W sporze o poznanie - zamiast podsumowania
Element jest częścią modułowego podręcznika pt. "Kompas filozoficzny. Filozofia - zakres rozszerzony". Kliknij tutaj, aby przejść do spisu treści.
W rozdziale tym podsumujemy kluczowe zagadnienia epistemologiczne, pytając o to, czym jest wiedza, skąd się bierze i czy możemy być czegokolwiek pewni. Zaczniemy od rozróżnienia między wiedzą proceduralną a opisową oraz od pytania, co sprawia, że coś uznajemy za prawdziwe, po czym zmierzymy się z argumentami sceptyków, od platońskiej jaskini przez kartezjańskiego demona po współczesny eksperyment myślowy Putnama o mózgu w słoiku. Następnie przyjrzymy się sporowi o źródła poznania, zestawiając stanowisko natywistyczne (Platon, Kartezjusz, Leibniz, Chomsky i jego gramatyka uniwersalna) z empiryzmem genetycznym oraz Kantowską syntezą obu tradycji. Omówimy kategorie pewności i oczywistości, a także pragmatyczne podejście do problemu prawdy, według którego prawdziwe jest to, co użyteczne i sprawdza się w działaniu. Rozdział zamknie analiza samego pojęcia prawdy: od klasycznej koncepcji korespondencyjnej Arystotelesa i Tomasza z Akwinu, przez jej sformalizowanie u Tarskiego, po nieklasyczne definicje prawdy, które zastępują ideę zgodności z rzeczywistością innymi kryteriami prawdziwości.
Bibliografia
- Źródło: Karl R. Popper, Wiedza obiektywna, Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 1992, s. 404. przełożył Adam Chmielewski.
- Źródło: Platon, Menon, [w:] tegoż, Dialogi, tłum. W. Witwicki, Gdańsk 2000, s. 147.
- Źródło: Platon, Fajdros, [w:] tegoż, Dialogi, tłum. W. Witwicki, Gdańsk 2000, s. 17.
- Źródło: N. Chomsky, Preliminaria metodologiczne, [w:] tegoż, Lingwistyka a filozofia, red. B. Stanosz, Warszawa 1977, s. 184.
- Źródło: David Hume, Badania dotyczące rozumu ludzkiego, tłum. C. Znamierowski, Warszawa 1988, s. 192.
- Źródło: George Berkeley, Traktat o zasadach poznania, tłum. Jan Leszczyński, Warszawa 1988, s. 181–182.