Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Zaloguj się, aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki
Dla zainteresowanych

Aby dowiedzieć się więcej na temat hermeneutyki, zapoznaj się z poniższymi materiałami:

HermeneutykahermeneutykaHermeneutyka jest zjawiskiem współczesnym, stale powstają prace w tej dziedzinie. Trudno więc jeszcze ocenić zakres jej recepcji – zachodzi ona właśnie teraz. Na pewno można już powiedzieć, że jako zjawisko wpływowe hermeneutyka zaznaczyła wyraźnie swoją obecność we współczesnych debatach filozoficznych. Czołowi hermeneuci toczyli spory i dyskusje z wieloma współczesnymi filozofami. Można zauważyć na przykład, że teoria interpretacji i zanurzenia w historię odegrała następnie istotną rolę w kształtowaniu się filozofii postmodernistycznej, kwestionującej możliwość uchwycenia prawdy obiektywnej, oderwanej od kontekstu historycznego. Analizy hermeneutyczne pozwoliły także uwolnić się od tradycyjnego dualistycznego i sztywnego podziału na to, co obiektywne, i to, co subiektywne, tworząc w ten sposób nową perspektywę dociekań filozoficznych.

R1VsMyfk3gMNC1
Gabriel Garcia Marquez (1928–2014) meksykańsko-kolumbijski pisarz i dziennikarz. Proza Garcíi Márqueza jest uznawana za szczytowe osiągnięcie realizmu magicznego i utożsamiana z międzynarodowym sukcesem literatury Ameryki Łacińskiej (tzw. boom), którego apogeum przypadło na 1965–75. Jego najbardziej popularna powieść to Sto lat samotności.
Źródło: Jose Lara, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 2.0.

W sztuce i kulturze hermeneuci przyczynili się do zwrócenia większej uwagi na rolę symbolu, na wielość możliwych interpretacji, na strategie intertekstualne (porównywanie ze sobą tekstów z różnych epok i tradycji), na rozszerzenie pojęcia tekstu (wszystko jest tekstem) oraz na zakorzenienie autora w tradycji, historii i literaturze. Zainspirowali w ten sposób i wciąż inspirują szerokie rzesze twórców. Można więc na przykład prześledzić analogie (bez jednoznacznego wskazywania na kierunek inspiracji) między hermeneutyką a realizmem magicznym w literaturze iberoamerykańskiej (Gabriel García Márquez, Jorge Luis Borges), niemieckiej (Ernst Jünger) czy polskiej (Olga Tokarczuk) oraz między hermeneutyką a badaniem symboliki zła, jak w książkach: Wyznaję Jaume Cabré czy Łaskawe Jonathana Littella. Komentatorzy dopatrują się także wątków hermeneutycznych w twórczości Jarosława Marka Rymkiewicza i Czesława Miłosza.

bg‑azure

Czy, w świetle hermeneutyki, można powiedzieć, że istnieją wypowiedzi całkowicie jednoznaczne i nienastręczające żadnych trudności interpretacyjnych?

Rb7EPNTL6ngGy1
Olga Tokarczuk, ur. 1962, polska pisarka, z wykształcenia psycholog; w swej kreacyjnej prozie, łączącej realizm z poetyckością podejmuje motyw wewnętrznej przemiany i poszukiwania tożsamości, inicjacji i podróży w głąb samego siebie; zwraca się w stronę mitu, psychologii głębi, poetyki snu, odwołuje się do tradycji biblijnej, baśniowej fantastyki; w 2019 r. otrzymała Nagrodę Nobla (przyznaną za rok 2018). Wybrane powieści i opowiadania: Podróż ludzi Księgi z 1993 r., E.E. z 1995 r., głośny Prawiek i inne czasy z 1996 r., Gra na wielu bębenkach z 2001 r., Bieguni z 2007 r., Księgi Jakubowe z 2014 r.
Źródło: Fryta 73, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 2.0.

Do hermeneutyki sceptycznie odnosiła się filozofia anglosaskafilzofia anglosaskafilozofia anglosaska, która zawsze kładła większy nacisk na analizę logiczną. Przedstawiciele tej tradycji często zarzucali hermeneutom mętność i relatywizm.

  • Mieszają porządek epistemologicznyepistemologiaepistemologiczny z porządkiem ontologicznymontologiaontologicznym (z analiz zasad interpretacji przechodzą w sposób nieuprawniony logicznie do wniosków ontologicznych na temat kondycji człowieka i jego miejsca w świecie).

  • Nie podają jednoznacznych zasad pozwalających odróżnić interpretację poprawną od niepoprawnej, co prowadzi do relatywizmu.

  • W swoich wywodach przemycają założenia metafizycznemetafizykametafizyczne, np. koncepcja życia u DiltheyaWilhelm DiltheyDiltheya, koncepcja procesualnego charakteru bytu u Heideggera czy koncepcja wymiaru sacrum obecnego w języku u RicoeuraPaul RicoeurRicoeura − nie podają przy tym na to żadnego porządnego uzasadnienia filozoficznego.

  • Przypisują tradycji rolę (w koncepcji zakorzenienia), zwłaszcza w koncepcjach HeideggeraMartin HeideggerHeideggeraGadameraHans Georg GadamerGadamera, która nadaje jej autorytet, nie pozostawiając miejsca na twórczą krytykę, co prowadzi do konserwatywnej ideologizacji tradycji.

  • Są niewolnikami metafizycznej tradycji ciągnącej się od Platona, w myśl której na gruncie dyskursudyskursdyskursu filozoficznego ujawniają się jakieś mniej lub bardziej obiektywne prawdy i sensy, podczas gdy, zdaniem na przykład postmodernisty, prawdy te są przez człowieka konstruowane, a nie odkrywane.

  • Operują w swych analizach terminami, które nie są dostatecznie zdefiniowane, co czyni wywody hermeneutów niejasnymi.

Hans Georg Gadamer
Wilhelm Dilthey
Paul Ricoeur
Martin Heidegger

Słownik

dyskurs
dyskurs

(łac. discursus – rozmowa, rozprawa, rozumowanie) w ujęciu szerszym: proces dowolnej interakcji między ludźmi; w ujęciu ściślejszym: dyskurs werbalny, czyli proces tworzenia tekstu mówionego lub pisanego; także postać myślenia wyrażalna językowo, polegająca na dążeniu do prawdy w sposób pośredni dzięki aktom intelektualnego poznania

epistemologia
epistemologia

(gr. episteme – wiedza, umiejętność, zrozumienie) dziedzina filozofii zajmująca się poznaniem i jego granicami

filzofia anglosaska
filzofia anglosaska

tu: określenie kierunku filozoficznej myśli współczesnej tworzonej w ośrodkach naukowych w Wielkiej Brytanii w XX w. (Oxford, Cambridge), głównie przedstawicieli Koła Wiedeńskiego, którzy działali lub wyemigrowali do Anglii w latach 30. i 40. XX w. Do przedstawicieli filozofii anglosaskiej w takim znaczeniu można zaliczyć m.in. Alfreda J. Ayera, Ludwiga Wittgensteina, Friedricha Waismanna i Ottona Neuratha

hermeneutyka
hermeneutyka

(gr. hermeneutikos — dotyczący objaśniania) sztuka interpretacji tekstów lub faktów kulturowych; zróżnicowany kierunek współczesnej filozofii, którego przedstawiciele (m.in. W. Dilthey, M. Heidegger, H.-G. Gadamer, P. Ricoeur), posługując się tzw. metodami hermeneutycznymi, traktują badane fenomeny jako symbole ukrywające głębszy sens. Rozumienie (nigdy ostateczne) tych symboli jest uzależnione od tzw. przedrozumienia, wyznaczanego m.in. przez sytuację (kontekst) egzystencjalną i kulturową interpretatora

metafizyka
metafizyka

(gr. ta meta physika – to, co jest po fizyce) dział filozofii zajmujący się bytem jako takim – jego podstawowymi własnościami, leżącymi u podstaw świata, który jest nam dostępny poprzez doświadczenie zmysłowe

ontologia
ontologia

(gr. on, ontos — byt + logos — słowo, nauka) dział filozofii zajmujący się bytem, czyli tym, co jest

postmodernizm
postmodernizm

(łac. post- – po, franc. moderne – nowoczesny) filozofia postmodernizmu wyrosła z negacji modernizmu. Jej początki sięgają schyłku XIX (F. Nietzsche) i początków XX w. (M. Heidegger, E. Levinas). Zakwestionowano wówczas podstawowe przekonania filozofii nowożytnej. Jedno z nich dotyczyło poznawczej relacji między podmiotem i przedmiotem, uznanej za myślową „pułapkę”. Dlatego zaczęto poszukiwać „trzeciej realności”, przekraczającej zarówno byt, jak i podmiot, oraz kwestionować wiarę w autonomię podmiotu i przekonanie o bezpośredniej dostępności świata przedmiotowego, a wraz z tym, wiarę w istnienie nieuwarunkowanego, obiektywnego rozumu, stanowiącego podstawę i źródło myślenia. Wraz z upadkiem wiary w rozum pojawiła się świadomość cząstkowości i nieciągłości wiedzy; zakwestionowano istnienie jednego, uniwersalnego dyskursu. Uznano, że wyczerpały się „wielkie narracje” historii, a świat ludzkiej wiedzy okazał się być światem stałych konfliktów, ścierania się różnych, cząstkowych, niepełnych dyskursów, uwikłanych we własne, osobiste i polityczne uwarunkowania