Georg Wilhelm Friedrich Hegel
Co jest więc celem dziejów? Jak już wcześniej wspomnieliśmy, dzieje są niczym wielka partia szachów, którą AbsolutAbsolut rozgrywa sam ze sobą, żeby zobaczyć, kim jest. A kim jest Absolut?
Jego najważniejszy atrybut stanowi wolność i to właśnie ona stopniowo się ujawnia w toku dziejów. Dlatego, jak to ujmuje Hegel, dzieje są odyseją wolności. Wszystkie wojny, rewolucje, przewroty krok po kroku przyczyniają się do jej postępu. Wolność ujawnia się w świadomości człowieka, stąd dzieje to – ściśle rzecz biorąc – proces uświadamiania sobie przez ludzkość idei wolności: że człowiek jako istota myśląca jest wolny. W tym to właśnie procesie, za pośrednictwem ludzkiej świadomości, Absolut, Rozum Powszechny, sam uświadamia sobie swoją wolność. Nośnikiem świadomości wolności jest dla Hegla państwo. Państwo jest boską ideą w jej ziemskiej postaci − w strukturze państwa (jego formalnym lub nieformalnym ustroju) ujawnia się świadomość wolności, jaką osiągnął dany naród. Świadomość ta kształtuje się stopniowo i kolejne narody osiągają jej coraz wyższy poziom.
Poznaj doktrynę polityczną Hegla.
Wprawdzie najpełniejszy wyraz świadomość wolności zyskuje – jak wkrótce zobaczymy – nie w historii, lecz w filozofii, ale i ta, zdaniem Hegla, osiągnęła już ostateczną formę w postaci... jego własnego systemu filozoficznegosystemu filozoficznego.
Idea końca historii
Jeden z bardziej kontrowersyjnych pomysłów Hegla — wyjaśniała między innymi, dlaczego właśnie heglizm stanowi zwieńczenie całej historii filozofii. Hegel powiedział, że sowa Minerwy wylatuje o zmierzchu. Miał przez to na myśli, że filozofia — podobnie jak ów ptak symbolizujący mądrość — pojawia się wówczas, gdy zapada zmierzch historii: zrozumieć sens minionych wydarzeń możemy tylko wtedy, gdy dobiegną one końca. A ponieważ wraz z pełną realizacją wolności w świecie wszystkie istotne wydarzenia już się skończyły, dlatego Hegel w swoim systemie może zrozumieć wszystko.
Słownik
(łac. absolutus – zupełny, bezwględny) byt istniejący samoistnie, bez przyczyny, utożsamiany najczęściej z Bogiem; człowiek w myśl koncepcji Hegla uczestniczy w Absolucie, ale w toku codziennego życia nie ogarnia go w pełni
w systemie Hegla „byt w sobie” (an sich) to taki byt, który nie rozpoznał w pełni swej istoty, nie okazał się bowiem „bytem dla kogoś”; „byt dla siebie” natomiast to taki, który uzyskał świadomość własnej wolności, nadawania sensu własnej egzystencji
według Hegla rozum pozwala przedmiotom oddziaływać na siebie według ich natury; sam jednak bezpośrednio do tego procesu nie wnikając, doprowadza do tego, by w procesie tym zrealizowany był założony cel; tak samo rozwija się rzeczywistość historyczna: Bóg pozwala realizować własne namiętności ludziom, którzy nieświadomie urzeczywistniają Boży plan
(gr. dialektikḗ (téchnē) – dialektyczna (sztuka); diá – roz-, przez, poprzez; lego – mówię, łączę, zbieram) to w tradycji sztuka dyskutowania, sposób dochodzenia do prawdy drogą dialogu, dyskusji, ścierania się racji; dla Hegla dialektyka oznaczała ruch myśli, która, przechodząc drogę od tezy przez antytezę do syntezy, ujawnia zarazem samą istotę pojmowania rzeczy
w tradycji filozoficznej pojęcie ducha przeciwstawiano materii; Hegel uczynił ducha centralnym pojęciem swego systemu, ujmując dzieje kultury jako proces samopoznawania się ducha, który ostatecznie staje się bytem w sobie i dla siebie, tj. absolutem. Pojęcie to u Hegla otrzymało zatem społeczny i historyczny sens
w ujęciu Hegla przemiany zachodzące w świecie są niezależne od woli, ich realizacja polega na urzeczywistnianiu się ducha drogą dialektyki
dla Hegla to coś więcej, niż uporządkowane przedstawienie wiedzy, jest to przedstawienie wszelkich relacji, jakie zachodzą pomiędzy pojęciami danej filozofii, będące rozwinięciem pojęcia podstawowego, podstawowej zasady
historiozofia zajmuje się ogólnymi rozważaniami nad przebiegiem procesu dziejowego, nad sensem historii i statusem praw historycznych
filozofia rozwijająca się w XIX wieku w Niemczech, jej głównymi przedstawicielami byli Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Johann Gottlieb Fichte i Friedrich Wilhelm Joseph Schelling; założeniem idealizmu niemieckiego było, że myśl jest pierwotna w stosunku do bytu
termin oznaczający podmiot zjawisk psychicznych, a więc też podmiot poznania, w przeciwieństwie do jego przedmiotu; dla idealistów niemieckich jaźń była podstawą, pierwotnym składnikiem, absolutnym, twórczym początkiem bytu
(gr. lógos – słowo, rozum; logikós – zgodny z rozumowaniem) u Hegla jest tym samym co ontologia, czyli teoria bytu
(gr. nooúmenon) rzecz sama w sobie, byt rzeczywisty, ale niepozna
kierunek filozoficzny polegający na uznawaniu ducha za czynnik pierwotny w stosunku do materii; stanowisko, wedle którego świat dostępny ludzkim zmysłom nie jest całością rzeczywistości
próba ujęcia całości ludzkiej wiedzy dokonywana z perspektywy jakiegoś uprzednio przyjętego założenia; synteza jest ostatnim etapem trójfazowego rozwoju rzeczywistości