Instalacja artystyczna to forma wypowiedzi, która przekracza granice tradycyjnych mediów. Łączy przestrzeń, obiekt i odbiorcę w jedną, wielowymiarową całość, prowokując do refleksji, interakcji i emocjonalnego zaangażowania. W przeciwieństwie do klasycznego dzieła sztuki, instalacja nie tylko jest oglądana — ona jest doświadczana.
bg‑red
Ten materiał pomoże Ci
Rozpoznawać instalacje wśród dzieł współczesnej rzeźby,
Opisywać środki wyrazu artystycznego, wykorzystane w tych realizacjach,
Zauważać różnorodność technik i materiałów wykorzystanych w instalacjach,
Rozpoznawać prace znanych artystów realizujących instalacje.
Materiał prezentuje przykłady instalacji artystycznych, które wpisują się w nurt sztuki współczesnej, będąc pochodną rzeźby i formy przestrzennej. Poprzez użycie różnych materiałów, w tym tak nieoczywistych, jak oraz światło, dźwięk - budują narrację, które nie dają jednoznacznych odpowiedzi, lecz zapraszają widza do własnej interpretacji.
bg‑red
Kilka przykładów instalacji artystycznych - film
Obejrzyj film, prezentujący wybrane przykłady instalacji artystycznych. Zwróć uwagę na ekspresję - siłę oddziaływania tych dzieł i zastosowane w tym celu środki artystyczne.
R1WMruth8D8UW
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany: Instalacja.
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany: Instalacja.
Instalacja, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: online-skills, Instalacja, licencja: CC BY 3.0.
Źródło: online-skills, Instalacja, licencja: CC BY 3.0.
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany: Instalacja.
Polecenie 1
Wymień materiały, jakimi posłużyli się artyści w prezentowanych w filmie instalacjach.
R8BDDSFRBTND3
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 2
Wypisz 2 elementy, które artysta wykorzystał w swojej instalacji „Wenus wśród szmat”.
R1PVN8RMKMLD6
(Uzupełnij)
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
bg‑red
Spróbujmy zdefiniować pojęcie
bg‑gray2
Czym są instalacje artystyczne?
Instalacja w sztuce współczesnej - to przestrzenny układ elementów stanowiący całość, zaprojektowany przez artystę w konkretnej przestrzeni zastanej lub ją konstruujący. Obiekty użyte do instalacji mogą być gotowe lub celowo wykonane, przekazujące treści, które widz odczytuje na podstawie ich znaczenia, jak i własnych skojarzeń.
R1bEAZd8Uy0Gf
Fotografia przedstawia instalację artystyczną, składającą się z zawieszonych na białym stelażu, cienkich intensywnie niebieskich długich pasków materiału. Są one zawieszone blisko siebie, i sięgają prawie do białej podłogi. Stelaż, na którym wiszą paski materiału składa się z połączonych ze sobą białych metalowych belek i jest podwieszony do sufitu za pomocą stalowych linek. Tło fotografii stanowią przeszklone drzwi, biała ściana oraz tafla szkła znajdująca się z lewej strony pomieszczenia.
Jesús Rafael Soto, „Przenikalny BBL niebieski”, 1999 r., instalacja, EspaceLouis Vuitton, Tokio, Japonia, fondationlouisvuitton.fr, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu)
Źródło: Jesús Rafael Soto, Przenikalny BBL niebieski, Instalacja artystyczna, EspaceLouis Vuitton, Tokio, dostępny w internecie: https://www.fondationlouisvuitton.fr/en/collection/artworks/penetrable-bbl-bleu [dostęp 22.11.2021], Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
Warto wiedzieć
Instalacje realizują tacy artyści, jak: Olafur Eliasson, Kurt Fleckenstein, Joseph Beuys, Carolee Schneemann, Kiki Smith. Nam Jun Paik
Przedstawiciele polscy to: Paweł Althamer, Mirosław Bałka (jako jedyny Polak został zaproszony przez Tate Modern w Londynie), Jan Berdyszak, Jerzy Kalina, Grzegorz Klaman, Katarzyna Kozyra.
bg‑red
Historia ‑ Inspiracje
bg‑gray2
Co spowodowało powstanie instalacji artystycznych?
Instalacje artystyczne zyskały popularność w latach 70‑tych XX wieku, jednak ich korzenie sięgają wcześniejszych okresów i były wynikiem działań, takich jak:
Ready‑mades (przedmioty gotowe)
Przykład 1
Duchamp zapoczątkował ideę „nominowania” przedmiotu codziennego do rangi dzieła sztuki, jeśli zostanie umieszczony w odpowiednim kontekście.
R1QFQRQ951AST
Zdjęcie przedstawia pisuar, który przez artystę w 1917r. został "nominowany" do dzieła sztuki, co zrewolucjonizowało klasyczne pojęcie dzieła. Jego oryginał zaginął. Jednak kilka replik powstało później i są one eksponowane w różnych muzeach na świecie.
Marcel Duchamp, „Fontanna”, 1917 (oryginał) ,fot. Michal L. Rieser (fotografia repliki „Fontanny” z 2008 r. w Musée Maillol w Paryżu)
Źródło: wikimedia.org, licencja: CC BY 3.0.
EnvironmentenvironmentEnvironment [czyt. iwairo(n)mint] (lata 50.–60.) Artyści zaczęli tworzyć całe środowiska, w których widz mógł się zanurzyć. Allan Kaprow [czytaj: alan kaproł]tworzył tzw. HappeningshappeningHappenings, które łączyły przestrzeń, inicjowały akcję i uczestnictwo widzów.
environment
działanie artystyczne polegające na stworzeniu przestrzennej instalacji, w której odbiorca staje się częścią dzieła, zanurzając się w jego fizycznej i emocjonalnej obecności.
happening
zorganizowane wydarzenie o charakterze artystycznym, aktywizujące publiczność. Często odbywa się w przestrzeni publicznej, dotykając zagadnień społecznych.
Przykład 2
Jeden z happeningów Kaprowa upamiętnia zdjęcie przedstawiające „kobiety liżące dżem z samochodu” .
ROMEJRDE24QED
Stare czarno białe zdjęcie przedstawia auto, wokół którego zebrało się kilka kobiet. Maska pojazdu pokryta jest dżemem, który zlizywany jest przez zgromadzone osoby.
Allan Kaprow, „Gospodarstwo domowe”, 1967 r., Galeria Tate, Londyn, Wielka Brytania, fot. Sol Goldberg
Źródło: tate.org.uk, Gospodarstwo domowe (kobiety podczas zlizywana dżemu z maski samochodu), Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
Land art (lata 60.–70.) - sztuka zaczęła wychodzić poza galerie, w naturę, tworząc z naturalnych materiałów i stając się częścią krajobrazu.
Przykład 3
„Spiral Jetty” Roberta Smithsona (1970) — gigantyczna spirala z kamieni na Wielkim Jeziorze Słonym w stanie Utah, USA.
RMPZ4EF25PVL3
Ilustracja przedstawia utworzoną z kamieni i piachu wizję artystyczną przypominającą kształtem muszlę ślimaka. Artysta wykorzystał 6 tysięcy ton ziemi i kamienia, z których usypał 500‑metrową spiralną groblę. Realizacja trwała 6 dni. W wyniku działania czynników atmosferycznych pierwotny wygląd grobli nieodwracalnie się zmienił.
Robert Smithson , "Spiralna grobla", 1970, kamienie, piasek, Wielkie Jezioro Słone w stanie Utah, Stany Zjednoczone
Źródło: wikipedia.org, domena publiczna.
Minimal art i sztuka konceptualna. Instalacja zaczęła być traktowana jako doświadczenie, a nie tylko obiekt. Twórcy tacy jak Donald Judd czy Dan Flavin używali prostych form i światła, by zmieniać sposób, w jaki odbieramy przestrzeń.
Przykład 4
To dzieło typu site‑specific, czyli stworzone z myślą o konkretnym miejscu. Powstało jako forma uczczenia otwarcia tej galerii Hamburger Bahnhof – Nationalgalerie der Gegenwart w Berlinie.
R1PXJJHVUBU1L
Ilustracja przedstawia dzieło Dana Flavina „Untitled”. Ukazuje environment z wykorzystaniem zimnego światła. Fotografia ukazuje niebieskie tło. Po lewej stronie znajdują się świetlówki. Po prawej stoi mężczyzna. Obraz przedstawiony jest do góry nogami i odbija się w poziomie.
Dan Flavin, „Untitled”, lapy jarzeniowe,1996r, online‑skillsHamburger Bahnhof – Nationalgalerie der Gegenwart
w Berlinie, Niemcy.
Źródło: wikimedia.org, licencja: CC BY 3.0.
Arte povera (sztuka uboga) Tendencja pojawiła się pod koniec lat 60. XX w. a głównym materiałem w pracach artystów stały się rzeczy „pospolite i ubogie”: ziemia, cegły, drewno, popiół, szmaty, gazety.
Przykład 5
Instalacja nosi tytuł „Lingotto”, co można przetłumaczyć jako „bryłka/sztabka”, a sugeruje, że blok wosku pszczelego można odczytać jako sztabkę złota. Ta aluzja zarysowuje zestawienie codzienności i ubóstwa z luksusem, życia wiejskiego i miejskiego.
RPK18BPLAVOPS
Ilustracja przedstawia instalację Lingotto składającą się z dwudziestu wiązek chrustu ułożonych w zwarty pion na ścianie galerii. Pośrodku wiązek znajduje się czworonożny stalowy cokół, na którym znajduje się blok z białego wosku pszczelego. Każda wiązka chrustu składa się z cienkich gałązek brzozy o równej długości, połączonych ze sobą za pomocą sznurka juty, sznurka i drutu. Niektóre kije pokryte są porostami. Tylne dwie nogi stalowej konstrukcji spoczywają na chruście i są przez to niewidoczne dla widza, podczas gdy przednie dwie nogi wystają pod kątem i służą do utrzymywania chrustu.
Mario Merz, „Lingotto” (sztabka), 1968, Tate Modern , Londyn, Wielka Brytania
Źródło: tate.org.uk, licencja: CC BY 3.0.
Przykład 6
Instalacja przedstawia Wenus, antyczny posąg, przechowywany w paryskim Luwrze. Jednak bogini będąca uosobieniem piękna stoi przed stertą szmat. To zmienia znaczenie klasycznej rzeźby, wprowadza nowy sposób odczytania dzieła. Zestawiając na zasadzie kontrastu różne materiały – szlachetny marmur i szmaty (masowy produkt przeznaczony do wyrzucenia), artysta wyraża swój krytyczny stosunek do konsumpcjonizmu (zainteresowanie bogini szmatami wygląda, jakby w nich przebierała.
R194NXRVNNDN9
Ilustracja w formie prostokąta przedstawia posąg kobiety o krótkich, spiętych włosach, który odwrócony jest tyłem do widza. Kobieta jest naga, a w lewej ręce trzyma szatę. Kobieta stoi na lekko ugiętych nogach, a jej ciało pochylone jest delikatnie w lewą stronę. Kobieta wchodzi w stertę rozrzuconych ubrań. Są one w wielu kolorach. Dzieło ustawione jest w pomieszczeniu o białych ścianach i jasnej, drewnianej podłodze.
Michelangelo Pistoletto [czytaj: mikelandżelo pistoletto] , „Wenus wśród szmat” („Venus of the Rags”) [czytaj: wines of de rags], 1967 r., Tate Modern, Londyn, Wielka Brytania
Źródło: tate.org.uk, Wenus wśród szmat, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
Niezależne działania artystyczne w przestrzeni, jak emballageemballageemballage [czyt.ambalaże] autorstwa Christo i Jeanne‑Claude [czyt.christo i żą klod] to monumentalne interwencje w zastaną przestrzeń..
Przykład 7
Spektakularnym działaniem w przestrzeni była „Kurtyna w dolinie”. Artyści na 28 godzin przegrodzili Wielki Kanion Kolorado pomarańczową kurtyną wysokości 42 metrów. Innym dziełem artystów było opakowanie budynku parlamentu Niemiec, które sprawia wrażenie monumentalnej rzeźby.
R14L79X1BVGAJ
Ilustracja przedstawia materiał, zawieszony pomiędzy dwoma zboczami wzgórz. Artyści na 28 godzin przegrodzili Wielki Kanion Kolorado pomarańczową kurtyną wysokości 42 metrów.
Christo i Jeanne‑Claude , "Kurtyna w dolinie", instalacja site‑specific, 1970‑1972, Rifle, Kolorado, Stany Zjednoczone
Źródło: online-skills, domena publiczna.
ROAQ3RQJ4649N
Ilustracja przedstawia dzieło Christo i Jeanne‑Claude pt. „WrappedReichstag (Opakowany Reichstag)”. Na zdjęciu widoczny jest opakowany płachtami srebrnego, ognioodpornego materiału niemiecki parlament. Instalacji przyglądają się tłumy gapiów.
Christo i Jeanne‑Claude,
,„Wrapped Reichstag" (Opakowany Reichstag), 1971‑1995, Berlin, Niemcy
Źródło: flickr, licencja: CC BY 3.0.
bg‑red
Podsumujmy
bg‑gray2
Co wyróżniało pierwsze, odważne działania, które po części już można nazwać instalacjami?
Zerwanie z tradycyjną formą: nie obraz, nie rzeźba, ale przestrzeń jako medium,
Zaangażowanie widza: odbiorca nie tylko patrzy, ale wchodzi w dzieło,
Kontekst miejsca: instalacje często były tworzone dla konkretnej lokalizacji.
bg‑gray2
Czy współczesne instalacje, podobnie jak rzeźby prowokują i potrafią szokować?
Współczesne rzeźby często podejmują dialog z estetyką i etyką, potrafią szokować i prowokować, wzbudzać kontrowersje. Prowadząc dialog z wartościami, artyści posługują się też nowatorskimi, często zaskakującymi środkami.
Przykład 8
Kontrowersyjne przykłady instalacji dotyczą często problematyki związanej ze zwierzętami; pierwszy - to seria Wima Delvoye, który tworzył tatuaże na ciałach świń. Drugi - jest instalacją polskiej artystki Katarzyny Kozyry. Obie prace miały charakter instalacji krytycznej, komentującej konsumpcję, przemysł hodowlany i granice sztuki.
R18ASRRLQXHTT
Fotografia przedstawia figurki czterech świń. Zwierzęta pokazano w pozycji siedzącej, od tyłu, każde jest widoczne z innej perspektywy. Każda świnia jest w innym kolorze. Od lewej: Pierwsza świnia ma tatuaż w kolorze beżu z białymi wzorami i kwiatami, druga świnia również została ozdobiona kwiecistymi ornamentami w kolorze ciemnoniebieskim oraz pomarańczowym i beżowym. Trzecia świnia ma tatuaż o ciemnoniebieskim tle, na którym umieszczono czerwone, beżowe i żółte kwiaty. Czwarta świnia ma tatuaż z błękitnym tłem, na grzbiecie - czerwonym i brązowym, na którym umieszczono białe i czerwone kwiaty. Świnie zostały ustawione jedna obok drugiej. Tatuaże na ich skórach przypominają wzory znajdujące się na dywanach.
Wim Delvoye, „Tatuowane świnie”, 2010 r., Luwr, Paryż, Francja
Źródło: dailyartmagazine.com, licencja: CC BY 3.0.
RBTKNMB8RPQ1J
Ilustracja w formie prostokąta ukazuje jasne pomieszczenie o białej ścianie i jasnej, drewnianej podłodze. Na ścianie znajdują się białe, dwuskrzydłowe drzwi ze złotą klamką. Na pierwszym planie ustawione są zwierzęta tworzące piramidę. Pierwszy ustawiony został brązowy koń z białą łatą na głowie, na nim stoi biały pies w brązowe, małe łatki. Na grzbiecie psa leży jasnobrązowy kot, który unosi głowę oraz ogon ku górze. Na szczycie piramidy znajduje się biały kogut w czarne kropki. Obok zwierząt, z lewej strony, na białym stołku w kształcie prostopadłościanu ustawiony jest mały, czarny telewizor. Na jego ekranie wyświetlony jest jasny kadr.
Katarzyna Kozyra, „Piramida zwierząt”, 1993 r., Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa
Źródło: wikimedia.org, licencja: CC BY-SA 3.0.
black
„Piramida zwierząt” wraz z towarzyszącym jej filmem z przygotowania instalacji spotkały się z falą krytyki z powodu wykorzystania przez Kozyrę martwych zwierząt, co uważane było za nieetyczne. Jednocześnie praca została doceniona przez jury podczas 47. BiennalebennaleBiennale [czytaj: bienale] w Wenecji w 1999 roku.
bennale
wystawa sztuki o charakterze międzynarodowym, odbywającym się co dwa lata
bg‑red
Tworzywa - media - materiały
bg‑gray2
Z jakich materiałów artyści tworzą współczesne instalacje?
Instalacje artystyczne to prawdziwe pole eksperymentów — artyści sięgają po niemal wszystko, co może wywołać emocje, refleksję lub interakcję. Właśnie dlatego, tworzywo, przedmiot, medium jest tak ważne - ono samo niesie również komunikat. Oto najczęściej wykorzystywane materiały i media:
Materiały fizyczne
drewno, metal, szkło, plastik, tkaniny, papier,
przedmioty codziennego użytku, jak: sprzęty, narzędzia, meble, ubrania,
materiały naturalne, jak: kamienie, części roślin, ziemia, woda, itp.,
Media związane z technologią
Światło w różnej formie (np. LED, światło laserów, reflektorów),
dźwięk (nagrania, lub generowany przez elementy instalacji),
animacje, projekcje multimedialne, video projekcje,
zapachy, aromaty, np. kadzidła, ziemia, jedzenie ( węch),
rzadziej spotykany, ale możliwy w interaktywnych instalacjach ( smak).
Przykład 9
Dame Phyllida Barlow [czytaj: dejm fyllida barloł], brytyjska artystka, wywarła istotny wpływ na młodsze pokolenia artystów tworzących wielkoformatowe instalacje z łatwo dostępnych materiałów, takich jak sklejka, gips, cement, tkanina, papier i tektura.
R17CD9NGLKKX3
Fotografia przedstawia dzieło złożone z wielu przypominających flagi kawałków materiału. Każdy fragment tkaniny jest przytwierdzony do dwóch masztów, zahaczonych o jej boki. Maszty są obciążone jaskrawoczerwonymi woreczkami. Stoją bardzo blisko siebie, w taki sposób, że tkaniny zasłaniają, co stoi za nimi. Są one różnobarwne, jednak dominują ciepłe odcienie czerwieni, różu oraz żółci. Są również pojedyncze elementy o granatowej oraz fioletowej barwie. Całość przedstawiono w intensywnie oświetlonym pomieszczeniu przypominającym halę.
Phyllida Barlow , „Bez tytułu: 100 banerów 2015”, 2015 r., Międzynarodowe Targi Sztuki ArtBasel 2017, Bazylea, Szwajcaria
Źródło: cobosocial.com, licencja: CC BY 3.0.
Przykład 10
Instalację tworzy 18 ton kamiennych odłamków. Pozornie to tylko gruzy, jednak widz po przyjrzeniu się zauważa, że to nie zwykłe kamienie, ale fragmenty rzeźb. Artysta wkroczył w przestrzeń galerii, nadał zniszczonym rzeźbom godność – zaistniały w przestrzeni galeryjnej, czyli miejscu dla nich przeznaczonym.
RMN49KZLUQ7GR
Ilustracja w formie prostokąta ukazuje jasne pomieszczenie o białych ścianach oraz podłodze. W ścianie znajduje się wgłębienie, które wypełnione jest białymi fragmentami posągów. Sterta rozsypuje się delikatnie na pomieszczenie. Na pierwszym planie ułożona jest obtłuczona głowa byka. Za nią leży rzeźba głowy kobiety o spiętych włosach.
Źródło: ignant.com, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
Przykład 11
Sztandarowym przykładem wykorzystania światła jako głównego medium jest gigantyczna instalacja - environment „The weather project”. Za sprawą „sztucznego słońca” i rozpylonej pary wodnej widzowie mogli znaleźć się w centrum upalnego lata.
RMMT1K4MZDRL1
Ilustracja przedstawia instalację Olafura Eliassona „The weather project”. Fotografia ukazuje wnętrze architektoniczne, oświetlone przez znajdującą się na ścianie lampę, imitującą słońce. Żółte światło lampy rozjaśnia pomieszczenie, w którym znajdują się zwiedzający ludzie. Blask światła tworzy efekty światłocieniowe na filarach, występujących przed lico ścian, znajdujących się po bokach.
Olafur Eliasson „The weather project”, Galeria Tate, Londyn, Wielka Brytania
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Przykład 12
Festiwale Światła proponują również wrażenia na wielką skalę. Świetlne instalacje obejmują rozległe przestrzenie; place, parki, ściany budynków, pasaże, gdzie światło tworzy bajkowe krainy.
RJSX4M6669NHM
Ukazana zostaje fotografia przedstawiająca przejście pomiędzy dwoma beżowymi budynkami. Przejście oświetlone jest wieloma kolorowymi światłami. Światła składają się na spójną całość tworząc korytarz świetlny imitujący świetliste niebo.
Źródło: torun.naszemiasto.pl, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
Przykład 13
Zaskakującym może się wydawać wybór klocków Lego jako materiału do wykonania instalacji‑makiety Zbigniewa Libery. Jeszcze bardziej szokuje wybór tematu. Artysta buduje z klocków obóz koncentracyjny, podejmując traumatyczny problem obozów zagłady, w których podczas II wojny światowej straciły życie miliony ludzi.
R1c1yMB3a5M4h
Ilustracja interaktywna prezentuje pracę Zbigniewa Libery pod tytułem „Lego. Obóz koncentracyjny”. Przedstawia ona widok na obóz koncentracyjny wykonany z klocków Lego. Widocznych jest pięć rzędów fotografii, po dwie w każdym rzędzie. Łącznie dziesięć fotografii. Pierwsza fotografia przedstawia więźniów patrzących na świat zza podłączonego pod prąd ogrodzenia. Mają oni białe, szkieletowe ciała oraz czarne oczy, nos i usta. W tle widać szare budynki. Druga symbolizuje bicie więźnia przez strażnika – na tle szarej posadzki strażnik, ubrany na czarno, czarną pałką celuje w plecy białej, szkieletowej postaci. Trzecia fotografia to zwłoki ofiar – białe szkielety z czarnymi ustami, nosami oraz oczami rozrzucone na tle szarej posadzki. Czwarta fotografia przedstawia model lego obozu – biali więźniowie przechodzą przez wejście, a za nimi widoczny jest strażnik. Obóz to dwa długie, szare budynki. Widoczne są dwie wyższe wieże z czerwonymi detalami. Piąta fotografia przedstawia szary budynek z czterema otwartymi białymi drzwiami, z których wypadają kolorowe elementy, prawdopodobnie ubrania. Szósta fotografia przedstawia szarą posadzkę, na której ułożono kolorowe fragmenty lego, prezentujące kończyny. Siódma fotografia to grób masowy – białe szczątki ułożone w czarnej ziemi. Obok nich, przy szarym budynku, stoi czarna postać. Dwie ostatnie grafiki przedstawiają widok ogólny na obóz koncentracyjny – dziewiąta więźniów idących przed strażnikiem obok ogrodzenia obozu, a dziesiąta – widok obozu z góry.
Ilustracja interaktywna prezentuje pracę Zbigniewa Libery pod tytułem „Lego. Obóz koncentracyjny”. Praca przedstawia widok na tytułowy obóz koncentracyjny zbudowany z klocków Lego. Praca została przedstawiona w pięciu rzędach fotografii, po dwie w każdym rzędzie – łącznie dziesięć przedstawień pracy.
Pierwsza fotografia przedstawia figurki lego – kościotrupy, które nawiązują do wygłodzonych więźniów niemieckich obozów. Figurki zostały umieszczone przy płocie elektrycznym, w tle stoją szare budynki - baraki.
Druga fotografia ukazuje bicie więźnia przez strażnika – na tle szarej posadzki strażnik, ubrany na czarno, czarną pałką uderza w plecy białej, szkieletowej postaci.
Trzecia fotografia ukazuje stos ciał – ofiar, które rozrzucone zostały na tle szarej posadzki. Każda z postaci ma uniesione do góry ręce, czarne oczy, usta i nos. Fotografia symbolizuje okrucieństwo wojny.
Czwarta fotografia przedstawia model obozu – białe figurki symbolizujące więźniów obozu przechodzą przez bramę i kierują się do wnętrza obozu. Nad wszystkim czuwa strażnik, który pilnuje, aby nikt nie uciekł. Obóz to dwa długie, szare budynki - baraki. Obóz strzeżony jest przez strażników stojących na dwóch wieżach obserwacyjnych o czerwonych detalach.
Piąta fotografia przedstawia szary budynek , w którym zostały otwarte wszystkie cztery pary drzwi, przez które wyrzucane są kolorowe ubrania więźniów.
Szósta fotografia przedstawia szarą posadzkę, na której ułożono kolorowe kolcki lego, prezentujące kończyny.
Siódma fotografia przedstawia wynoszenie więźniów przez innych więźniów do masowego grobu wykopanego obok budynku z kominami. Scenę wynoszenia ciał obserwuje strażnik ubrany na czarnp.
Ósma fotografia przedstawia dziurę w ziemi, w której urządzono masowy grób – jest on pełen ciał ofiar.
Fotografia dziewiąta i dziesiąta przedstawia widok ogólny na obóz koncentracyjny – dziewiąta więźniów idących przed strażnikiem obok ogrodzenia obozu, a dziesiąta – widok obozu z lotu ptaka.
Dodatkowo na ilustracji umieszczono interaktywny punkt. Po jego kliknięciu wyświetla się informacja dodatkowa: Libera poruszając się na poziomie powszechnie czytelnych kodów oferuje nam „oswojone" przez media i reklamę zabawki z delikatnym, niemal niewidocznym odchyleniem. Zawirusowanie tej sztuki wymierzone jest więc w swoistą ekstazę informacyjną. Obrazy pokazywane są w mediach tak szybko, że pokazywane zdarzenia nie są w stanie wywołać refleksji i „nabrać znaczenia". Libera nie podejmuje jednak walki czy aktu destrukcji, lecz grę z kulturą konsumencką, grę jej regułami, jej językiem i jej strategiami. tekst: Jacek Zydorowicz. Polska sztuka krytyczna po 1989 roku. Postmodernizm oporu czy signum temporis z opóźnionym zapłonem?, [ź:] https://www.nck.pl/upload/archiwum_kw_files/artykuly/7._j._zydorowicz_‑_polska_sztuka_krytyczna.pdf
Ilustracja interaktywna prezentuje pracę Zbigniewa Libery pod tytułem „Lego. Obóz koncentracyjny”. Przedstawia ona widok na obóz koncentracyjny wykonany z klocków Lego. Widocznych jest pięć rzędów fotografii, po dwie w każdym rzędzie. Łącznie dziesięć fotografii. Pierwsza fotografia przedstawia więźniów patrzących na świat zza podłączonego pod prąd ogrodzenia. Mają oni białe, szkieletowe ciała oraz czarne oczy, nos i usta. W tle widać szare budynki. Druga symbolizuje bicie więźnia przez strażnika – na tle szarej posadzki strażnik, ubrany na czarno, czarną pałką celuje w plecy białej, szkieletowej postaci. Trzecia fotografia to zwłoki ofiar – białe szkielety z czarnymi ustami, nosami oraz oczami rozrzucone na tle szarej posadzki. Czwarta fotografia przedstawia model lego obozu – biali więźniowie przechodzą przez wejście, a za nimi widoczny jest strażnik. Obóz to dwa długie, szare budynki. Widoczne są dwie wyższe wieże z czerwonymi detalami. Piąta fotografia przedstawia szary budynek z czterema otwartymi białymi drzwiami, z których wypadają kolorowe elementy, prawdopodobnie ubrania. Szósta fotografia przedstawia szarą posadzkę, na której ułożono kolorowe fragmenty lego, prezentujące kończyny. Siódma fotografia to grób masowy – białe szczątki ułożone w czarnej ziemi. Obok nich, przy szarym budynku, stoi czarna postać. Dwie ostatnie grafiki przedstawiają widok ogólny na obóz koncentracyjny – dziewiąta więźniów idących przed strażnikiem obok ogrodzenia obozu, a dziesiąta – widok obozu z góry.
Ilustracja interaktywna prezentuje pracę Zbigniewa Libery pod tytułem „Lego. Obóz koncentracyjny”. Praca przedstawia widok na tytułowy obóz koncentracyjny zbudowany z klocków Lego. Praca została przedstawiona w pięciu rzędach fotografii, po dwie w każdym rzędzie – łącznie dziesięć przedstawień pracy.
Pierwsza fotografia przedstawia figurki lego – kościotrupy, które nawiązują do wygłodzonych więźniów niemieckich obozów. Figurki zostały umieszczone przy płocie elektrycznym, w tle stoją szare budynki - baraki.
Druga fotografia ukazuje bicie więźnia przez strażnika – na tle szarej posadzki strażnik, ubrany na czarno, czarną pałką uderza w plecy białej, szkieletowej postaci.
Trzecia fotografia ukazuje stos ciał – ofiar, które rozrzucone zostały na tle szarej posadzki. Każda z postaci ma uniesione do góry ręce, czarne oczy, usta i nos. Fotografia symbolizuje okrucieństwo wojny.
Czwarta fotografia przedstawia model obozu – białe figurki symbolizujące więźniów obozu przechodzą przez bramę i kierują się do wnętrza obozu. Nad wszystkim czuwa strażnik, który pilnuje, aby nikt nie uciekł. Obóz to dwa długie, szare budynki - baraki. Obóz strzeżony jest przez strażników stojących na dwóch wieżach obserwacyjnych o czerwonych detalach.
Piąta fotografia przedstawia szary budynek , w którym zostały otwarte wszystkie cztery pary drzwi, przez które wyrzucane są kolorowe ubrania więźniów.
Szósta fotografia przedstawia szarą posadzkę, na której ułożono kolorowe kolcki lego, prezentujące kończyny.
Siódma fotografia przedstawia wynoszenie więźniów przez innych więźniów do masowego grobu wykopanego obok budynku z kominami. Scenę wynoszenia ciał obserwuje strażnik ubrany na czarnp.
Ósma fotografia przedstawia dziurę w ziemi, w której urządzono masowy grób – jest on pełen ciał ofiar.
Fotografia dziewiąta i dziesiąta przedstawia widok ogólny na obóz koncentracyjny – dziewiąta więźniów idących przed strażnikiem obok ogrodzenia obozu, a dziesiąta – widok obozu z lotu ptaka.
Dodatkowo na ilustracji umieszczono interaktywny punkt. Po jego kliknięciu wyświetla się informacja dodatkowa: Libera poruszając się na poziomie powszechnie czytelnych kodów oferuje nam „oswojone" przez media i reklamę zabawki z delikatnym, niemal niewidocznym odchyleniem. Zawirusowanie tej sztuki wymierzone jest więc w swoistą ekstazę informacyjną. Obrazy pokazywane są w mediach tak szybko, że pokazywane zdarzenia nie są w stanie wywołać refleksji i „nabrać znaczenia". Libera nie podejmuje jednak walki czy aktu destrukcji, lecz grę z kulturą konsumencką, grę jej regułami, jej językiem i jej strategiami. tekst: Jacek Zydorowicz. Polska sztuka krytyczna po 1989 roku. Postmodernizm oporu czy signum temporis z opóźnionym zapłonem?, [ź:] https://www.nck.pl/upload/archiwum_kw_files/artykuly/7._j._zydorowicz_‑_polska_sztuka_krytyczna.pdf
Zbigniew Libera, „Lego. Obóz koncentracyjny”, zestaw 11 fotografii, 1996 r., artinfo.pl, CC BY 3.0
Źródło: Zbigniew Libera, Lego. Obóz koncentracyjny, Olej na płótnie, dostępny w internecie: https://artinfo.pl/dzielo/lego-oboz-koncentracyjny-zestaw-11-fotografii-1996 [dostęp 18.06.2021], licencja: CC BY 3.0.
Przykład 14
Zbigniew Libera poszedł dużo dalej
R1KuYJJE5SYmq
Ilustracja interaktywna prezentuje pracę Grzegorza Klamana pod tytułem „Emblematy” przedstawia ludzki mózg zaimpregnowany w formalinie, która znajduje się w szkle o kształcie krzyża. Dodatkowo na ilustracji został umieszczony interaktywny punkt: Grzegorz Klaman jak pamiętamy poszedł najdalej w eksploracjach cielesności wykorzystując autentyczne preparaty ludzkich organów. Jak głęboko sięga władza? - polityczny wymiar ciało zyskuje poprzez kontekstualizację bądź dekontekstualizację. Zasługą Klamana jest takie ulokowanie ciała, aby ciągle znajdowało się wpół drogi pomiędzy tymi procesami (czyli in between [czytaj: in betłin]). Jako szczątki ludzkie oderwane od reszty ciała, anonimowe, bez płci, narodowości, rasy i wyznania najpierw dekontekstualizują się, aby w połączeniu ze stalą, światłami i nowym kontekstem utworzyć kontrowersyjny komunikat artystyczny.
tekst: Jacek Zydorowicz, Polska sztuka krytyczna po 1989 roku. Postmodernizm oporu czy signum temporis z opóźnionym zapłonem?
Ilustracja interaktywna prezentuje pracę Grzegorza Klamana pod tytułem „Emblematy” przedstawia ludzki mózg zaimpregnowany w formalinie, która znajduje się w szkle o kształcie krzyża. Dodatkowo na ilustracji został umieszczony interaktywny punkt: Grzegorz Klaman jak pamiętamy poszedł najdalej w eksploracjach cielesności wykorzystując autentyczne preparaty ludzkich organów. Jak głęboko sięga władza? - polityczny wymiar ciało zyskuje poprzez kontekstualizację bądź dekontekstualizację. Zasługą Klamana jest takie ulokowanie ciała, aby ciągle znajdowało się wpół drogi pomiędzy tymi procesami (czyli in between [czytaj: in betłin]). Jako szczątki ludzkie oderwane od reszty ciała, anonimowe, bez płci, narodowości, rasy i wyznania najpierw dekontekstualizują się, aby w połączeniu ze stalą, światłami i nowym kontekstem utworzyć kontrowersyjny komunikat artystyczny.
tekst: Jacek Zydorowicz, Polska sztuka krytyczna po 1989 roku. Postmodernizm oporu czy signum temporis z opóźnionym zapłonem?
Grzegorz Klaman, „Emblematy”, 1993 r., laibach.org,/span>, CC BY 3.0
Źródło: Grzegorz Klaman, Emblematy, Sztuka krytyczna, fotografia, dostępny w internecie: https://www.laibach.org/volkskunst/look-laibach/page/48/#&gid=1&pid=8 [dostęp 18.06.2021], licencja: CC BY 3.0.
bg‑red
Przestrzeń - miejsce
bg‑gray2
Które miejsca są najczęściej wybierane na instalacje artystyczne?
Instalacje najczęściej powstają w galerach sztuki i miejscach publicznych; na ulicach i placach miast, w parkach, na promenadach. Czasami - w otwartych przestrzeniach, aby forma instalacji w pełni współgrała z otoczeniem. Przestrzeń zawsze jest świadomym wyborem.
Przykład 15
Każda z instalacji funkcjonuje w innej przestrzeni; pierwsza z nich, wykonana ze wzorzystego papieru jest paradą luksusu w sterylnym wnętrzu galerii. Druga - przeznaczona do stałej ekspozycji na nabrzeżu morskim, upamiętnia tragiczną historię.
RQATC14RXZBLT
Ilustracja interaktywna przedstawia dwie instalacje rzeźbiarskie z butów. Zdjęcie po lewej stronie ukazuje kilkanaście swobodnie ułożonych, damskich butów, wykonanych z papieru o różnych kolorach i wzorach. Na ilustracji umieszczony jest interaktywny punkt z informacją: Kompozycja rzeźbiarska składająca się z 25 miniaturowych butów została wykonana z papieru. Jej twórcą jest amerykański artysta Carlos N. Molina. Drugie zdjęcie to różnej wielkości buty damskie, męskie i dziecięce odlane z żeliwa i ułożone na betonowej płycie nad brzegiem morza. Na ilustracji umieszczony jest interaktywny punkt z informacją: Budapesztański pomnik „Buty na brzegu Dunaju”, zaprojektowany przez artystę Gyulę Pauera, został odlany z żeliwa.
Ilustracja interaktywna przedstawia dwie instalacje rzeźbiarskie z butów. Zdjęcie po lewej stronie ukazuje kilkanaście swobodnie ułożonych, damskich butów, wykonanych z papieru o różnych kolorach i wzorach. Na ilustracji umieszczony jest interaktywny punkt z informacją: Kompozycja rzeźbiarska składająca się z 25 miniaturowych butów została wykonana z papieru. Jej twórcą jest amerykański artysta Carlos N. Molina. Drugie zdjęcie to różnej wielkości buty damskie, męskie i dziecięce odlane z żeliwa i ułożone na betonowej płycie nad brzegiem morza. Na ilustracji umieszczony jest interaktywny punkt z informacją: Budapesztański pomnik „Buty na brzegu Dunaju”, zaprojektowany przez artystę Gyulę Pauera, został odlany z żeliwa.
Dwie instalacje o różnej wymowie, motywem są buty.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
bg‑gray2
Galeria sztuki
Przestrzenie galerii podporządkowane są instalacjom, które dominują we wnętrzach za pomocą różnych środków wyrazu; wielości elementów, masywności i ciężaru formy, światła i cienia.
Przykład 16
Pierwsza z nich - powstała ze szczątków wysadzonej w powietrze szopy, gdzie intensywne światło umieszczone w środku instalacji połączyło ją przez cienie z przestrzenią galerii.
R1DNEF8VGGUBL
Ilustracja przedstawia pomieszczenie o białych ścianach i jasnej, drewnianej podłodze. Przy suficie zawieszona została biała krata, do której zamocowane są fragmenty rozwalonych fragmentów mebli. Na dzieło składają się zarówno fragmenty mebli jak i ich cienie, które padają na ściany, podłogę oraz sufit.
Cornelia Parker [czytaj: kornelia parker], „Rozstrzelony widok, Cold Dark Matter: An Exploded View” [czytaj: kold dark meter: en ekspolołded wiu], 1991 r., Galeria Tate, Londyn, Wielka Brytania
Źródło: tate.org.uk, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
Przykład 17
Mirosław Bałka skonstruował instalację „Jak to jest?” nawiązującą do losu Żydów w Polsce podczas II wojny światowej. Praca symbolizuje wagony towarowe, które przewoziły ofiary do obozów koncentracyjnych, takich jak Auschwitz.
RX86KHBOVUHCK
Fotografia interaktywna przedstawia halę z wysokim dachem, w której umieszczony został czarny kontener stojący wzdłuż lewej ściany hali. Jest to instalacja Mirosława Bałki pod tytułem „Jak to jest?” W interaktywnych punktach na zdjęciu znajdują się informacje. 1. Kontener zbudowany jest ze stalowych ścian, a stoi na metalowych palach. Prowadzi do niego opuszczona na szarą podłogę rampa. Ściana hali również jest szara, przebiegają przez nią metalowe elementy. U góry, przez siatkę metalowych konstrukcji, można zauważyć wpadające przez sufit światło.
Wyglądająca jak ogromny kontener transportowy stalowa konstrukcja została ustawiona na palach o wysokości 2 metrów. Na jednym z jej końców zamieszczono wejściową rampę, umożliwiającą wejście do ciemnej skrzyni. Przy całkowitym braku wewnętrznego światła praca wywołała uczucie niepokoju i strachu., 2. Fotografia przedstawia detal instalacji artystycznej - zbliżenie na nogi oraz podłogę, które zostały wykonane ze stali. Pod ilustracją znajduje się podpis: Mirosław Bałka, „Jak to jest” - widok na detal instalacji artystycznej, 2009, Galeria Tate Modern, Londyn, Wielka Brytania,, 3. Fotografia przedstawia ludzi wychodzącej z instalacji artystycznej, która znajduje się w dużej hali. Wnętrze instalacji jest ciemne. Przed instalacją znajduje się osoba z obsługi zwiedzających (ubrana w zieloną kamizelkę) oraz fotograf. Pod ilustracją znajduje się podpis: Ludzie wychodzący z instalacji artystycznej Mirosława Bałki, 2009, Galeria Tate Modern, Londyn, Wielka Brytania, urbanlightscapes.net, CC BY 3.0
Fotografia interaktywna przedstawia halę z wysokim dachem, w której umieszczony został czarny kontener stojący wzdłuż lewej ściany hali. Jest to instalacja Mirosława Bałki pod tytułem „Jak to jest?” W interaktywnych punktach na zdjęciu znajdują się informacje. 1. Kontener zbudowany jest ze stalowych ścian, a stoi na metalowych palach. Prowadzi do niego opuszczona na szarą podłogę rampa. Ściana hali również jest szara, przebiegają przez nią metalowe elementy. U góry, przez siatkę metalowych konstrukcji, można zauważyć wpadające przez sufit światło.
Wyglądająca jak ogromny kontener transportowy stalowa konstrukcja została ustawiona na palach o wysokości 2 metrów. Na jednym z jej końców zamieszczono wejściową rampę, umożliwiającą wejście do ciemnej skrzyni. Przy całkowitym braku wewnętrznego światła praca wywołała uczucie niepokoju i strachu., 2. Fotografia przedstawia detal instalacji artystycznej - zbliżenie na nogi oraz podłogę, które zostały wykonane ze stali. Pod ilustracją znajduje się podpis: Mirosław Bałka, „Jak to jest” - widok na detal instalacji artystycznej, 2009, Galeria Tate Modern, Londyn, Wielka Brytania,, 3. Fotografia przedstawia ludzi wychodzącej z instalacji artystycznej, która znajduje się w dużej hali. Wnętrze instalacji jest ciemne. Przed instalacją znajduje się osoba z obsługi zwiedzających (ubrana w zieloną kamizelkę) oraz fotograf. Pod ilustracją znajduje się podpis: Ludzie wychodzący z instalacji artystycznej Mirosława Bałki, 2009, Galeria Tate Modern, Londyn, Wielka Brytania, urbanlightscapes.net, CC BY 3.0
Mirosław Bałka, instalacja „Jak to jest?”, 2009 r., Galeria Tate Modern, Londyn, Wielka Brytania
Źródło: contemporaryartineasteurope.wordpress.com, Instalacja artystyczna, Galeria Tate Modern, Londyn, licencja: CC BY 3.0.
Do najważniejszych wydarzeń związanych z prezentacją sztuki współczesnej należy Biennale w Wenecji i Quadrienalle w Pradze. Te istotne wydarzenia eksponują również wiele instalacji artystycznych.
R1KV7XT7SZVXR
Zdjęcie ukazuje wnętrze wysokiego pomieszczenia, w którym znajduje się kilka osób w ciemnych ubraniach. Postacie są w jasnym, wysokim pomieszczeniu o jasnej podłodze. Nad ludźmi znajdują się 4 duże, ażurowe kule w kolorze czarnym. Niżej są 2 o mniejszej średnicy. Dodatkowo w przestrzeni pomieszczenia umieszczona została konstrukcja zbudowana z różnego rodzaju lin przybierająca kształt sieci. Liny biegną wzdłuż i wszerz pomieszczenia, kotwy mocujące konstrukcję widoczne są także na suficie i posadzce.
Zdjęcie z ekspozycji prac podczas Biennale [czytaj: bienale] weneckich, 2009 r., Wenecja, Włochy
Źródło: commons.wikimedia.org, licencja: CC BY 4.0.
R6ALF5SJMNEPV
Na fotografii znajduje się kilka pni drzewa, z których wystają na górze i na dole grube, metalowe pręty. Przy każdym pniu znajduje się krótki kawałek jasnego drewna, w którym jest kilka małych, okrągłych otworów. Kawałek ten jest ustawiony prostopadle do pnia. Przy dwóch pniach stoją 2 kobiety. Pierwsza z nich ma upięte w koka blond włosy i czarne oprawki okularów. Na szyi ma szarą chustkę w białe wzory. Ubrana jest w niebieską jeansową [czytaj: dżinsową] kurtkę i czarne spodnie. Przez lewe ramię ma przewieszoną szarą torebkę. Dłońmi zatyka uszy. Druga kobieta ma ciemne włosy, upięte z tyłu. Ubrana jest w czerwoną koszulę, niebieską jeansową [czytaj: dżinsową] kurtkę, beżowe spodnie i buty. Przez lewe ramię ma przewieszoną brązową torebkę. Jej dłonie zasłaniają uszy. Obie kobiety dotykają czołem krótkich kawałków jasnego drewna, które wystają z pni. Kobiety znajdują się w jasnym pomieszczeniu.
Jerzy Gurawski, Michał Cichy, Paweł Janicki, Rafał Zapała, Jakub Chrzanowski, Prezentacja polskiej pracy Post‑Apocalypsis [czytaj: post‑apokalipsis], nagrodzonej złotym medalem podczas 13. Quadriennale [czytaj: kwadrienale] of Performance Design and Space [czytaj: of performens dizajn end spejs], 2015 r., Praga, Czechy
Źródło: artandsciencestudies.com, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
bg‑gray2
Plener - otwarta przestrzeń
Przykład 18
Ciekawym przykładem instalacji w przestrzeni jest „Pole błyskawic” Waltera de Marii. Na pustyni artysta umieścił 400 metalowych drągów, które przyciągają pioruny. Natomiast okręgi z betonu zbrojonego pt. „Wir” zmuszają do spojrzenia na przestrzeń z zupełnie innej perspektywy, zwracają uwagę na współzależność człowieka i natury.
R1VHN921D377Z
Zdjęcie przedstawia ciekawy przykład land art „Pole błyskawic” Waltera de Marii (1977). Na pustyni artysta umieścił 400 metalowych drągów, które przyciągają pioruny.
Walter de Maria, „Pole błyskawic”,1977, Nowy Meksyk, Stany Zjednoczone
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
R18LQ2UK75XBS
Zdjęcie prezentuje na tle błękitnego nieba osadzone na trawie dużych rozmiarów trzy okręgi, w kolorze rudo brązowym. Są oddalone od siebie o kilka metrów. Dookoła wysokie trawy i niskie krzewy, w oddali gęsto rosnące drzewa.
Thomas Sayre, „Wir”, 1999 r., Park Muzeum Sztuki Karoliny Północnej, Raleigh, Stany Zjednoczone
Źródło: thomassayre.com, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
Lichtveld_Kwiat
Frans i Marja De Boer Lichtveld [czyt. frans i maria de boer lichtwelt], „Kwiat”
R8U48O2WxN3qf
Ilustracja interaktywna – odwracana karta. Pierwsza strona karty przedstawia rzeźbę imitującą duży kwiat. Dzieło ustawione jest na pasie zieleni zlokalizowanym nad rzeką. Po drugiej stronie rzeki znajduje się las. Niebo jest delikatnie zachmurzone. Samo dzieło wykonane jest głównie w kolorze białym. Dzieło jest pochylone, jego łodyga tworzy łuk. Na samej górze znajdują się liście. Jedna linia łodygi pomalowana została na czerwono. Na czerwonym tle wykonano żółte malunki imitujące łodygę z kolcami. Po kliknięciu na kartę, obraca się ona i wyświetla się jej druga strona. Druga strona karty przedstawia dzieło nocą. W tle ukazują się wysokie, oświetlone światłem z okien budynki. Ze środka łodygi dzieła rozchodzi się oświetlające je światło. Dodatkowo na szarym, półprzezroczystym tle wyświetla się biały tekst. “” Kwiat” to dynamiczna instalacja świetlna, składająca się z podwójnie zakrzywionej, pomalowanej na biało stalowej kolumny, z kilkoma kształtami liści u góry. Wnętrze kolumny ma strukturę pnia z bocznymi rozgałęzieniami w kolorze czerwonym i żółtym. Nocą instalacja jest podświetlana.”
Ilustracja interaktywna – odwracana karta. Pierwsza strona karty przedstawia rzeźbę imitującą duży kwiat. Dzieło ustawione jest na pasie zieleni zlokalizowanym nad rzeką. Po drugiej stronie rzeki znajduje się las. Niebo jest delikatnie zachmurzone. Samo dzieło wykonane jest głównie w kolorze białym. Dzieło jest pochylone, jego łodyga tworzy łuk. Na samej górze znajdują się liście. Jedna linia łodygi pomalowana została na czerwono. Na czerwonym tle wykonano żółte malunki imitujące łodygę z kolcami. Po kliknięciu na kartę, obraca się ona i wyświetla się jej druga strona. Druga strona karty przedstawia dzieło nocą. W tle ukazują się wysokie, oświetlone światłem z okien budynki. Ze środka łodygi dzieła rozchodzi się oświetlające je światło. Dodatkowo na szarym, półprzezroczystym tle wyświetla się biały tekst. “” Kwiat” to dynamiczna instalacja świetlna, składająca się z podwójnie zakrzywionej, pomalowanej na biało stalowej kolumny, z kilkoma kształtami liści u góry. Wnętrze kolumny ma strukturę pnia z bocznymi rozgałęzieniami w kolorze czerwonym i żółtym. Nocą instalacja jest podświetlana.”
Frans i Marja De Boer Lichtveld, „Kwiat”, 1997 r., Spijkenisse, Holandia, wikimedia.org, CC BY‑SA 3.0, fotografia: Peter van der Sluijs
Źródło: Frans De Boer Lichtveld, Marja De Boer Lichtveld, „Kwiat”, instalacja świetlna, dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Artflower_of_iron.jpg [dostęp 17.11.2023], licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 3
Który widok instalacji „Kwiat” podoba Ci się bardziej: w świetle dziennym czy nocnym? Wpisz swoją odpowiedź poniżej i podaj jeden argument uzasadniający Twoją opinię.
R12ARml2gNhVy
(tu wpisz odpowiedź)
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 4
Ustal w jakim miejscu stoi omawiana instalacja świetlna. Swoją odpowiedź zapisz poniżej.
RBYHeJv6RVgvT
(tu wpisz odpowiedź)
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
bg‑gray2
Miasto - plac - ulica
Vieira_Gatunek
Jorge Vieira [czytaj: żorżi wiejra], „Gatunek”
RKTc4Gxx0swd9
Ilustracja interaktywna – odwracana karta. Pierwsza strona karty przedstawia fotografię, na której ukazano dzieło składające się z dwóch postaci. Postacie wykonane zostały z dwóch czerwonych kulek. Większa z nich tworzy tors, mniejsza zaś głowę. Połączone są ze sobą za pomocą czerwonych, metalowych listewek. W ten sam sposób wykonano ich ręce, które uniesione są ku górze. Postaci ustawione są na placu przed dużym, beżowym budynkiem Budynek ma dekoracje rzeźbiarskie, ozdobny balkon z filarami na wysokości pierwszego piętra, nad którym jest rzeźbiony tympanon. Po kliknięciu na kartę, obraca się ona i wyświetla się jej druga strona. Druga strona karty przedstawia te same postaci z innej perspektywy. W tym przypadku ukazane zostały również ich nogi, wykonane z metalowych listewek. W tle znajdują się beżowe budynki, pomiędzy którymi przejeżdża biało‑żółto‑czarny tramwaj. Figurki ustawione są na placu, po którym przechadzają się turyści. Dodatkowo na szarym, półprzezroczystym tle wyświetla się biały tekst. “Stworzona przez Jorge’a Vieirę praca została zlecona przez Radę Miasta Lizbona i znajduje się przy miejskim Ratuszu. Instalacja łączy tendencje surrealistyczne i abstrakcję. Jest to kompozycja elementów utworzonych z kawałków blachy i druta o formie przypominającej jaja, połączonych z i tworzących sieć. Konstrukcję autor pomalował na czerwony kolor, nadając jej ekspresyjnego, żywego charakteru.
Ilustracja interaktywna – odwracana karta. Pierwsza strona karty przedstawia fotografię, na której ukazano dzieło składające się z dwóch postaci. Postacie wykonane zostały z dwóch czerwonych kulek. Większa z nich tworzy tors, mniejsza zaś głowę. Połączone są ze sobą za pomocą czerwonych, metalowych listewek. W ten sam sposób wykonano ich ręce, które uniesione są ku górze. Postaci ustawione są na placu przed dużym, beżowym budynkiem Budynek ma dekoracje rzeźbiarskie, ozdobny balkon z filarami na wysokości pierwszego piętra, nad którym jest rzeźbiony tympanon. Po kliknięciu na kartę, obraca się ona i wyświetla się jej druga strona. Druga strona karty przedstawia te same postaci z innej perspektywy. W tym przypadku ukazane zostały również ich nogi, wykonane z metalowych listewek. W tle znajdują się beżowe budynki, pomiędzy którymi przejeżdża biało‑żółto‑czarny tramwaj. Figurki ustawione są na placu, po którym przechadzają się turyści. Dodatkowo na szarym, półprzezroczystym tle wyświetla się biały tekst. “Stworzona przez Jorge’a Vieirę praca została zlecona przez Radę Miasta Lizbona i znajduje się przy miejskim Ratuszu. Instalacja łączy tendencje surrealistyczne i abstrakcję. Jest to kompozycja elementów utworzonych z kawałków blachy i druta o formie przypominającej jaja, połączonych z i tworzących sieć. Konstrukcję autor pomalował na czerwony kolor, nadając jej ekspresyjnego, żywego charakteru.
Jorge Vieira, „Gatunek”, 1997 r., Lizbona, Portugalia, online‑skills, CC BY 3.0 (pierwsza strona), flickr.com, CC BY‑SA 2.0, fotografia: Maria Eklind (druga fotografia)
Źródło: Maria Eklind, Jorge Vieira, „Gatunek”, instalacja, metal, dostępny w internecie: https://www.flickr.com/photos/mariaeklind/33841392602 [dostęp 17.11.2023], licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 5
Określ fakturę dzieła oraz materiał, z którego zostały wykonane rzeźby. Swoją odpowiedź zapisz poniżej.
R1TskAuWDw2Ar
(tu wpisz odpowiedź)
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Instalacje w przestrzeni miast bywają zaskakujące, zwłaszcza jeśli posługują się formą z zupełnie innej rzeczywistości, niż ulica. Zapoznaj się z przykładami instalacji, które powstały w polskich miastach.Pociag_do_nieba
Przykład 19
W tym przypadku obiekt komunikacji stał się dziełem sztuki. Ta 21 metrowa instalacja nawiązuje do historii przemysłowej Wrocławia i jest najwyższa w Polsce.
RMD4KSCJR48VL
Na zdjęciu zaprezentowany został na tle błękitnego nieba, stary metalowy pociąg, ustawiony został w taki sposób, że wygląda tak, jakby miał zostać wystrzelony wprost do nieba.
Andrzej Jarodzki, "Pociąg do nieba", instalacja artystyczna
Źródło: wikimedia.org, licencja: CC BY-SA 4.0.
bg‑gray2
Film „Pociąg do nieba” - instalacja Andrzeja Jarodzkiego
Zapoznaj się z filmem, który przybliży Ci kontekst tej niesamowitej instalacji. Zauważ, dlaczego autor wybrał ten właśnie obiekt i umieścił we Wrocławiu.
RE89G0NQK4yy0
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Pociąg do nieba”.
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Pociąg do nieba”.
Pociąg do nieba – film, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: online-skills, Pociąg do nieba – film,, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 6
RDGezsgYnjf66
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 7
Rp1sp2lSSoZMs
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
bg‑gray2
Film „Krzesło” - instalacja Tadeusza Kantora
Obejrzyj film prezentujący jeden z przykładów „Pomników niemożliwych”. Zastanów się, dlaczego został umieszczony w materiale dotyczącym instalacji?Krzeslo_z_cyklu_Pomnikow_niemozliwych
ROHSdiCJwyhQo
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Krzesło” z cyklu „Pomników niemożliwych”.
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Krzesło” z cyklu „Pomników niemożliwych”.
„Krzesło” z cyklu „Pomników niemożliwych” – film, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: online-skills, „Krzesło” z cyklu „Pomników niemożliwych”, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 8
R5BrPlkLp6Qcc
Wybierz z poniższych prawidłowy rozmiar instalacji krzesła. Możliwe odpowiedzi: 1. 14 metrów, 2. 10 metrów, 3. 20 metrów,
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 9
R1STHlAW3HYhO
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
bg‑gray2
Film „Tężnia sztuki” - instalacja Roberta Kuśmirowskiego
„TężniatężniaTężnia sztuki” jest Obejrzyj krótki film prezentujący to dzieło. Zwróć uwagę na tytuł, spróbuj wyjaśnić z jakiego powodu artysta tak nazwał ten obiekt.Teznia_sztuki
tężnia
drewniana konstrukcja wypełniona gałęziami tarniny, po których spływa solanka. Parując, tworzy leczniczy mikroklimat wykorzystywany do inhalacji i wspomagania leczenia chorób układu oddechowego
RvcAV8qp2GzKi
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany: Robert Kuśmirowski, „Tężnia sztuki” - film.
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany: Robert Kuśmirowski, „Tężnia sztuki” - film.
Robert Kuśmirowski, „Tężnia sztuki” - film, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: online-skills, Robert Kuśmirowski, „Tężnia sztuki” - film, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 10
R1eEFpOSjv6FC
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 11
R1Ee3sVbm5N9F
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
2
Ćwiczenie 1
RlhHz5l62Dq3d
Wskaż jakiego dzieła dotyczy ta część definicji "...przestrzenny układ elementów zaprojektowany przez artystę, najczęściej specjalnie do określonej przestrzeni, wchodzący w relacje z tą przestrzenią...": Możliwe odpowiedzi: 1. obrazu, 2. pomnika, 3. instalacji, 4. plakatu
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
R8uNzXNixKbJv21
Ćwiczenie 1
Spośród poniżej zamieszczonych dzieł wybierz te, które są instalacjami.
Spośród poniżej zamieszczonych dzieł wybierz te, które są instalacjami.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
1
Ćwiczenie 2
Przyporządkuj fragmenty dzieł dziedzinom sztuki.
RWn0F49ucgZoG
Na zdjęciu zaprezentowany został posąg w białym kolorze, jakim jest naga, młoda kobieta odwrócona tyłem. W swej lewej ręce trzyma fragment materiału, a w prawej ugiętej ręce trzyma niewielki okrągły przedmiot. Rzeźba ustawiona została przy górze zgromadzonych różnokolorowych ubrań.
Ilustracja numer 1 do ćwiczenia numer 2, publicdelivery.org, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu)
Źródło: Ilustracja numer 1 do ćwiczenia numer 2, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
R1Pn8UODXUmY8
Malowidło przedstawia scenę w której po lewej stronie na wzgórzu porośniętym trawą w pozycji półleżącej, nagi, młody i umięśniony mężczyzna wyciąga swoją lewą rękę w stronę znajdującego się po prawej starszego mężczyzny z siwymi, długimi włosami oraz brodą, odzianego w białą zwiewną szatę, którego w powietrzu unoszą nagie postacie. Starzec również wyciąga swą prawą rękę oraz palec wskazujący, który niemal styka się z dłonią mężczyzny.
Ilustracja numer 2 do ćwiczenia numer 2, wikimedia.org, domena publiczna
Źródło: wikimedia.org, Ilustracja numer 2 do ćwiczenia numer 2, domena publiczna.
RO3hp7AHEJFtR
Na zdjęciu zaprezentowana została rzeźba w białym kolorze przedstawiająca dwie postacie. Jedną z nich jest młody mężczyzna o kręconych włosach, który trzyma w swych dłoniach kobietę, ta zaś ma wyciągnięte ręce w stronę młodzieńca, a on jedną ręką dotyka jej twarzy i jest zapatrzony w dziewczynę z namiętnością. Ich usta niemal się stykają.
Ilustracja numer 3 do ćwiczenia nr 2, wikimedia.org, CC BY 2.0
Źródło: wikimedia.org, Ilustracja numer 3 do ćwiczenia nr 2, domena publiczna.
R1ZF50G8sBYBo
Zdjęcie przedstawia ogromne egipskie posągi, zarówno z lewej jak i z prawej strony ukazane zostały siedzące wizerunki faraona. Czas nie był łaskawy dla rzeźb, a te częściowo skruszały, przez co posągi są wybrakowane o niektóre elementy.
Ilustracja numer 4 do ćwiczenia numer 2, wikimedia.org, CC BY‑SA 3.0
Źródło: wikimedia.org, Ilustracja numer 4 do ćwiczenia numer 2, licencja: CC BY-SA 3.0.
R1R2R53AfjfWL
Na zdjęciu zaprezentowany został na tle błękitnego nieba, stary metalowy pociąg, ustawiony został w taki sposób, że wygląda tak, jakby miał zostać wystrzelony wprost do nieba.
Ilustracja numer 5 do ćwiczenia nr 2, wikimedia.org, CC BY‑SA 4.0
Źródło: wikimedia.org, Ilustracja numer 5 do ćwiczenia nr 2, licencja: CC BY-SA 4.0.
RfULgbKwVz1im
Malarstwo Możliwe odpowiedzi: 1. Ilustracja nr 2, 2. Ilustracja nr 3, 3. Ilustracja nr 5, 4. Ilustracja nr 4, 5. Ilustracja nr 1 Rzeźba Możliwe odpowiedzi: 1. Ilustracja nr 2, 2. Ilustracja nr 3, 3. Ilustracja nr 5, 4. Ilustracja nr 4, 5. Ilustracja nr 1 Instalacja Możliwe odpowiedzi: 1. Ilustracja nr 2, 2. Ilustracja nr 3, 3. Ilustracja nr 5, 4. Ilustracja nr 4, 5. Ilustracja nr 1
Malarstwo Możliwe odpowiedzi: 1. Ilustracja nr 2, 2. Ilustracja nr 3, 3. Ilustracja nr 5, 4. Ilustracja nr 4, 5. Ilustracja nr 1 Rzeźba Możliwe odpowiedzi: 1. Ilustracja nr 2, 2. Ilustracja nr 3, 3. Ilustracja nr 5, 4. Ilustracja nr 4, 5. Ilustracja nr 1 Instalacja Możliwe odpowiedzi: 1. Ilustracja nr 2, 2. Ilustracja nr 3, 3. Ilustracja nr 5, 4. Ilustracja nr 4, 5. Ilustracja nr 1
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 3
Z pomocą drugiej osoby wybierz trzy dowolne dzieła rzeźbiarskie pochodzące z drugiej połowy XX wieku. Postaraj się, by prezentowały różne techniki.
3
Ćwiczenie 3
Wybierz trzy dowolne dzieła rzeźbiarskie pochodzące z drugiej połowy XX wieku. Postaraj się, by prezentowały różne techniki. Następnie sporządź ich krótki opis połączony z analizą.
RP7v8nrNZMSnk
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Pamiętaj, by zastosować terminologię właściwą dla opisu rzeźby, uwzględniając: kompozycję, bryłę i ekspresję.
Przykład odpowiedzi:
Pierwsza opisywana rzeźba: Sylwester Ambroziak, „Ofiara Izaaka”
R1VPWLhDlrVtj
Zdjęcie przedstawia rzeźbę pod tytułem: „Ofiara Izaaka”, autorstwa Sylwestra Ambroziaka. Kompozycja przedstawia dwie postacie, najprawdopodobniej są to mężczyźni. Głowy mężczyzn są podłużne oraz zniekształcone. Jedna z nich ma krzyczący wyraz twarzy, ma pozycję półleżącą. Druga postać, ma pozycję dominującą nad pierwszą postacią, o czym świadczy ułożenie jego ciała. Jego ręka jest uniesiona. Mężczyzna ciągnie za włosy postać leżącą. Tło jest koloru czarnego.
Sylwester Ambroziak, „Ofiara Izaaka”, 1989 r., Centrum Rzeźby Polskiej, Orońsko, ownetic.com, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu)
Źródło: Sylwester Ambroziak, Ofiara Izaaka, rzeźba, drewno, Centrum Rzeźby Polskiej, Orońsko, dostępny w internecie: https://ownetic.com/wydarzenia/2018/01/kunszt-100-lat-polskiej-rzezby-centrum-rzezby-polskiej-oronsko/s-ambroziak-ofiara-izaaka-centrum-rzezby-oronsko-2018-01-26/ [dostęp 26.05.2022], Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
nurt - nowy ekspresjonizm,
rzeźba antropomorficzna,
kompozycja wielofiguralna, dynamiczna - wielokierunkowa (zarówno układy pionowe, jak i diagonalne),
silnie podkreślona ekspresja (eksponowanie emocji przez otwarta buzię, wyciągniętą w górę głowę osadzoną na długiej, napiętej szyi, gestykulację),
schematyczność formy (uproszczenia, deformacja).
Druga opisywana rzeźba: Sol LeWitt, „Kubiczna modułowa, czarna konstrukcja ściany”
R1FbTjpuAsu9s
Zdjęcie przedstawia kompozycję pod tytułem: „Kubiczna modułowa, czarna konstrukcja ściany”, autorstwa Sol LeWitt. Na fotografii znajduje się nowoczesna rzeźba, złożona z 25 takich samych sześcianów. Sześciany ułożone są naprzeciwko siebie tworząc jeden duży sześcian. Sześciany składają się z czarnych prętów. Czarna konstrukcja umiejscowiona jest na białym tle.
Sol LeWitt, „Kubiczna modułowa, czarna konstrukcja ściany”, 1966 r., Muzeum Sztuki Nowoczesnej MoMA, Nowy Jork, Stany Zjednoczone, moma.org, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu)
Źródło: Sol Le Witt, Kubiczna modułowa, czarna konstrukcja ściany, malowane drewno, Muzeum Sztuki Nowoczesnej MoMA, Nowy Jork, dostępny w internecie: https://www.moma.org/collection/works/81428 [dostęp 26.05.2022], Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
nurt - minimalizm,
rzeźba abstrakcyjna,
kompozycja symetryczna,
posiada wiele osi symetrii,
kompozycja geometryczna,
kompozycja oparta na równowadze pionów i poziomów (kompozycja zrównoważona, statyczna), powtarzalność elementów i układów, rytmiczność,
jednobarwna (czerń).
Instalacja: Michelangelo Pistoletto, „Wenus wśród szmat”
RJ9SctW7ZW9LX
Michelangelo Pistoletto, „Wenus wśród szmat”, 1967, 1974 r., Muzeum Tate Britain, Londyn, Wielka Brytania, tate.org, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
Źródło: Michelangelo Pistoletto, Wenus wśród szmat, 1967, Rzeźba, Tate Britain, Londyn, Wielka Brytania, dostępny w internecie: https://www.tate.org.uk/art/artworks/pistoletto-venus-of-the-rags-t12200 [dostęp 6.09.2023], Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
nurt - arte povera (sztuka uboga, sztuka biedna),
kompozycja jednofiguralna, oparta na kontraście - połączenie klasycznego posagu ze stertą szmat,
kontrast kompozycyjny polega także na połączeniu statyki i dynamiki - statyczna rzeźba jest przeciwieństwem niedbale rozrzuconych materiałów sprawiających wrażenie dynamiki,
kompozycja piramidalna połączona z wertykalizmem - szmaty tworzą układ piramidalny, zwężony ku górze, natomiast figura bogini posiada układ wertykalny,
kontrast barw - różnobarwne szmaty kontrastują z bielą Wenus.
Rs6lVoCEzKYNU
Ćwiczenie 4
Wskaż formę wypowiedzi, którą posługiwała się artystka w pracy. Możliwe odpowiedzi: 1. Instalacja, 2. Performans, 3. Malarstwo
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
RYpQ6IbY3n5oJ2
Ćwiczenie 4
Wskaż formy wypowiedzi, którymi posłużyła się artystka w pracy. Wybierz trzy spośród podanych:
Wskaż formy wypowiedzi, którymi posłużyła się artystka w pracy. Wybierz trzy spośród podanych:
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
R10NZwbQYH41f
Ćwiczenie 5
Wybierz, dwie formy działania wykorzystywane przez artystę Cornelia Parker? Możliwe odpowiedzi: 1. Instalacja, 2. Akcjonizm, 3. Sztuka mediów
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
2
Ćwiczenie 5
Odpowiedz na pytanie, jaki środek wyrazu artystycznego łączy te dwa dzieła? Wskaż także, wybierając z podanych odpowiedzi, dwie formy działania wykorzystane przez artystów.
Rn3AcUAQImCJ2
Ilustracja do ćwiczenia nr 6, online‑skills, CC BY 3.0
Ilustracja do ćwiczenia nr 6, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: online-skills, Ilustracja do ćwiczenia nr 6, ilustracja, licencja: CC BY 3.0.
R1HHPenIDdDbm
Dzieła łączy zastosowanie Tu uzupełnij.
Dzieła łączy zastosowanie Tu uzupełnij.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
RzKq8Taid60CH
Możliwe odpowiedzi: 1. Performans, 2. Instalacja, 3. Akcjonizm, 4. Sztuka mediów, 5. Street art
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
bg‑red
Instalacje - aspekt społeczny
bg‑gray2
Jak przejawia się wpływ instalacji na mieszkańców?
Instalacje artystyczne
Wzmacniają poczucie przynależności mieszkańców, którzy stają się częścią procesu twórczego,
Inspirowane są lokalnymi tematami, co podkreśla znaczenie kontekstu w instalacjach i skłania do refleksji nad dziedzictwem kulturowym oraz historycznym danej okolicy,
Przyciągają turystów, co korzystnie wpływa na gospodarki lokalne oraz wspiera małe biznesy.
bg‑red
Podsumowanie
bg‑gray2
Prezentowane przykłady instalacji artystycznych wpisują się w nurt rzeźby współczesnej, eksplorując tematy, takie jak: np. pamięć, tożsamość, relacje człowieka z naturą i inne. Poprzez zestawienie materiałów, światła, dźwięku i przestrzeni, twórcy budują narrację, która nie daje jednoznacznych odpowiedzi, lecz zaprasza widza do własnej interpretacji. To medium, które nieustannie ewoluuje, odpowiadając na zmieniające się potrzeby współczesnego świata i jego odbiorców.
![Na fotografii znajduje się kilka pni drzewa, z których wystają na górze i na dole grube, metalowe pręty. Przy każdym pniu znajduje się krótki kawałek jasnego drewna, w którym jest kilka małych, okrągłych otworów. Kawałek ten jest ustawiony prostopadle do pnia. Przy dwóch pniach stoją 2 kobiety. Pierwsza z nich ma upięte w koka blond włosy i czarne oprawki okularów. Na szyi ma szarą chustkę w białe wzory. Ubrana jest w niebieską jeansową [czytaj: dżinsową] kurtkę i czarne spodnie. Przez lewe ramię ma przewieszoną szarą torebkę. Dłońmi zatyka uszy. Druga kobieta ma ciemne włosy, upięte z tyłu. Ubrana jest w czerwoną koszulę, niebieską jeansową [czytaj: dżinsową] kurtkę, beżowe spodnie i buty. Przez lewe ramię ma przewieszoną brązową torebkę. Jej dłonie zasłaniają uszy. Obie kobiety dotykają czołem krótkich kawałków jasnego drewna, które wystają z pni. Kobiety znajdują się w jasnym pomieszczeniu.](https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res-minimized/R6ALF5SJMNEPV/1775670980/qNjmzIHkrNouCPd7U5ShfC4uGAA4AshH.jpg)
