Street‑art, czyli sztuka na ulicy
Pojęcie - definicja
Co rozumiemy pod pojęciem Street artStreet art?
Street artStreet art (ang. sztuka uliczna) to bardzo popularna forma sztuki współczesnej, która zapoczątkowana została pod koniec lat 60. i rozwijała się głównie 70. i 80. XX wieku w przestrzeni publicznej (mury, ulice, budynki publiczne) i miała na celu wzbudzenie emocji i refleksji u widzów oraz zwrócenie uwagi na ważne tematy społeczne.

Street artStreet art szybko rozprzestrzenił się na całym świecie i trwa do dziś, stając się częścią kultury globalnej, a prace artystów ulicznych znalazły się także w zbiorach muzeów i galerii sztuki.
Street art
Kto był prekursorem Street artStreet art czyli jak to się zaczęło?
Pierwszymi przejawami zbuntowanej sztuki były graffiti na murach i w pociągach. Dużą rolę w kształtowaniu się tego rodzaju sztuki odegrał czarnoskóry artysta z Broklynu Jean‑Michel Basquiat , który w swoich pracach łączył prymitywną sztukę afrykańską ze współczesnymi napisami‑sloganami.
Chaotyczne i niezwykle ekspresyjne prace artysty były wyrazem buntu wobec otaczającej go rzeczywistości, krzyczały na ulicy.

Proste symbole z napisami uderzały w konsumpcjonizm i politykę, zrywały z systemem. Artysta zostawiał zawsze swój podpis SAMO (Same Old Shit), który był jasnym osobistym komentarzem.
Techniki street artstreet art
Sztukę street arstreet art cechuje bogactwo technik, wykorzystujących obrazy oraz słowa, czasem łącząc je w komunikaty o mocnym ideowo przekazie.
Do najpopularniejszych technik należą: graffitigraffiti, muralmural, szablonszablon, wlepkawlepka.
Street artStreet art
Czym wyróżnia się graffiti?
Graffiti to obrazy, napisy, rysunki umieszczane najczęściej w przestrzeni publicznej (np. na murach, płotach, ścianach, pociągach) za pomocą sprayu – farby w aerozolu lub markerów. Mogą być malowane z ręki lub przy użyciu wykonanych wcześniej szablonów. Często tworzone są bez odpowiednich zezwoleń.
Style‑writing (także writing lub tagowanietagowanie) oznacza pismo (litery i znaki) stanowiące główny element kompozycji graffiti. Tworzenie napisów złożonych najczęściej z imion (pseudonimów) służy oznaczeniu wybranych miejsc - jako określonych obszarów działań writerów. Autorzy style‑writing stosują własną estetykę, indywidualny, rozpoznawalny styl, przez co tagowanetagowane litery, wyrazy lub symbole mogą być bardzo złożone i trudne do odczytania przez osoby trzecie.


Graffiti przybierają różne formy; od uporządkowanych kompozycji wykonywanych przez jednego autora, do wielowarstwowych obrazów wielu autorów. Wykonane w tym samym miejscu, w różnym czasie przenikają się wzajemnie.


Wyjątkowe pod względem wizualnym jest graffiti 3D, inaczej nazywane jako anamorficzne. Jest to takie przedstawienie graffiti, które wydaje się być zawieszone w przestrzeni.
W rzeczywistości napis jest wykonany na dwóch ścianach, a obserwator odnosi wrażenie jego trójwymiarowości.
Złudzenie zawieszenia w przestrzeni tak skomplikowanej formy uzyskuje artysta dzięki znajomości zasad perspektywy. Zauważ, że w każdym przypadku graffiti jest umieszczone między dwiema ścianami, co pozwala zamknąć przestrzeń obserwacji, widz może dostrzec iluzję trójwymiaru tylko z jednego miejsca.


Street art
Jaką rolę pełnią murale?
Murale to wielkoformatowe malowidła wykonywane bezpośrednio na ścianach budynków. W zależności od przedstawionych treści mogą mieć charakter edukacyjny, patriotyczny, upamiętniający, dekoracyjny lub reklamowy. Dzięki temu, że każdy przechodzień ogląda je mimowolnie, stały się formą komunikacji z ogromną rzeszą odbiorców. Zdecydowanie też urozmaicają krajobrazy miast i miasteczek.
W Polsce już w czasach PRL‑u na ścianach bloków mieszkalnych pojawiały się pierwsze malowidła, najczęściej związane z reklamą - to jakby zwiastuny późniejszych murali. Projektowanie tych malowanych reklam było dość powściągliwe; sztywne formy i niezbyt interesujące liternictwo nawiązywały raczej do wielkich plakatów niż malowanych obrazów.


Polscy muraliści są obecnie bardzo cenieni w Europie i zapraszani przez największe europejskie stolice do współpracy przy ozdabianiu miast.
Mural „Primavera” w mieście Łodzi, o charakterystycznym, autorskim stylu malarskim jest jednym ze 155 murali w tym mieście (wg Dziennika Łódzkiego). Łódzkie murale tworzą największą galerię sztuki ulicznej w Polsce.
Murale są pracochłonne – wykonywane są kilka dni lub tygodni, ich autor nie jest anonimowy i działa legalnie.



Wyróżniającymi się polskimi artystami street‑artustreet‑artu są Tomasz Sętowski
i Natalia Rak. Każde z nich tworzy inne obrazy; Sętowskiego murale łączą w sobie świat rzeczywisty i fantastyczny, Natalia Rak łączy realizm obrazu z realnym otoczeniem.

Jedną ze znanych nowojorskich artystek street artu jest Swoon . Jej prace można znaleźć na całym świecie i znalazły się w kolekcjach muzeów. Artystka, oprócz tradycyjnych technik street artu, prezentuje nowe formy oparte na instalacjach oraz animacji. W 2014 roku w Brooklyn Museum wystawiła swoją najbardziej spektakularną instalację zatytułowaną Zatopione ojczyzny. Swoon jest uznawana za pierwszą kobietę, która zdobyła uznanie na dużą skalę.
Aplikacja - murale w kilku polskich miastach
Klikając poniżej zaznaczone punkty, zobaczysz przykłady murali znajdujących się w kilku miastach w Polsce. Po powiększeniu miniatur dowiesz się, kto jest autorem dzieła, w którym roku powstał mural i jaki jest jego tytuł.
Czy murale mogą okłamywać ludzkie oko?
Tak, są to tzw murale 3D, które kreują zaskakujące miejsca tam, gdzie się tego nie spodziewamy. Efekty iluzjonistyczne tworzą artyści nie tylko na ścianach budynków, ale również na powierzchni ulic i placów.
Takie dzieła wymagają niecodziennych umiejętności malarza, który musi zastosować odpowiednie wielkości, proporcje, a przede wszystkim zasady perspektywy. Efekt trójwymiarowej iluzji optycznej, który jest celem realizacji widziany jest tylko z jednego konkretnego miejsca.

Street art
Jak artyści street art wykorzystują szablon?
SzablonSzablon to wycięty w kartonie, plexi lub folii określony wzór, obrazek lub napis. Przykładając szablonszablon do powierzchni ściany i pokrywając wyciętą część sprayem lub wałkiem z farbą otrzymujemy pożądany efekt.
W zależności od umiejętności i czasu poświęconego na przygotowanie szablonuszablonu, obrazy mogą być jedno lub wielokolorowe. Zaletą tej metody jest szybkość malowania i dokładność.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/RZph0XxK3burK
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Szablon”.
Zapoznaj się z przykładami prac, wykonanych techniką szablonuszablonu. Zwróć uwagę na to, czy do wykonania obrazu został użyty jeden czy więcej szablonów.
Zapoznaj się ze schematem rysunkowym, który pokazuje kolejne kroki wykonania szablonu formy ptaka w dwóch kolorach. W punktach pod obrazkami znajdziesz opis działania, powtórne kliknięcie pozwoli Ci zamknąć przeczytany tekst i przejść do następnego.




Street art
Czym wyróżnia się najmniejsza forma street art - wlepka?
Wlepki (lub vlepki) to po prostu naklejki - małe, samoprzylepne formy plastyczne w postaci karteczek z rysunkiem, grafiką, tekstem, służące ingerencji w przestrzeń publiczną. Przylepiane na ogół bez zezwolenia.
Wlepki są przyklejane głównie w środkach komunikacji masowej oraz w miejscach publicznych, takich jak na przykład przystanki autobusowe, w podziemnych przejściach, na znakach drogowych.
Film - Jak wykonać wlepkę, krok po kroku
Zapoznaj się filmem, który w prosty sposób, krok po kroku, pokaże jak zrobić prostą wlepkę/naklejkę. Zastanów się, w jakich okolicznościach może przydać się taka wlepka, aby jej zastosowanie było legalne.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1LBuIlEe1MWz
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Wlepka”.
Street art
Czym charakteryzuje się adbustingadbusting?
AdbustingAdbusting, inaczej subwersja - czyli przekształcenie, jest jedną z metod tworzenia komunikatów street artustreet artu. Polega ono na nadaniu nowej treści już istniejącym obiektom, przykładowo przerabiając logo znanych firm tak, aby stworzony nowy przekaz był negatywny. Zwykle nowe znaczenie jest wymierzone przeciwko kulturze popularnej oraz przeciwko wielkim korporacjom.
Czasem takie przekształcenie już gotowej realizacji, powstaje na przykład przez dopisanie jakiegoś słowa. Na zdjęciu billboard „Peace&LOVE” autorstwa Petera Fussa.

Street art
Na czy polega Cut‑outCut‑out ?
Cut‑outCut‑out to wcześniej przygotowana duża powierzchnia papieru, na której maluje się lub drukuje obraz, a następnie wykrawa i przykleja do muru, stosując klej plakatowy. Jest to technika mniej inwazyjna niż szablon, ale też mniej trwała.
Zaletą cut‑outcut‑out jest jego dokładność, pozwalająca na lepsze oddanie szczegółów oraz możliwość użycia wielu kolorów jednocześnie. W ten sposób można reprodukować i upowszechniać między innymi dzieła sztuki. Nowe otoczenie obrazu, np. na zniszczonej ścianie domu pozwoli odczytać miejsce inaczej niż zwykle.
Street art
Co to jest tagtag?
TagTag to podpis wykonywany przez grafficiarzy i członków różnych subkultur. Oprócz indywidualnych tagów istnieją tagi crew - z angielskiego załoga, które przeważnie składają się z 2, 3 lub 4 liter. Tagi cenione są wśród grafficiarzy za dwie rzeczy: kompozycje oraz miejsce umieszczenia, tym lepsze, im bardziej niebezpieczne i trudno dostępne.
Tag najczęściej pisany jest przy pomocy grubego flamastra lub markera jako oryginalny podpis w postaci jednej, stylizowanej, zazwyczaj mocno powyginanej linii. Często mało czytelny, najczęściej zawiera imię, pseudonim, cytat, nazwę miejsca lub grupy.


Street art
Czy Banksy jest symbolem street artustreet artu?
Banksy to pseudonim artystyczny światowej sławy angielskiego artysty street artu (Robert Banks czy Robert Gunningham, Robin Baksy). Artysta, mimo popularności, przez wiele lat ukrywał swoją tożsamość. W swoich działaniach nie ogranicza się do jednej formy ekspresji, jednak najpełniej odnajduje się w szablonach o wymownych kontekstach ideowych. Tworzy, korzystając z połączenia graffitigraffiti i szablonu, zamieszczając je w nietypowych miejscach. Prace Banksy’ego zawierają często ironiczny komentarz rzeczywistości, pacyfizm i sprzeciw wobec komercji.

Czyszczenie ściany, na której znajdują się malowidła naskalne na muralumuralu Banksy’ego [czytaj: banksiego] ma kontekst społeczny. Odnosi się do bezpowrotnego niszczenia przez człowieka ważnych, wartościowych zabytków kultury. Jest protestem artysty skierowanym przeciwko bezmyślności i nieświadomości o wartości dzieł.

Zaangażowanie w aktualne wydarzenia polityczne i społeczne Banksy'ego czasem ma ironiczny wymiar. Sprawa napływu imigracji do Europy jest w tej pracy bardzo czytelna, chociaż została tu przedstawiona nie wprost.

Przyjrzyj się poniższej pracy. Została ona wykonana za pomocą szablonu, wyciętego z kartonu lub sztucznego tworzywa. Jest to praca monochromatyczna, czyli wykonana w jednym kolorze. Jak sądzisz, czy za pomocą jednego szablonu można by wykonać pracę wielobarwną? Możesz porównać swoją odpowiedź z tą, która znajduje się w komentarzu na obrazie (punkt 1)
W swoich pracach podejmuje tematy zarówno humorystyczne, ale jest także wnikliwym obserwatorem problemów współczesnego świata.
Stawia kontrowersyjne tezy, które dają do myślenia, jak w pracy poniżej: „Gdyby graffiti cokolwiek zmieniało, byłoby nielegalne”.

Zapoznaj się z innymi pracami tego autora.




Keith Haring
Do utrwalenia się Street Artu jako sztuki przyczynił się Keith Haring, który chciał znieść granicę: sztuka wysoka – sztuka niska. Prace jego autorstwa przedstawiają uproszczone postacie: „ludzików”.

Uzupełnij informacje na temat ilustracji.

Street art
Przedmioty - Instalacje
Niektórzy artyści Street Artu [czytaj: strit artu] tworzą trójwymiarowe instalacje w przestrzeni publicznej. Mogą to być rzeźby, obiekty lub inne formy artystycznego wyrazu, które angażują widzów w interakcję z dziełem. Wraz z zaawansowaniem technologii cyfrowych, twórcy korzystają także z projektów multimedialnych, projekcji, mappingu wideo [czytaj: mapingu wideo], aby wkomponować swoje dzieła w przestrzeń miejską.
Jednym z artystów–rzeźbiarzy sztuki ulicy jest Will Coles. Jego prace są znane na całym świecie – w ciągu ostatnich dziesięciu lat zainstalował ponad dwa tysiące rzeźb na ulicach wielu miast, między innymi w Sydney, Paryżu, Londynie, Berlinie, Madrycie, Barcelonie, Nowym Jorku. Wykonane są głównie z białego lub barwionego cementu i przedstawiają przedmioty codziennego użytku.





