R1TR0WfCsYYf81
Zasięg występowania (areał) wanilii płaskolistnej (Vanilla planifolia). Choć w stanie dzikim rośnie w lasach tropikalnych Ameryki Łacińskiej, to jest powszechnie uprawiana w strefie tropikalnej całego świata. Owocuje co trzy lata, a jej owoce typu wydłużonej torebki są zbierane, suszone i sprzedawane jako tzw. laski wanilii dla substancji smakowo zapachowej –waniliny. Jej smak czujemy jedząc np. lody waniliowe. W naturalnych warunkach wanilia jest zapylana przez pszczolinki i kolibry występujące jedynie w Nowym Świecie (Ameryka Północna, Ameryka Południowa oraz Australia i Oceania). Dopiero odkrycie ręcznej metody zapylania umożliwiło powstanie upraw również w innych rejonach świata. Obecnie największym producentem wanilii na świecie jest Madagaskar, ale w XXI wieku większość zasobów waniliny produkowana jest syntetycznie w laboratoriach. Zapylanie kwiatów wanilii na plantacjach to czynność bardzo delikatna, wymagająca dużej precyzji i delikatnych ruchów. Sztuka ta szczególnie na plantacjach azjatyckich jest przekazywana przez pokolenia nielicznym i najbardziej wytrwałym. Z wanilią wiąże się także wiele podań i legend. Jedna z nich głosi, iż w starożytnym królestwie Azteków kwiatami tego gatunku płacono podatki.
Źródło: Toapel, Wikipedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

Geograficzne granice rozmieszczenia populacjipopulacjapopulacji określają jej zasięg, czyli areałareał, zasięg, obszar występowaniaareał. W ramach areału populacji jej osobniki mogą być rozmieszczone na trzy sposoby (typy):

  • skupiskowo,

  • losowo,

  • równomierne.

Dla zainteresowanych

Więcej na temat cech populacji przeczytasz w e‑materiale: Populacja – podstawowa jednostka ekologicznaD12diR1Q8Populacja – podstawowa jednostka ekologiczna

bg‑lime

Rozmieszczenie skupiskowe

Najczęściej spotykane jest rozmieszczenie skupiskowe: w grupach, stadach, koloniach na określonym obszarze. U zwierząt celem jest wtedy zapewnienie sobie bezpieczeństwa i łatwiejszego dostępu do pokarmu. Natomiast w świecie roślin – kiedy nasiona padają blisko siebie, umożliwia im to szybkie opanowanie danej powierzchni. Dobrym przykładem są żołędzie dębu, orzechy kasztanów czy owoce buków, które padając w dużej ilości na dany obszar prowadzą do rozwoju bardzo wielu siewek, z których tylko część dożyje sędziwego wieku dorosłych drzew, tworząc las bukowy czy dąbrowę.

R3tuEC5WDIvF41
Mrówki (Formicidae) są owadami tworzącymi skupiska – społeczności. Mieszkają w gniazdach nazywanych mrowiskami. W każdym może być ich od kilku do kilkuset tysięcy. W Polsce żyją 103 gatunki mrówek. Na świecie jest ich ok. 12 tysięcy.
Źródło: Hellebardius, Flickr, licencja: CC BY-NC-ND 2.0.
R1Y8FUn48OOpi1
Jelenie kanadyjskie (Cervus elaphus canadensis) tworzą stada. Tak zapewniają sobie ochronę przed drapieżnikami.
Źródło: Pixabay, domena publiczna.
RZwCGK7qYDb0H1
Owoce buku zwyczajnego (Fagus sylvatica), nazywane bukwią, są zbudowane tak, aby spadać w niewielkiej odległości od osobnika macierzystego. W ten sposób powstają lasy bukowe.
Źródło: Pixabay, domena publiczna.
R1ICfjKQi7WqC1
Przykładem rośliny rosnącej w skupieniach jest rozmnażająca się wegetatywnie jukka krótkolistna (Yucca brevifolia). Z przewróconego pnia dorosłej rośliny wybijają młode pędy.
Źródło: Stan Shebs, Wikipedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

Rozmieszczenie skupiskowe jest charakterystyczne dla owadów społecznych, np. pszczół, mrówek, oraz dużych mobilnych zwierząt, np. antylop gnu i zebr w Afryce. Takie rozmieszczenie prezentują także pingwiny w kolonii lęgowej. Skupiska pingwinów rozmieszczone są w stosunkowo regularnych odstępach. W środowisku wodnym spotykamy duże ławice dorszy lub śledzi. Strukturze skupiskowej często sprzyja też sposób rozrodu. Spotykamy rosnące w skupieniach ciężkonasienne dęby, buki oraz rośliny rozmnażające się wegetatywnierozmnażanie wegetatywnewegetatywnie, np. poziomki czy truskawki.

Rozmieszczenie to jest również charakterystyczne dla zwierząt osiadłych, np. koralowców.

Rozmieszczenie skupiskowe sprzyja nadmiernemu powiększeniu populacji. Życie w grupie ułatwia osobnikom wielu gatunków wyszukiwanie i zdobywanie pokarmu, wspólną opiekę nad potomstwem. Mogą one wzajemnie ostrzegać się przed niebezpieczeństwem czy wspólnie chronić stado. Odpowiednie warunki siedliskowe skutkują zwiększeniem populacji. Wzrasta wtedy stresogenna konkurencja wewnątrzgatunkowa o czynniki środowiska, np. wodę, pokarm, światło. W dużych skupiskach łatwo rozprzestrzeniają się choroby i pasożyty.

R1R8P6hPu6T8n1
Mapa myśli. Lista elementów:
  • Nazwa kategorii: rozmieszczenie skupiskowe
    • Elementy należące do kategorii rozmieszczenie skupiskowe
    • Nazwa kategorii: zalety
      • Elementy należące do kategorii zalety
      • Nazwa kategorii: ułatwione wyszukiwanie i zdobywanie pożywienia
      • Nazwa kategorii: ułatwiona opieka nad potomstwem
      • Nazwa kategorii: wzajemne ostrzeganie przed niebezpieczeństwem
      • Nazwa kategorii: skuteczniejsza obrona przed drapieżnikiem
      • Koniec elementów należących do kategorii zalety
    • Nazwa kategorii: wady
      • Elementy należące do kategorii wady
      • Nazwa kategorii: wzmożona konkurencja wewnątrzgatunkowa
      • Nazwa kategorii: zbyt duże zagęszczenie populacji jest czynnikiem stresowym
      • Nazwa kategorii: łatwiej rozprzestrzeniające się choroby
      • Koniec elementów należących do kategorii wady
      Koniec elementów należących do kategorii rozmieszczenie skupiskowe
Zalety i wady rozmieszczenia skupiskowego.
bg‑lime

Rozmieszczenie losowe

Rozmieszczenie losowe polega na przypadkowym rozlokowaniu osobników. Wynika ono zwykle z dostępności do zasobów pokarmowych. Dotyczy głównie gatunków bytujących w jednorodnym środowisku, np. bezkręgowców glebowych, pająków, pasożytów, oraz gatunków roślin, których nasiona rozsiewane są przez wiatr – przykładami takich roślin są lipa, klon i mniszek lekarski.

R46eSGUzcMbo91
Dżdżownice (Lumbricidae) są losowo rozmieszczone w siedliskach.
Źródło: DJ SINGH, Flickr, licencja: CC BY-NC-ND 2.0.
bg‑lime

Rozmieszczenie równomierne

R13aHBAHoJfJR1
Rośliny, konkurując o dostęp do światła lub wody, wydzielają szkodliwe dla innych substancje chemiczne. Zjawisko to nazwane zostało allelopatią.
Źródło: Pixabay, domena publiczna.

Rozmieszczenie równomierne zachodzi wtedy, gdy poszczególne osobniki są od siebie mniej więcej jednakowo oddalone. W warunkach naturalnych taką strukturę przestrzennąstruktura przestrzennastrukturę przestrzenną spotykamy w siedliskach jednorodnych, gdzie napięcia konkurencyjne są bardzo nasilone, np. wśród drapieżców, którzy zasiedlają zbliżone wielkością terytoria i bronią ich przed innymi osobnikami tego samego gatunku. Równomiernie rozmieszczają się też ptaki śpiewające. Na terenach pustynnych możemy zaobserwować kaktusy rosnące w wyjątkowo regularnych odstępach. Wynika to z ostrej rywalizacji o wodę. Każdy osobnik wydziela do podłoża substancje utrudniające rozwój innych roślin.

RvQrb1HtFwv7I1
Często spotykane na południu Polski plantacje lawendy (Lavandula) są przykładem rozmieszczenia równomiernego tej populacji.
Źródło: Pixabay, domena publiczna.

Rozmieszczenie równomierne najczęściej jest skutkiem działalności człowieka. Klasycznym przykładem są drzewa rosnące w sadzie, las nasadzeniowy, rośliny na polu uprawnym czy młode drzewka w szkółce leśnej.

bg‑lime
Ciekawostka

Buk zwyczajny (Fagus sylvatica) występuje na przeważającej części kontynentu europejskiego i Azji Zchodniej. W Polsce jest pospolitym gatunkiem drzewa, często nasadzanym przez człowieka. Wśród drzew jest najbardziej wydajnym producentem ściółki. Jego liście zawierają duże ilości związków wapnia, dzięki czemu powstająca z nich próchnica wzbogaca glebę w substancje pokarmowe i przeciwdziała wyjaławianiu. Bardzo żywotny. Nawet do 500 lat. Lubi dość wysoką wilgotność powietrza. Jest wrażliwy na wiosenne przymrozki, dlatego rzadko spotkamy go w centralnej i wschodniej Polsce.

RWfxsWJbZI0GL
Zasięg występowania rodziny bukowatych (Fagaceae).
Źródło: Ninjatacoshell, Wikipedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

Słownik

allelopatia
allelopatia

[gr. allēlo - nawzajem, páthos - cierpienie]; wzajemne oddziaływanie biochemiczne między roślinami lub grzybami polegające na wydzielaniu różnego typu związków chemicznych do podłoża, wody i atmosfery, które może być dla nich korzystne i wzajemnie stymulować organizmy do wzrostu lub chronić przed szkodnikami, jak i niekorzystne, czyli uniemożliwiać im prawidłowy rozwój w celu dominacji jednego gatunku czy osobnika

areał, zasięg, obszar występowania
areał, zasięg, obszar występowania

obszar, na którym regularnie bytują przedstawiciele organizmów należących do danej jednostki systematycznej; linia, która ogranicza obszar występowania danego taksonu, to kres lub granica zasięgu

populacja
populacja

grupa osobników tego samego gatunku, żyjących równocześnie w określonym środowisku lub obszarze i krzyżujących się między sobą; osobniki te wzajemnie na siebie oddziałują; interakcje ekologiczne i rozrodcze między osobnikami w jednej populacji są częstsze, niż interakcje z osobnikami innych populacji tego samego gatunku

rozmnażanie wegetatywne
rozmnażanie wegetatywne

rozmnażanie bezpłciowe polegające na oddzieleniu części organizmu macierzystego, z którego powstaje nowy, identyczny genetycznie osobnik; u roślin zachodzi poprzez rozłogi, kłącza, korzenie przybyszowe, sadzonki liściowe, wykorzystywane również w ogrodnictwie w procesie tzw. szczepienia czy rozsad - fragmentacja; u grzybów i porostów przez podział grzybni lub plechy; u zwierząt bezkręgowych odbywa się przez podział czy pączkowanie

struktura przestrzenna
struktura przestrzenna

sposób rozlokowania osobników populacji w środowisku w danym przedziale czasowym