Czy studia i praktyka szkolna czynią z nauczycieli przede wszystkim przekazicieli wiedzy, czy raczej osoby przewodzące, towarzyszące i wspierające uczniów w różnych fazach życia? Oczywiście, samo przekonanie o misji, jaką pełni się, podejmując rolę nauczyciela oraz związane z nią pozytywne emocje nie zapewniają godziwego życia, nie muszą być także gwarantem społecznego szacunku. W świetle badań prowadzonych w 2023 roku przez CBOS, pedagodzy lokowani są dopiero na 11 miejscu na skali prestiżu, natomiast pierwsze pięć miejsc należy w kolejności do: strażaków, ratowników medycznych, pielęgniarek, lekarzy i profesorów (SW Research, 2023). Niepokojące jest to, że w całej Polsce brakuje ok. 25 tysięcy nauczycieli, a ci, którzy uczą, zastanawiają się nad zmianą pracy. W ankiecie zorganizowanej przez „Głos Nauczycielski” (Ankieta Głosu, 2023), aż 63% ankietowanych często lub bardzo często myśli o odejściu ze szkoły, a 16% podjęło decyzję, że odchodzi. Edukacją domową jest obecnie objęte nieco ponad 42 tysiące uczniów, jak wynika z raportu MEN, a może ich być więcej – ze względu na sytuację kadrową.

Rodzice chcą, aby nauczyciele budzili ciekawość świata i pasję do nauki, ale także, by wiedza zdobyta na lekcjach była wystarczająca i nie musieli opłacać korepetycji z różnych przedmiotów. Wydaje się, że do „dobrego tonu”, nie tylko postpandemicznego, należy posyłanie dzieci na dodatkowe zajęcia, co ma im gwarantować w przyszłości większe osiągnięcia edukacyjne i możliwości zawodowe. Dodatkowym czynnikiem statusowym jest możliwość uwiarygodnienia wyższej pozycji rodziny w zakresie kapitału ekonomicznego, kulturowego czy społecznego.

Z kolei pedagodzy zwracają uwagę na to, że część rodziców traktuje szkoły jak „przechowalnie” dla swoich dzieci, zamiast być bardziej zaangażowani i współpracujący, a mniej „roszczeniowi” i „wyręczający pociechy”. Istotna wydaje się możliwość ich udziału w życiu społeczności klasowej/szkolnej, dzielenia się z uczniami wiedzą i bogatymi doświadczeniami związanymi z różnymi obszarami życia społecznego, ale także słuchania, proponowania rozwiązań oraz udzielania – w miarę możliwości – efektywnej pomocy.

Wszyscy potrzebujemy otwartej, szczerej komunikacji, jednak młodzi ludzie, choć przywiązani do internetu, są szczególnie wyczuleni na relacje o charakterze bezpośrednim. Staromodna „skrzynka pytań” wydaje się nadal pełnić ważną funkcję. Można do niej wrzucać anonimowe pytania, które omawia się na godzinie wychowawczej. Powinny mieć wartość merytoryczną, być zadane zgodnie z zasadami savoir‑vivre᾿u, a jednocześnie sygnalizować rozmaite problemy, np. związane z dobrostanem fizycznym i psychicznym, seksualnością, relacjami z członkami rodziny i rówieśnikami, ekologią i gospodarką, konsekwencjami wojen itp. Podsuwane pomysły to dobry drogowskaz do tematyki spotkań, dzięki którym rozwijają się relacje, a szkoła jest traktowana jako „dobra” część życia.

Pocieszające jest to, że na różnych szczeblach edukacji można spotkać nauczycieli, którzy posiadają cechy „nadnormalności”, tak jak rozumiał ją wybitny polski socjolog, Florian Znaniecki. Szkoda, że struktury biurokratyczne wypychają ich niekiedy na zewnątrz lub nie pozwalają rozwinąć skrzydeł. Ci jednak, którym chodzi o coś więcej niż tylko o poprawne wykonywanie zawodu pedagoga dające prestiż, zabezpieczenie materialne i niekiedy – możliwość realizacji kariery, zgodzą się zapewne z zasadami współokreślającymi fenomen „nadnormalności” (Sroczyńska, 2016). Niektóre z nich posiadają zastosowanie głównie w pracy z młodzieżą (por. Dylus, 2016):