Celem przewodnika jest przedstawienie podstawowych zagadnień dotyczących procesów inkluzji i edukacji uczniów z doświadczeniem migracji, w tym uchodźców z Ukrainy, a także wyzwań towarzyszących tym procesom, wynikających ze zróżnicowanych potrzeb edukacyjnych tej grupy uczniów.

Publikacja składa się z pięciu komplementarnych części poświęconych rozpoznaniu zróżnicowanych/indywidualnych potrzeb uczniów z doświadczeniem migracji w celu stworzenia tej grupie jak najlepszych warunków do rozwoju. Zawiera opis możliwości wspierania dzieci i młodzieży ze środowiska migracyjnego na płaszczyźnie edukacji formalnej poprzez organizację pomocy psychologiczno‑pedagogicznej w szkole.

W ostatniej części przewodnika prezentujemy autorską metodę preparowania/upraszczania tekstów będącą sprawdzonym sposobem indywidualizacji procesu nauczania–uczenia się uczniów z doświadczeniem migracji, szczególnie w zakresie treści kształcenia oraz metod pracy.

Wstęp

Intensyfikacja procesów migracyjnych sprawiła, że uczniowie z doświadczeniem migracji nie należą już do rzadkości w polskich szkołach. Obecnie w globalizującym się świecie coraz więcej osób, motywowanych różnymi czynnikami, decyduje się na zmianę miejsca zamieszkania. W związku z dynamizacją tych zjawisk, migracji doświadczają coraz częściej dzieci i młodzież.

Dużą grupę uczniów z doświadczeniem migracji w polskim systemie oświatowym tworzą dzieci imigrantów ekonomicznych, którzy dobrowolnie opuszczają swoje państwo, aby poprawić swoją sytuację ekonomiczną lub osiągnąć awans zawodowy w nowym miejscu. Inną grupę stanowią osoby, które uzyskały w Polsce status uchodźcyIndeks górny 1¹cyt1Indeks górny 1¹ lub inną formę ochrony międzynarodowej, czy też ubiegają się o nią, a także wyjeżdżające z kraju pochodzenia w obawie o utratę zdrowia lub życia w związku z sytuacją w ojczyźnie. Cechą znamienną dzisiejszych czasów są również reemigracje, wynikające z potrzeby powrotu do domu lub porażki migracyjnej. Po 24 lutego 2022 roku, w związku z agresją Rosji na Ukrainę, w Polsce diametralnie zmienił się kontekst przymusowej migracji. Do Polski trafiła bardzo duża grupa dzieci i młodzieży z Ukrainy, uciekającej z rodzinami przed wojną.

Polska szkoła obecnie mierzy się z nowymi wyzwaniami wynikającymi ze zjawiska migracji. Zmiana specyfiki kulturowej placówek edukacyjnych stawia przed kadrą pedagogiczną oraz całą społecznością szkoły priorytet ustawicznego rozwijania kompetencji niezbędnych do prowadzenia procesów uczenia się i nauczania. Coraz ważniejsza staje się również umiejętność diagnozowania zróżnicowanych potrzeb edukacyjnych wynikających z odmienności językowej, kulturowej oraz specyfiki sytuacji życiowej tej grupy uczniów