Specjalista wybiera klasę, która potrzebuje wsparcia w procesie integracji, na przykład klasę, w której obecnie uczy się dziecko z doświadczeniem migracji lub do której planuje się dołączenie nowego ucznia. Następnie specjalista decyduje, z którym nauczycielem rozpocząć współpracę. Warto zacząć od kogoś, kto dobrze zna uczniów – jest wychowawcą lub ma dużo godzin w danej klasie, na przykład uczy matematyki, języka polskiego lub języka obcego. Najefektywniejsze jest rozpoczęcie współpracy z wychowawcą, a dopiero na kolejnym etapie włączenie do wprowadzania zmiany w klasie nauczycieli przedmiotowych.

Poniżej znajduje się opis kolejnych kroków realizacji interwencji.

Specjalista organizuje spotkanie z wychowawcą klasy i przedstawia propozycję wprowadzenia do klasy nowych technik i metod pracy, które ułatwią uczniom nawiązywanie kontaktów i budowanie relacji. Aby zachęcić nauczyciela do współpracy, opowiada on o celach i przebiegu jednej przykładowej aktywności, takiej jak „szybka randka”. Specjalista wyjaśnia, jak będzie przebiegała interwencja, jakie materiały może udostępnić, jakiego wsparcia może udzielić. Specjalista podczas realizacji każdego kroku może zdecydować się na wiele różnych form pracy, wybierając te, które uzna za najbardziej adekwatne, przykładowo: obserwacje lekcji, prowadzenie lekcji przez specjalistę, współprowadzenie lekcji przez specjalistę i nauczyciela, wspólne planowanie lekcji, udzielanie informacji zwrotnej.

Na początku wprowadzania interwencji warto poszerzyć i uporządkować wiadomości o funkcjonowaniu grupy i poszczególnych uczniów. Najważniejsze są obserwacje lekcji prowadzonych przez wychowawcę i innych nauczycieli. Mają one na celu zdiagnozowanie stanu wyjściowego, to znaczy określenie:

1. Czy uczniowie wchodzą ze sobą w interakcje w czasie lekcji? Czy są to interakcje wynikające z toku lekcji czy nieformalne? Którzy uczniowie uczestniczą w tych interakcjach, a którzy nie?

2. Jaki jest typowy przebieg lekcji w klasie? Jakie metody pracy stosują nauczyciele? Czy wprowadzanie zmiany w zarządzaniu aktywnością uczniów będzie oznaczało zmianę stylu pracy, czy będzie tylko modyfikacją znanych uczniom metod i technik?

Obserwacje, po uzyskaniu zgody nauczycieli uczących w klasie, może przeprowadzić specjalista lub, jeśli istnieje taka możliwość, specjalista razem z wychowawcą. Rekomenduje się tę drugą możliwość, ponieważ obserwacja klasy przez więcej niż jedną osobę pozwala dostrzec inne kwestie, spojrzeć na zespół z różnych perspektyw. Wnioski płynące z obserwacji można też pogłębić w rozmowie. Rekomendowane jest zatem, by godzinę z wychowawcą obserwował specjalista, a następnie zaprosił wychowawcę do omówienia wniosków. Na tym etapie warto też wspólnie przejrzeć materiał zgromadzony przez wychowawcę: notatki z rozmów z uczniami, nauczycielami, rodzicami, ankiety przeprowadzone w klasie. Jeśli wychowawca korzystał z technik socjometrycznych (na przykład plebiscytu życzliwości i niechęci, socjogramu), należy również omówić wnioski z badań.

Jeśli specjalista lub nauczyciel nie korzystał w klasie z żadnej z wyżej wymienionych technik zbierania informacji o relacjach w grupie i samopoczuciu uczniów, warto skorzystać z Perceptions of Inclusion Questionnaire. Kwestionariusz jest dostępny na stronie internetowej w różnych wersjach językowych Languages - Perceptions of Inclusion Questionnaire (PIQ).

Specjalista organizuje spotkanie z wychowawcą, podczas którego przedstawia materiały pomocnicze zawierające opis aktywności do wykorzystania w czasie godziny z wychowawcą (zob. Propozycje aktywności sprzyjających integracjiD5OFD9E64Propozycje aktywności sprzyjających integracji). Wykorzystując wnioski z obserwacji lekcji dotyczące typowego przebiegu lekcji i  metod pracy stosowanych przez nauczycieli, specjalista wraz z wychowawcą wspólnie wybierają metody i techniki, które będą wprowadzać na lekcjach w klasie. Następnie ustalają oni plan działań, uwzględniając w nim możliwie konkretne daty realizacji kolejnych ćwiczeń. Rekomenduje się, aby zaplanować działania narastająco, zgodnie ze wskazówkami opisanymi w materiałach: Przewodnik. Integracja uczniów z doświadczeniem migracjieditor‑lms:DSYvnYGiRPrzewodnik. Integracja uczniów z doświadczeniem migracji oraz Przykładowy plan aktywności sprzyjających integracjiD3FN5CBVVPrzykładowy plan aktywności sprzyjających integracji. Wychowawca i specjalista omawiają możliwe rozwiązania dotyczące współpracy, np.: czy wychowawca chciałby sam poprowadzić pierwsze lekcje, czy wolałby skorzystać z jednego z modeli współnauczania.

Wychowawca z pomocą specjalisty wdraża przygotowany plan, czyli przeprowadza lekcje z wykorzystaniem aktywności proponowanych w ramach interwencji. Lekcje może prowadzić: wychowawca, specjalista lub oboje, zgodnie z wybranym modelem współnauczania. Ważne, aby przeprowadzić co najmniej 5 lekcji z rzędu.

Po kilku pierwszych lekcjach specjalista oraz wychowawca spotykają się, aby omówić nowe doświadczenie. Warto najpierw docenić to, co się udało, a następnie omówić pojawiające się trudności i spróbować znaleźć ich rozwiązanie. Trzeba pamiętać, że wprowadzane aktywności nie przyniosą od razu widocznych rezultatów, co więcej, nauczyciel może się czuć w nowej sytuacji niekomfortowo, mieć poczucie chaosu (uczniowie poruszają się po klasie, robi się głośno). Ważne, aby podkreślić, że wprowadzanie zmiany jest procesem, a występowanie trudności oraz poszukiwanie rozwiązań – naturalnym elementem tego procesu. Nie oznacza to porażki i nie sugeruje, że należy zaprzestać tych działań.

Na tym etapie nauczyciel wykorzystuje w czasie lekcji wychowawczej znane już uczniom formy ćwiczeń i wprowadza nowe aktywności zachęcające do kontaktów. Specjalista wspiera nauczyciela w przewidywaniu trudności i szukaniu sposobów na ich przezwyciężanie. Gdy uczniowie nauczą się sprawnie przechodzić od jednej aktywności do drugiej, a czynności organizacyjne nie będą zabierały dużo czasu, wychowawca zaczyna wprowadzać bardziej skomplikowane ćwiczenia.

Specjalista zaprasza nauczycieli uczących w klasie na spotkanie, w czasie którego razem z wychowawcą opowiadają o pracy nad zwiększaniem interakcji między uczniami. Przedstawiają oni wspólnie cele prowadzonej interwencji, omawiają metody i techniki, które poznali uczniowie. Dzielą się swoimi doświadczeniami, mówią o sukcesach i trudnościach oraz sposobach ich pokonywania. Następnie specjalista rozdaje nauczycielom materiał Rozmowy w parach i zachęca do stosowania zaproponowanych w nim rozwiązań. Ważnym elementem spotkania jest przekazanie informacji, jakie metody i techniki uczniowie ćwiczyli z wychowawcą, co mogą w swojej pracy wykorzystać nauczyciele przedmiotowi. To dobry czas na ustalenia, w jaki sposób specjalista może wspierać nauczycieli w działaniach integracyjnych w klasie.

Specjalista obserwuje lekcję wychowawczą, następnie zaprasza wychowawcę do omówienia wniosków z tej lekcji. W rozmowie oboje skupiają się na interakcjach między uczniami. Następnie specjalista obserwuje kilka lekcji prowadzonych przez innych nauczycieli. Jeśli nauczyciel poprosi o informację zwrotną, specjalista skupia się na działaniach nauczyciela, wspierających interakcje między uczniami. Specjalista i wychowawca umawiają się na podsumowanie przeprowadzonej interwencji; na przykład porównują dane z obserwacji lekcji z informacjami zebranymi w kroku 2. Warto powrócić do pytań: Czy uczniowie wchodzą ze sobą w interakcje w czasie lekcji? Czy są to interakcje wynikające z toku lekcji czy nieformalne? Którzy uczniowie uczestniczą w tych interakcjach, a którzy nie? To dobry moment na powtórzenie badań socjometrycznych lub zrobienie ankiet i porównanie wyników. W rozmowie nauczyciele analizują swoje działania, zastanawiają się, które z nich przynosiły najlepsze efekty. Wyciągają wnioski, co następnym razem można zrobić lepiej. Ważnym elementem podsumowującego spotkania jest wzajemne docenianie podjętych działań i wysiłku włożonego w pracę. Specjalista notuje wnioski i rekomendacje, które będzie mógł wykorzystać w pracy z inną klasą.

Czas trwania:

Minimalny czas trwania interwencji to 2 miesiące (5 lub 6 kolejnych lekcji wychowawczych). Optymalny czas trwania interwencji – 1 semestr regularnego wykorzystywania proponowanych metod.

Monitorowanie i ewaluacja skuteczności:

W opisanej interwencji specjalista wspiera nauczyciela w pracy wychowawczej. W związku z tym monitorowanie i ewaluacja skuteczności powinny być prowadzone przez specjalistę lub wychowawcę (albo wspólnie). Najlepiej w podziale na 3 etapy:

1. Przeprowadzenie działań diagnostycznych opisanych w „Kroku 2. Strategia działania”.

2. W trakcie przeprowadzania interwencji zalecane jest notowanie (przez specjalistę bądź wychowawcę) liczby lekcji, w trakcie których udało się zastosować nowe metody.

3. Po zakończeniu interwencji dobrze jest ponownie zebrać informacje o funkcjonowaniu klasy, zgodnie ze wskazówkami opisanymi w „Kroku 7. Strategia działania”.

Ryzyko/zagrożenia w realizacji:

Nauczyciele, często poddani presji realizacji podstawy programowej i osiąganiu wysokich wyników z egzaminów zewnętrznych, skupiają się na konkretnych treściach, które muszą przekazać uczniom. Mają poczucie, że wprowadzenie jakichkolwiek wątków niezwiązanych ściśle z tematem rozproszy uczniów. Martwią się, że działania w parach i grupach zajmują dużo czasu, co zmniejsza efektywność ich pracy z uczniami w czasie lekcji. Nauczyciele czasem nie widzą związku między dobrym samopoczuciem uczniów i ich sukcesami edukacyjnymi.

Temat zarządzania aktywnością uczniów, czyli kierowania klasą, jest rzadko obecny w kształceniu i doskonaleniu nauczycieli w Polsce. Nauczyciele najczęściej sami wypracowują strategie radzenia sobie z utrzymywaniem dyscypliny i tworzenia w klasie warunków umożliwiających każdemu uczenie się w klasie. W związku z tym częściej wybierają metody, które ułatwiają kontrolowanie tego, co dzieje się w sali. Przełamanie obaw nauczycieli związanych na przykład z przemieszczaniem się uczniów, szumem, który powstaje, gdy wszyscy uczniowie jednocześnie rozmawiają w parach, bywa trudne. Stosowanie metod pracy zakładających aktywne uczestnictwo wszystkich uczniów w tym samym czasie wymaga od nauczyciela umiejętności przywoływania uwagi uczniów, regulacji poziomu głośności, sprawnego sygnalizowania przechodzenia z jednej aktywności do innej.

Czasem w klasie, także w klasie zróżnicowanej kulturowo, dochodzi do wykluczenia lub innych form przemocy. W takiej sytuacji najpierw należy wprowadzić działania naprawcze i pomóc dzieciom i nastolatkom odbudować relacje, dopiero potem wprowadzać pracę w małych zespołach.