Myślenie otwarte i elastyczne zakładające zdolność do wychodzenia poza własny punkt widzenia, własną wiedzę i przekonania może być rozwijane w czasie zajęć przedmiotowych. Pomocne w tym będzie zastosowanie jednej z zaprezentowanych poniżej form zadań:

• Zadania, które wymagają pogodzenia ze sobą sprzecznych celów, dążeń czy przekonań.

Taka forma zadań polega na poszukiwaniu rozwiązań w sytuacji, gdy dostępne lub znane opcje są ze sobą w konflikcie (np. opłacalne jest wykorzystywanie dostępnych zasobów naturalnych, choć na dłuższą metę jest to szkodliwe dla planety i generujące dodatkowe koszty). Zadania, które wymagają rozstrzygnięcia takiego konfliktu, prowokują do rozszerzenia perspektywy i wyjścia poza pierwotne przekonania. Na poziomie zadań szkolnych mogą to być aktywności bezpośrednio związane z tematami zajęć, w których uczniowie poszukują rozwiązań w trudnych do pogodzenia sytuacjach. Poniżej kilka przykładów do bezpośredniego wykorzystania lub odpowiedniej modyfikacji:

• Zadania wymagające myślenia kontrfaktycznego, czyli aktywności prowokujące do namysłu nad tym „co by było, gdyby”.

Postawienie pytania „Co by było, gdyby…?”, wymaga wyjścia poza posiadaną wiedzę i przekonania. Jednocześnie stworzenie alternatywnej wizji historii czy wydarzeń wymaga giętkości intelektualnej. Przykłady pytań wymagających elastyczności w myśleniu związanych z realizowanym w szkole tematami, mogą brzmieć następująco:

• Zadania nawiązujące do tego, jak czynniki kulturowe, religijne, geograficzne czy historyczne kształtują ludzkie myślenie i działania.

Uwzglenianie różnych czynników mających znaczenie dla jakiegoś zjawiska sprawia, z spogladamy na nie z różnych punktów widzenia. Ciekawym zadaniem otwierającym myślenie poprzez nawiązanie do roli czynników społeczno‑kulturowych jest np. porównanie map świata pochodzących z podręczników do geografii opracowanych w różnych krajach czy ilości słów określających jakieś zjawisko w różnych językach. Takie aktywności pokazują bowiem, jak środowisko czy kultura, w której żyjemy, kształtuje myślenie oraz, że inne środowiska czy kultury mogą ujmować pewne kwestie odmiennie. Praca nad omówieniem konfliktu zbrojnego na lekcjach historii również może wprowadzać różne perspektywy, co pomaga zrozumieć źródła i przyczyny wojny (np. jakie było uzasadnienie przystąpienia do wojny trzydziestoletniej ze strony Czechów, Duńczyków, Szwedów czy Francuzów – jakie mieli wspólne cele, a jakie odmienne i dlaczego?). Innym przykładem wprowadzenia kontekstu kulturowego na zajęcia może być pytanie o to, dlaczego haiku wymyślono w Japonii, czy cyfry arabskie faktycznie były arabskie, albo jakie znaczenie dla tego jak myślimy czy rozwiązujemy problemy ma alfabet, którym posługujemy się zazwyczaj (łaciński lub chiński, albo arabski)?

• Zadania prowokujące do refleksji nad posiadaną wiedzą i jej źródłami.

Zadania prowokujące do zastanowienia się nad źródłem posiadanej wiedzy i własnych przekonań mogą być zastosowane w każdej sytuacji, gdy tylko uczeń wygłosi jakąś tezę, myśl czy stwierdzenie. Zadanie pytania: „Skąd to wiesz? Jakie jest źródło Twojej wiedzy? Czy jest ono solidne? Czy jest wiarygodne?”. Pytając uczniów, czy ich przekonania opierają się na solidnych dowodach, co lub kto jest źródłem ich wiedzy i czy to źródło jest wiarygodne zachęcamy młodzież do rozwijania złożonego i wielowymiarowego rozumienia zjawisk. Doskonałą okazją do takich prowokacyjnych pytań są wszystkie te zajęcia, gdzie mamy do czynienia ze sprzecznymi teoriami i koncepcjami. Mogą to być lekcje biologii, fizyki czy chemii, gdzie różne perspektywy w myśleniu i działaniu, przyjmowane przez znaczące postacie, były ze sobą w sprzeczności.

• Debata lub dyskusja, w której pojawiają się jednocześnie argumenty za lub przeciwko jakiejś tezie

Debata na jakiś kontrowersyjny temat, w której uczniowie przygotowują argumenty za lub przeciwko jakiejś tezie, bez względu na to, czy sami się z nią zgadzają czy też nie jest doskonałym sposobem na to by rozwijać elastycznosć w myśleniu oraz dostrzeganie różnych perspektyw. Debata wymaga uwzględnienia argumentów strony przeciwnej oraz opracowania kontrargumentów. Często konieczna okazuje się zmiana perspektywy własnej na tę wynikającą z warunków zadania oraz przełączanie się między stanowiskami z debacie. Daje to okazję do ćwiczenia elastyczności w myśleniu i otwartości na stanowisko strony przeciwnej oraz kształtuje zdolność do wychodzenia poza własną perspektywę. Każda z opisanych form zadań może być realizowana jako praca indywidualna, w parze lub małej grupie – w zależności od koncepcji nauczyciela. Ważne jednak, aby polecenie zadania prowokowało do zmiany perspektywy w myśleniu oraz wychodzenia poza własne przekonania.