Wojna w Zatoce Perskiej

Sukces, jakim było rozbicie bloku komunistycznego w Europie, oraz przewaga gospodarcza i militarna USA sprawiły, że po zakończeniu zimnej wojnyzimna wojnazimnej wojny Stany Zjednoczone jeszcze bardziej zaangażowały się w globalną politykę. Występowały przy tym jako rzecznik demokracji i wolnego rynku, a także pokoju, choć swe cele często realizowały pod groźbą bądź przy użyciu siły wojskowej.

Okazją do zaprezentowania się jako supermocarstwo i obrońca pokoju była wojna w Zatoce Perskiej, za prezydentury George’a Busha seniora – gdy 2 sierpnia 1990 r. Irak dokonał inwazji na sąsiedni Kuwejt.

RKSeICQx9tibQ1
Personel wojskowy USA przeszukuje gruzy po tym, jak magazyn wojskowy został trafiony pociskiem balistycznym R‑17, tzw. Al‑Hussein w Dhahran, Arabia Saudyjska. Wyjaśnij, z jakimi zagrożeniami związana jest ingerencja innych wojsk w lokalne konflikty.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Już 17 stycznia 1991 r. armia Stanów Zjednoczonych z mandatu (czyli z upoważnienia) ONZ rozpoczęła operację „Pustynna Burza”. Lotnictwo amerykańskie przeprowadziło serię nalotów na obiekty wojskowe i strategiczne (jak mosty, lotniska), a w lutym ruszyła ofensywa lądowa. Po niespełna dwóch miesiącach działań armia iracka uległa ogromnej przewadze wojsk interwencyjnych i w lutym 1991 roku Saddam HusajnSHSaddam Husajn został zmuszony do podpisania rozejmu. Irak musiał wycofać się z Kuwejtu i zapłacić ogromne odszkodowania. W wojnie wzięły udział także kontyngentykontyngentkontyngenty pokojowe z innych państw (m.in. 300 żołnierzy polskich), decydującą rolę odegrali jednak Amerykanie, którzy przysłali największą liczbę wojsk i sprawowali dowództwo nad operacją.

SH

Proces pokojowy na Bliskim Wschodzie

Wyrazem dominacji USA była chęć regulowania problemów występujących w różnych częściach świata, nie tylko poprzez militarną interwencję, ale również udział w negocjacjach pokojowych – jak było to na Bliskim Wschodzie.

REKUj16jMNszH1
Premier Izraela Icchak Rabin, prezydent USA Bill Clinton i przewodniczący OWP Jasir Arafat.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

W latach 80. i 90. XX wieku Palestyńczycy kontynuowali walkę o utworzenie własnego państwa lub przynajmniej rozszerzenie autonomii na terytorium Izraela. Najważniejszym ugrupowaniem, które z czasem zaczęto uważać za ich oficjalną reprezentację, była Organizacja Wyzwolenia Palestyny. W 1993 r., dzięki mediacji międzynarodowej, zakończyły się rozmowy między rządem Izraela a OWP. Podpisano wówczas w Oslo układ, zgodnie z którym organizacja to uznała istnienie państwa Izrael, a Izrael zgodził się na utworzenie w Strefie Gazy i na Zachodnim Brzegu Jordanu Autonomii Palestyńskiej, czyli wydzielonego obszaru zamieszkanego przez Palestyńczyków. Na czele autonomii jako prezydent stanął w 1994 r. przywódca OWP, Jasir Arafat.

Nie zakończyło to jednak konfliktu między Żydami i Arabami. Palestyńscy fundamentaliści dążyli bowiem do całkowitego zniszczenia Izraela i nasilili ataki terrorystyczneterroryzmterrorystyczne, wymierzone głównie w ludność cywilną. Z kolei radykałowie izraelscy nawoływali do bezwzględnej rozprawy z powstańcami i odrzucali projekty jakiejkolwiek autonomii. W tej sytuacji rozmowy, których inicjatorem wielokrotnie były Stany Zjednoczone, a zwłaszcza prezydent George W. Bush, zakończyły się niepowodzeniem. Izrael do dziś jest areną częstych zamachów bombowych i ataków rakietowych, dokonywanych przez członków arabskich organizacji terrorystycznych, a także represji i akcji odwetowych ze strony wojska i władz Izraela. Mimo prób mediacji USA w krajach arabskich są postrzegane nie jako neutralne państwo, lecz jako izraelski sojusznik.

R1LwY8WLQvR041
Oś czasu. 15.5.1948 - 20.7.1949 I wojna izraelsko-arabska. 24.4.1950 Aneksja Gazy, Samarii i Judei Królestwo Jordanii anektuje tereny Samarii i Judei, Strefę Gazy przejmuje Egipt. 1.4.1951 Powołanie do życia Mosadu Powołanie do życia Mosadu – izraelskiej agencji wywiadowczej. 2.7.1954 Operacja „Suzanna” Izraelscy agenci wrzucili bomby zapalające do urzędu pocztowego w Aleksandrii. 29.10.1956 - 7.11.1956 Kryzys sueski Militarna agresja Wielkiej Brytanii, Francji i Izraela na Egipt. 25.5.1964 powstanie Organizacji Wyzwolenia Palestyny. 5.6.1967 - 10.6.1967 wojna sześciodniowa Wojna stoczona pomiędzy Izraelem a Egiptem, Jordanią i Syrią, w ciągu 6 dni wojska izraelskie zajęły półwysep Synaj, Wzgórza Golan, Judeę z Jerozolimą i Samarię. 6.1967 - 7.8.1970 wojna na wyczerpanie Wojna prowadzona pomiędzy Izraelem a Egiptem, w którą zaangażowane po stronie arabskiej były także Syria, Jordania i Organizacja Wyzwolenia Palestyny oraz ZSRS i Kuba. Długotrwały konflikt zapoczątkowany przez Egipt, którego celem było doprowadzenie do strat w ludziach i osłabienie gospodarkę Izraela. Wojna polegała na jednoczesnym ataku ze wszystkich stron, przeprowadzanym przez arabskich terrorystów oraz arabskie armie. 6.10.1973 - 26.10.1973 wojna Jom Kippur Wojna Izraela z koalicją Egiptu i Syrii, rozpoczęła się w dniu żydowskiego święta Jom Kipur od niespodziewanego uderzenia na półwysep Synaj i Wzgórza Golan, które pozostawały pod kontrolą Izraela od czasu wojny sześciodniowej. 18.9.1978 Porozumienie z Camp David Umowa między Izraelem i Egiptem, podpisana po 12 dniach tajnych negocjacji prowadzonych w rządowym ośrodku wypoczynkowym Stanów Zjednoczonych w Camp David

Wojna z terroryzmem

Atak terrorystów islamskich na bliźniacze wieże World Trade Center (były głównymi częściami Światowego Centrum Handlu) w Nowym Jorku oraz Pentagon, siedzibę Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych, 11 września 2001 r. zmienił nieco obraz polityki amerykańskiej wobec świata. Na pierwszy plan wysunęła się walka z terroryzmem, przede wszystkim islamskim. Oprócz podjęcia środków zapobiegawczych – wzmożonej kontroli w obiektach szczególnie narażonych na ataki (lotniska, ambasady itp.) – Amerykanie pod hasłem wojny z terroryzmem rozpoczęli działania wymierzone bezpośrednio w bazy szkoleniowe i państwa wspierające terroryzm lub zagrażające pokojowi na świecie. Przykładem tych działań są amerykańskie interwencje w Iraku i Afganistanie.

RyahgkZdqV6RM
Południowa wieża World Trade Center (za kulą ognia) tuż po uderzeniu samolotu lotu 175, 11 września 2001 roku. Atak, w którym zginęły prawie 3 tys. ludzi, zapoczątkował nową erę w walce z terroryzmem i zmienił spojrzenie opinii publicznej na problem fundamentalizmu islamskiego.
Wyjaśnij, czym jest fundamentalizm.
Źródło: Robert from New York, USA, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 2.0.

Rozwój nowoczesnych technologii wojskowych umożliwił Stanom Zjednoczonym większą niż dotychczas precyzję działań militarnych. Ataki powietrzne wymierzone w strategiczne cele (bazy wojskowe, zakłady przemysłowe, infrastrukturę) do minimum sprowadziły zarówno straty własne, jak i wśród ludności cywilnej przeciwnika. Taki sposób prowadzenia wojny był odpowiedzią na krytykę interwencji zbrojnych ze strony organizacji pacyfistycznych.

RYL1NpEpqylRa
Nagranie filmowe dotyczące świata po zakończeniu zimnej wojny.

Słownik

kontyngent
kontyngent

(z łac. contingens, D. contingentis – graniczący, przypadający w udziale) tutaj: jednostki wojskowe danego państwa pełniące służbę w międzynarodowych siłach zbrojnych

Mosad
Mosad

(z hebr. Ha‑Mosad le‑Modi'in u‑le‑Tafkidim Mejuchadim – Instytut do spraw Wywiadu i Zadań Specjalnych) izraelska agencja wywiadowcza, której zadaniem jest gromadzenie danych wywiadowczych, np. politycznych i gospodarczych, poza granicami kraju; utworzona 1 kwietnia 1951 roku jako Instytut Koordynacji; nazwę Mosad nadano jej w 1963 roku

terroryzm
terroryzm

wszystkie działania przestępcze skierowane przeciwko państwom, których celem jest wytworzenie stanu terroru w umysłach ludzi, grup osób lub społeczeństwa

zimna wojna
zimna wojna

stosunki panujące między Związkiem Sowieckim a mocarstwami zachodnimi, ze Stanami Zjednoczonymi na czele, od okresu po zakończeniu II wojny światowej do rozpadu ZSRS w 1991 r.

Słowa kluczowe

USA, NATO, wojna w Zatoce Perskiej, Bliski Wschód, terroryzm, świat na przełomie tysiącleci

Bibliografia

Czy koniec historii?, praca zbiorowa, przeł. B. Stanosz, Warszawa 1991*.*

S. P. Huntington, Zderzenie Cywilizacji i nowy kształt ładu światowego, przeł. H. Jankowska, Warszawa 2008.

J. Tyszkiewicz, E. Czapiewski, Historia powszechna. Wiek XX, Warszawa 2010.

Wielka historia świata. Tomy 1‑12 (praca pod patronatem Polskiej Akademii Umiejętności); Świat Książki 2004‑2006.