=10 0001+0,510012=10 000 1,0051210 616,78 zł

Przedstawiony powyżej sposób obliczania kapitału końcowego zakłada, że obliczamy od razu wartość końcową po n okresach kapitalizacji. Pomijamy tym samym wszystkie kwoty pośrednie – po pierwszym, drugim i kolejnych kapitalizacjach.
W rzeczywistości jest inaczej – każdorazowo kwota po dopisaniu odsetek jest zaokrąglana do 1 gr i otrzymane przybliżenie jest podstawą do obliczenia odsetek w następnym okresie. Przy wielokrotnej kapitalizacji ostateczne kwoty kapitału końcowego mogą się nieznacznie różnić.
Musimy zatem pamiętać, że wzór na procent składany jest tylko matematycznym przybliżeniem rzeczywistości bankowej.

ihw165xY1e_d5e295
A
Ćwiczenie 1

Pan Marek zdeponował w banku kwotę 2500 zł na lokacie dwuletniej, oprocentowanej w wysokości 3% rocznie z kapitalizacją kwartalną. Jaki kapitał zgromadzi pan Marek po 2 latach oszczędzania?

A
Ćwiczenie 2

Uzupełnij tabelę, obliczając potrzebne wartości.

Tabela. Dane

liczba lat

liczba okresów kapitalizacji

sposób kapitalizacji lokaty

oprocentowanie w skali roku

oprocentowanie w okresie kapitalizacji

4

rocznie

8%
3

kwartalnie

3%
6%
0,5%
10

półrocznie

3%
6
2
12
1%
A
Ćwiczenie 3

Pani Zofia chce ulokować w banku 10 000 zł na rocznej lokacie oprocentowanej w wysokości 6%. Oblicz, jaka kwota zostanie zgromadzona na tej lokacie, jeśli kapitalizacja będzie

  1. roczna

  2. półroczna

  3. kwartalna

  4. miesięczna

A
Ćwiczenie 4

Lokata Wiosenna jest oprocentowana 4,5rocznie i kapitalizowana co miesiąc. Paweł wpłacił na lokatę 1350 zł. Po ilu miesiącach oszczędzania wartość lokaty przekroczy 1400 zł?

Przykład 3

Na realizację marzeń o wycieczce do Afryki Justyna potrzebuje co najmniej 9 500 zł. Postanowiła systematycznie, co miesiąc, odkładać 500 zł . Bank zaproponował lokatę z możliwością dopłacania pieniędzy, oprocentowaną 6% rocznie z miesięczną kapitalizacją odsetek. Czy po 18 miesiącach oszczędzania Justyna zgromadzi odpowiednią kwotę?
Przeanalizujmy krok po kroku zmiany na tej lokacie.
Oprocentowanie w okresie kapitalizacji

p%=6%12=0,5%,n=18
  • Stan lokaty po pierwszym miesiącu

K1=500 zł+0,5100500 zł=500 zł1,005=502,5 zł
  • Stan lokaty po drugim miesiącu

K2=500 zł1,005+500zł1,005=500 zł1,0052+500 zł1,005=1007,51 zł
  • Stan lokaty po trzecim miesiącu

K3=(K2+500 zł)1,005=500 zł1,0053+500 zł1,0052+500zł1,005=1515,05 zł
  • Stan lokaty po czwartym miesiącu

K4=K3+500 zł1,005=500 zł1,0054+500 zł1,0053+500 zł1,0052+500zł 1,005= 2025,13zł

Zauważmy, że 500 zł ulokowane w pierwszym miesiącu procentuje najdłużej, kolejne – 1 miesiąc krócej i tak dalej, aż do ostatniej wpłaconej kwoty, która procentuje tylko miesiąc.
Stan lokaty po 18 miesiącach oszczędzania możemy zapisać

500zł1,00518+500zł1,00517+500zł1,00516+500zł 1,00515++500zł(1,005)

Jest to suma osiemnastu kolejnych wyrazów ciągu geometrycznego, w którym a1=500zł1,005, q=1,005.
Wartość lokaty po 18 miesiącach będzie sumą osiemnastu wyrazów ciągu geometrycznego
S18=a1(1-q18)1-q=5001,005(1-1,00518)1-1,0059439,858427 zł9439,86 zł.
Zatem Justyna jest bliska zgromadzenia potrzebnej kwoty 9 500 zł, ale brakuje jej jeszcze około 60 zł.

A
Ćwiczenie 5

Henryk chce podarować wnukowi prezent na 18 urodziny. W dniu narodzin wnuka wpłacił do banku 250 zł na lokatę oprocentowaną 3,5% w skali roku z roczną kapitalizacją odsetek. Postanowił, że na każde kolejne urodziny będzie dopłacał do tej lokaty kolejne 250 zł. Jaką kwotę Henryk zgromadzi na tej lokacie do 18 urodzin wnuka?

Ważne!

Musimy pamiętać, że przedstawiane zadania i przykłady zastosowania procentu składanego nie zawsze są wiernym odwzorowaniem rzeczywistości bankowej. Oferta lokat bankowych jest bardzo bogata i zróżnicowana. Systemy obliczeniowe stosowane w bankach pozwalają na zmianę oprocentowania w różnych okresach trwania lokaty, częstą kapitalizację lub nawet możliwość wypłaty części środków z lokaty przed upływem zadeklarowanego okresu. Ponadto od 2002 roku obowiązuje, wspomniany wcześniej, podatek od dochodów kapitałowych, który każdorazowo zmniejsza kwotę należnych odsetek o 19% ich wartości.

A
Ćwiczenie 6

Oblicz kapitał końcowy uzyskany po 5 latach, jeśli

  1. wpłacono do banku 1570 zł na lokatę oprocentowaną 8% rocznie i kapitalizowaną co pół roku;

  2. wpłacono 1500 zł na lokatę oprocentowaną 7% rocznie i kapitalizowaną co miesiąc.

A
Ćwiczenie 7

Wykonaj niezbędne obliczenia i uzupełnij tabelę.

Tabela. Dane

kapitał początkowy
(z dokładnością do 1 zł)

oprocentowanie roczne

okres kapitalizacji

czas trwania lokaty

kapitał końcowy
(z dokładnością do 1 gr)

2500 zł
4%

półroczna

3 lata
4500 zł
6%

kwartalna

5069,22 zł
3,5%

roczna

6 lat
1819,30 zł
3600 zł
4%

kwartalna

3,5 roku
7500 zł
6%

miesięczna

1 rok
ihw165xY1e_d5e593
A
Ćwiczenie 8

Filatelista kupił znaczek pocztowy za 150 zł. Jaka będzie jego wartość po 15 latach, jeśli przyjąć, że w każdym roku wzrasta ona o 8% w stosunku do wartości sprzed roku?

A
Ćwiczenie 9

Maciek kupił komputer za 3500 zł . Jaka będzie jego wartość po 6 latach, jeśli przyjąć, że w każdym roku traci on 10% wartości sprzed roku?

A
Ćwiczenie 10

Iza chce zdać egzamin na prawo jazdy. Koszt kursu, jazd dodatkowych i egzaminów zewnętrznych to 1800 zł. Iza może odkładać w banku co miesiąc 155 zł na lokacie z oprocentowaniem 4,5% rocznie i kapitalizacją miesięczną. O ile kwota lokaty będzie większa od ceny kursu, jeśli Iza będzie oszczędzać na tej lokacie przez 12 miesięcy?

A
Ćwiczenie 11

Rodzice małej Zuzi oszczędzają na jej studia. Co roku wpłacają 1300 zł na lokatę z kapitalizacją roczną, oprocentowaną 6% w skali roku. Po ilu latach kwota tych oszczędności przekroczy kwotę 30 000 zł?

A
Ćwiczenie 12

Kuba chce wpłacić do banku 3600 zł na roczną lokatę. Dwa banki mają w swojej ofercie lokatę oprocentowaną w wysokości 8% rocznie. Bank X kapitalizuje ją co pół roku, natomiast bank Y – co kwartał. O ile więcej zyska Kuba dzięki korzystniejszej kapitalizacji?

A
Ćwiczenie 13

Bank proponuje trzy rodzaje lokat.

  1. Lokata 3 miesięczna

    Tabela. Dane

    czas trwania lokaty

    3 miesiące

    minimalna kwota

    500 zł

    oprocentowanie roczne

    4%

    rodzaj kapitalizacji

    po zakończeniu trwania lokaty, odsetki dopisane do lokaty

    inne warunki

    lokata może być odnawiana na następne okresy

  2. Lokata 6 miesięczna

    Tabela. Dane

    czas trwania lokaty

    6 miesięcy

    minimalna kwota

    1000 zł

    oprocentowanie roczne

    4,5%

    rodzaj kapitalizacji

    po zakończeniu trwania lokaty, odsetki dopisane do lokaty

    inne warunki

    lokata może być odnawiana na następne okresy

  3. Lokata 9 miesięczna

    Tabela. Dane

    czas trwania lokaty

    9 miesięcy

    minimalna kwota

    2000 zł

    oprocentowanie roczne

    5%

    rodzaj kapitalizacji

    kwartalnie, odsetki dopisane do lokaty

    inne warunki

    lokata może być odnawiana na następne okresy

    Która z nich jest najbardziej korzystna, jeśli chcemy ulokować 1750 zł na okres 2 lat?

A
Ćwiczenie 14

Wyobraź sobie, że codziennie odkładasz 1 zł na lokatę oprocentowaną 0,0001% dziennie i  kapitalizowaną codziennie. Jaką kwotę zbierzesz po roku, a jaką po dwóch latach takiego oszczędzania?
Do obliczeń możesz wykorzystać kalkulator lub komputer.

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida