Skutki przemocy dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży
Agresja i przemoc – której doświadcza człowiek, niezależnie od wieku – stanowią jedno z największych zagrożeń dla zdrowia psychicznego. Biorąc pod uwagę przemoc rówieśniczą, z którą nierzadko spotykamy się w szkołach i na podwórku, to „jest ona uznawana za najpoważniejszy czynnik ryzyka związany ze szkołą, wpływający na rozwój różnorodnych problemów w obszarze zdrowia psychicznego i jego zaburzeń” (Borkowska, Szymańska, Witkowska, 2012). Przemoc doświadczana przez młodego człowieka wpływa na jego zdrowie psychiczne w różny sposób, zarówno w krótkim, jak i długim okresie. W poniższej tabeli przedstawiono skutki przemocy, których mogą doznawać dzieci i młodzież narażone na zjawisko przemocy.
Skutki przemocy dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży
uczniowie, którzy byli narażeni na przemoc, często czują się gorsi, niepewni i wątpią w swoje zdolności.
uczniowie doświadczający przemocy mogą mieć problemy z nawiązywaniem i utrzymaniem relacji z rówieśnikami czy dorosłymi. Mogą unikać ludzi lub być nadmiernie związani z jedną osobą.
bezsenność, koszmary senne czy lęki nocne mogą być wynikiem traumatycznych doświadczeń z przeszłości.
lęk przed ludźmi, miejscami czy sytuacjami może być spowodowany wcześniejszymi doświadczeniami z przemocą. Uczeń może być nadmiernie ostrożny czy nieufny.
u niektórych młodych ludzi mogą wystąpić myśli samobójcze, samookaleczenia czy inne formy autodestrukcji jako sposób radzenia sobie z bólem i stresem, np. sięganie po środki psychoaktywne.
stres i niepokój mogą wpływać na koncentrację, pamięć i zdolność do uczenia się, co przekłada się na gorsze wyniki w szkole.
dzieci i młodzież mogą izolować się od społeczeństwa, unikać spotkań z rówieśnikami czy uczestnictwa w wydarzeniach szkolnych. Może pojawić się również wagarowanie i częste zwolnienia lekarskie.
uczniowie, którzy doświadczyli przemocy, mogą mieć trudności z wyrażaniem swoich uczuć, potrzeb i myśli. Często stają się zamknięci w sobie, unikają bezpośrednich rozmów, albo reagują agresją bądź nadmierną uległością. Może to wynikać z obaw przed negatywną reakcją innych, a także z nieumiejętności identyfikowania i nazywania własnych emocji. W praktyce oznacza to, że uczeń może mieć trudności z wyjaśnieniem, co się z nim dzieje, co czuje i jakie są jego potrzeby. Wspieranie komunikacji i nauka asertywnego wyrażania się mogą być kluczem do przełamania tych barier.
Indeks górny Tabela 2. Skutki przemocy dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży. Indeks górny koniecTabela 2. Skutki przemocy dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży.
Indeks górny Żródło: Opracowanie własne na podstawie: Tomalski, 2008; Borucka, 2012; Wróbel i in., 2012. Indeks górny koniecŻródło: Opracowanie własne na podstawie: Tomalski, 2008; Borucka, 2012; Wróbel i in., 2012.
Reasumując: skutki przemocy dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży są bardzo poważnym problemem, który często ma tragiczne konsekwencje. Przemoc może przejawiać się na wiele różnych sposobów, począwszy od przemocy fizycznej i emocjonalnej w domu, aż po cyberprzemoc i przemoc w szkole. Bez względu na jej formę, przemoc pozostawia trwały ślad w psychice dzieci i młodzieży. Może ona prowadzić do problemów szkolnych, uzależnień, a nawet przestępczości. Warto podkreślić, że skutki przemocy są długofalowe i mogą towarzyszyć ofiarom przez całe życie, jeśli nie zostaną podjęte odpowiednie kroki w celu wsparcia i leczenia. Dlatego istotne jest rozpoznawanie przemocy i interwencja w sytuacjach, w których dzieci i młodzież są narażone na przemoc.