Czas na grzyby!
Scenariusz lekcji realizowanej z wykorzystaniem modułowego e‑podręcznika opracowany w ramach projektu „Pilotażowe wdrożenie modułowych e‑podręczników oraz opracowanie założeń do zaawansowanych technologicznie e‑materiałów wspierających nowoczesne metody nauczania i uczenia się”
Informacje ogólne
Imię i nazwisko autora: Krzysztof Ciurej
Etap edukacyjny i klasa: szkoła podstawowa - klasa IV
Przedmiot: przyroda
Czas potrzebny na realizację lekcji: 45 min.
Tematy modułów z e‑podręcznika, w oparciu o które prowadzona jest lekcja:
Temat: Czas na grzyby!
Lekcja „Czas na grzyby!” wprowadza uczniów w fascynujący świat grzybów jadalnych i trujących. Jej celem jest nauczenie rozpoznawania wybranych gatunków oraz zrozumienie roli grzybów w przyrodzie i życiu człowieka. Zajęcia realizowane są metodą cyklu Kolba – uczniowie rozpoczynają od interaktywnego „grzybobrania” w modułowym e‑podręczniku, następnie analizują własne wybory i dyskutują o ryzyku, aby w dalszej części, pracując z multimediami i laptopami, opracować mini‑poradniki „bezpiecznego grzybiarza”. Na zakończenie wspólnie wyciągają wnioski i określają zasady bezpiecznego zbierania grzybów. Efektem lekcji jest nie tylko wiedza o grzybach, lecz także umiejętność krytycznego myślenia i pracy zespołowej.
Cele lekcji oraz realizowane punkty podstawy programowej
Cel ogólny lekcji:
Uczeń poznaje pospolite gatunki grzybów jadalnych i trujących oraz ich znaczenie w przyrodzie i życiu człowieka, a także kształtuje postawę odpowiedzialnego i bezpiecznego zbierania grzybów.
Cele operacyjne w sferze kognitywnej zgodnie z taksonomią Blooma:
Z zakresu pamiętania informacji (przywoływanie istotnych informacji) Uczeń:
wymienia nazwy pospolitych grzybów jadalnych i trujących,
wymienia zasady bezpiecznego zbierania grzybów.
Z zakresu rozumienia informacji (wyjaśnienie istotnych informacji) Uczeń:
wyjaśnia, dlaczego niektóre grzyby są niebezpieczne dla zdrowia,
opisuje znaczenie grzybów w przyrodzie i w życiu człowieka,
rozpoznaje wybrane gatunki grzybów, korzystając z ilustracji w modułowym e‑podręczniku.
Z zakresu zastosowania informacji (rozwiązywanie problemów o zamkniętej strukturze, o jednoznacznym rozwiązaniu) Uczeń:
wyjaśnia znaczenie grzybów w przyrodzie (np. rozkład martwej materii, symbioza z roślinami) i w życiu człowieka (np. pożywienie, lekarstwa),
uzasadnia, dlaczego należy unikać zbierania nieznanych gatunków.
Z zakresu analizowania, oceniania i tworzenia informacji (rozwiązywanie problemów o otwartej strukturze, tworzenie własnych rozwiązań zadanych problemów, ocena dotycząca wartości idei lub materiałów) Uczeń:
analizuje podobieństwa i różnice między grzybami jadalnymi a trującymi, ocenia ryzyko pomyłki.
Sposób realizacji zaplanowanych celów przez nauczyciela:
Nauczyciel organizuje lekcję zgodnie z cyklem Kolba, stwarzając warunki do aktywnego poznawania grzybów poprzez doświadczenie, refleksję, uogólnienie i zastosowanie wiedzy. Rozpoczyna zajęcia od aktywizującego ćwiczenia „wirtualne grzybobranie” w modułowym e‑podręczniku, które angażuje uczniów i pozwala rozpoznać ich wiedzę wyjściową. W dalszej części pełni rolę moderatora i doradcy – kieruje uwagę uczniów na kluczowe informacje, zachęca do dyskusji i krytycznej analizy różnic między grzybami jadalnymi a trującymi. Zapewnia dostęp do laptopów i zasobów modułowego e‑podręcznika, umożliwia pracę zespołową i twórcze opracowanie mini‑poradnika „Bezpiecznego grzybiarza”. Na zakończenie lekcji prowadzi podsumowanie, podczas którego uczniowie formułują własne wnioski, odnoszą się do celów lekcji i oceniają stopień ich osiągnięcia.
Przygotowanie do lekcji
Przygotowanie nauczyciela
Nauczyciel powinien zapoznać się z treściami rozdziału „Czas na grzyby!”
w modułowym e‑podręczniku oraz przygotować dostęp do laptopów lub tabletów z aktywnym internetem. Należy zgromadzić ilustracje i zdjęcia grzybów jadalnych i trujących, karty pracy dla uczniów oraz materiały do stworzenia mini‑poradnika (kartki, flamastry, mazaki), oraz ciekawostki o grzybach w formule prawda/fałsz. Warto także przygotować przykłady artykułów lub krótkie notatki o znaczeniu grzybów w przyrodzie i życiu człowieka. Nauczyciel powinien opracować instrukcje do zadań w cyklu Kolba, zaplanować podział czasu na poszczególne etapy pracy oraz przygotować pytania podsumowujące do refleksji i ewaluacji.
Co zrobić, aby lekcja była dostępna dla wszystkich uczniów?
Lekcja powinna być oparta na różnorodnych materiałach – tekstach, ilustracjach, ikonach oraz funkcjach lektora w modułowym e‑podręczniku. Instrukcje należy podawać krótkimi krokami i zapisywać dużą, czytelną czcionką.
W pracy grupowej warto łączyć uczniów o różnych możliwościach, aby mogli się wzajemnie wspierać. Uczniowie zdolni mogą otrzymać zadania dodatkowe
(np. o zastosowaniu grzybów w medycynie), a uczniowie z trudnościami manualnymi mogą tworzyć materiały cyfrowe zamiast plakatów. Aktywizujące metody – takie jak wirtualne grzybobranie, drama czy burza mózgów – pozwalają każdemu uczniowi zaangażować się na miarę swoich możliwości. Podczas podsumowania każdy wskazuje przynajmniej jeden grzyb jadalny i jeden trujący, co umożliwia sprawdzenie przyrostu wiedzy.
Przygotowanie uczniów
Przed lekcją uczniowie powinni zapoznać się z fragmentem modułowego
e‑podręcznika „Czas na grzyby!” dotyczącym grzybów jadalnych i trujących oraz obejrzeć w domu ilustracje grzybów w atlasie lub internecie. Warto, aby każdy spróbował zapamiętać przynajmniej dwa gatunki jadalne i dwa gatunki trujące oraz zanotował ich nazwy w zeszycie. Dobrze, aby na lekcję przynieśli własne atlasy grzybów. Zadaniem uczniów jest także zastanowienie się nad pytaniem, które sami chcieliby zadać o grzyby. Mogą porozmawiać w domu o grzybobraniach, kto zbiera grzyby, jakie, na co uważać przy zbiorach. Dzięki takiemu przygotowaniu przychodzą na zajęcia z już uruchomioną wiedzą i własnymi doświadczeniami, co ułatwia wejście w temat i sprawia, że lekcja staje się dla nich bardziej angażująca.
Przebieg lekcji
Przedstawiony w punktach przebieg lekcji, uwzględniający podział na działania wykonywane przez nauczyciela i uczniów.
Faza wprowadzająca
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
5 min. | W ramach wprowadzenia nauczyciel przedstawia uczniom różne ciekawostki o grzybach, przy każdej z nich prosząc o ocenę: prawda czy fałsz. Przykładowe zdania do gry „Prawda czy fałsz?”: | Uczniowie wskazują, czy dana informacja jest prawdziwa czy fałszywa, głosując przez podniesienie ręki. | Różne pomysły uczniów mają wzbudzić ich ciekawość |
Faza realizacyjna
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
8 min. | DOŚWIADCZENIE Nauczyciel uruchamia na laptopach stronę ZPE „Czas na grzyby!” i wprowadza „wirtualne grzybobranie”. Korzystamy z wirtualnego atlasu grzybów: prosi, by uczniowie wybrali po 6–8 okazów i oznaczyli je jako „do koszyka/zostawiam”. Podkreśla: pracujemy szybko, intuicyjnie – bez podpowiedzi dorosłych. Zapisuje na tablicy pytanie problemowe: „Czy nasze wybory są bezpieczne? Praca w parach. | Uczniowie w parach „zbierają” grzyby z materiału ZPE, klikają/oznaczają wybory/wpisują na kartce nazwy, robią zrzut ekranu lub fotografię wyników telefonem/tabletem. | Liczba okazów do wybrania powinna być dostosowana do możliwości uczniów. Warto wykorzystać polecenia dostępne pod wirtualnym atlasem grzybów. |
9 min. | REFLEKSJA Nauczyciel moderuje rozmowę według klucza: „Dlaczego tak wybraliście?” „Co was zmyliło?” „Jakie ryzyko niesie pomyłka?”. Zapisuje na tablicy 3 kolumny: Cechy grzybów jadalnych / Cechy grzybów trujących / Niepewne. Przykłady pytań do refleksji: Zestaw 1 – Pytania o odczucia i emocje (refleksja osobista) Zestaw 2 – Pytania analityczne (refleksja nad własnym działaniem) Dyskusja na forum klasy. | Krótko uzasadniają 1 trafny i 1 błędny wybór. Wspólnie dopisują cechy do tabeli na tablicy. | Warto zadbać o dwa rodzaje pytań – pytania dotyczące emocji, odczuć, przeżyć. Drugi zestaw pytań odnoszących się do analizy doświadczenia. Warto doprowadzić do wniosków pokazujących, że mamy grzyby jadalne, trujące grzyby mogą mieć dobre znaczenie dla przyrody, człowieka. Dobrze, jeśli uczniowie sami dojdą do wniosku, że warto zbadać grzyby z naszej okolicy – wtedy można zaproponować przygotowanie mini broszurki. |
6 min. | KONCEPTUALIZACJA Na wstępie w formie wykładu nauczyciel wymienia grzyby rosnące w okolicy zamieszkania/rejonie, konfrontuje je z uczniami, dopisuje wskazane przez uczniów . Omawia znaczenie grzybów oraz wskazuje konsekwencje zatruć. Omawia też zasady zachowania w trakcie grzybobrania. Na koniec wychodzi z propozycją zróbmy gazetkę klasową – „Poradnik młodego grzybiarza”, która pokaże nasze gatunki grzybów . Nauczyciel rozdaje wklejkę - zasady grzybobrania. | Uczniowie słuchają wykładu nauczyciela, odpowiadają na pytania. | Można wykorzystać audiobooka na temat znaczenia grzybów w przyrodzie i gospodarce człowieka wraz z poleceniami do niego. Do omówienia zasad grzybobrania warto wykorzystać infografikę Jak zbierać grzyby? |
Faza podsumowująca
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
17 min. | ZASTOSOWANIE Nauczyciel zleca zadanie: „Poradnik młodego grzybiarza” . Mamy już zasady grzybobrania, teraz opiszmy grzyby. | Uczniowie wypełniają kartę pracy. Przypinają do tablicy. Na koniec lekcji uczniowie czytają efekty pracy innych grup. | W wypełnianiu kart pracy należy zwrócić uwagę na to, aby opisy były krótkie (podobnie jak w ulotkach). Organizacyjnie przed pracą wskazane jest przypomnienie zasad pracy w zespole. Warto zadbać, aby zespoły były 3–4 osobowe. |
Po lekcji
Propozycja działań dla uczniów, które mają na celu integrację i utrwalenie zdobytej wiedzy
Tworzenie wspólnego „Poradnika młodego grzybiarza” – zespoły prezentują swoje karty pracy z opisem grzybów, można wydrukować zdjęcia opisanych grzybów przez każdą z grup. Następnie wszystkie materiały są łączone w klasową książeczkę lub plakat. Wspólny efekt buduje poczucie odpowiedzialności za całość i integruje grupę. Materiał znajduje się w sali lekcyjnej.
Propozycja ewaluacji lekcji i stopnia realizacji zaplanowanych celów edukacyjnych
Mini‑ankieta na początek kolejnej lekcji – uczniowie odpowiadają krótko na pytania:
Jakie dwa grzyby jadalne i dwa trujące potrafię rozpoznać?
Czego nowego dowiedziałem się dzisiaj o znaczeniu grzybów?
Co było dla mnie najciekawsze w tej lekcji?
Bibliografia i załączniki
Linki do wykorzystanych stron z modułowego e‑podręcznika:
Materiały z ZPE inne niż modułowy podręcznik
GrzybyGrzyby
Inne materiały elektroniczne spoza ZPE
Atlas grzybów
Wirtualne atlasy grzybów dostępne online, aplikacje na telefon.
Inne niezbędne środki i pomoce dydaktyczne
1. Materiały multimedialne i cyfrowe:
Laptopy/tablety z dostępem do internetu i e‑podręcznika ZPE.
Projektor lub tablica multimedialna do wyświetlania ciekawostek i prac uczniów.
Dostęp do stron z aktualnymi zdjęciami i atlasami grzybów (np. atlas‑grzybow.pl, lasy.gov.pl).
2. Pomoce tradycyjne i wizualne:
Kolorowe zdjęcia lub wydrukowane plansze grzybów jadalnych i trujących.
Atlasy grzybów w wersji papierowej (minimum kilka egzemplarzy do pracy w grupach).
Kartki A4.
Karty pracy „Poradnik młodego grzybiarza”.
Źródła literaturowe
Iveta Kavalcikowa, Bożena Muchacka, Petrud , „Kognitywne podstawy procesu edukacji dziecka” Kraków 2021
Peter C. Brown, Henry L. Roediger III, Mark A. McDaniel „Harvardzki poradnik skutecznego uczenia się” Warszawa 2016
Załączniki