Dzisiejsza polska szkoła to miejsce spotkania osób pochodzących z odmiennych środowisk społecznych i kultur, mających rozmaite potrzeby i posiadających odmienne możliwości edukacyjne. Wśród nich są uczniowie różnej narodowości (głównie uchodźcy wojenni z Ukrainy; uczy się ich w szkołach i przedszkolach 187,9 tys. (MEiN, 2023), uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi i o odmiennych statusach społeczno‑ekonomicznych. Struktura klas szkolnych jest płynna także z powodu rozwiniętej mobilności społecznej. Na to nakładają się naturalne (konfliktogenne) cechy okresu adolescencji – poszukiwanie własnej tożsamości, kwestionowanie świata dorosłych i emancypacja z niego, zmienność nastrojów, zmiany hormonalne, aktywizująca się sfera seksualna. Klasy są więc bardziej zróżnicowane niż wcześniej, ich spójność wymaga troski. Nauczyciele stają wobec konieczności pracy z uczniami o szerokiej puli potrzeb, możliwości i różnej wrażliwości. Nierzadko nie mogą liczyć na współpracę z rodzicami, bowiem ci wychodzą z założenia, że to przede wszystkim szkoła powinna uczyć i wychowywać ich dzieci.

Powyższa sytuacja sprzyja nasilaniu się zagrożeń związanych z wewnętrzną dezintegracją grup klasowych, z brakiem wspólnotowości, także na poziomie społeczności szkolnej. Przede wszystkim wiąże się to z deficytem szacunku w relacjach bezpośrednich i wirtualnych między uczniami, a niekiedy także między nimi a kadrą nauczycielską. Badania pokazują, że inność w wielu postaciach (kulturowych, ekonomicznych, światopoglądowych czy związanych z niepełnosprawnością) wywołuje negatywne zachowania – przedrzeźnianie, przezywanie, wyśmiewanie, popychanie, szturchanie (Chrzanowska, 2019a). Jest to mechanizm na tyle powszechny i mocno zakotwiczony w świadomości młodych, że funkcjonuje w polskich szkołach, ale także w szkołach w tych krajach, w których kontakt z różnorakimi postaciami inności ma długie tradycje (np. Norwegia) (Strzemecka, Slany, 2019).

Środowisko szkolne stoi więc przed zadaniem osiągnięcia takiego poziomu integracji, aby mogło realizować swoje cele wobec uczniów, nauczycieli i społeczeństwa. Uczniowie w klasie winni działać na rzecz wspólnoty, być dla siebie wsparciem i identyfikować się z innymi w trudnych sytuacjach. Zadanie polegające na wychowaniu do integracji, w tym do dbania o dobrą, życzliwą atmosferę, należy w przestrzeni szkolnej do nauczycieli i wychowawców. Należy uświadamiać dzieciom i młodzieży, jak można zadbać o wzajemny szacunek, o bardziej personalne traktowanie siebie, a to będzie także sprzyjało lepszym relacjom z kadrą nauczycielską i innymi pracownikami szkoły.