Jak już się wiesz, współczesna rzeźba to przestrzeń eksperymentu, prowokacji
i dialogu z otaczającym światem. Wśród wybranych dzieł można dostrzec różnorodność idei i stylów, które definiują sztukę XX i XXI wieku.

Ten materiał przybliży Ci różne tendencje i koncepcje rzeźby współczesnej.
Aby lepiej je zrozumieć  przedstawimy przykłady dzieł, charakterystycznych dla współczesnych kierunków, takich jak; minimalizm, konceptualizm, sztuka kinetyczna,  pop‑art, hiperrealizm. 
Opisy z zastosowaniem właściwej terminologii pozwolą Ci lepiej poznać realizacje i przygotować się do ich analizy.

W II połowie XX wieku rzeźba przeszła radykalne przemiany, odchodząc od tradycyjnych form i materiałów na rzecz eksperymentu i koncepcji. Zmienił się model myślenia o sztuce - stała się wyrazem myśli i ekspresji artysty. Pojawiły się nowe kierunki, prądy i nurty. Rzeźba stała się nie tylko formą, lecz także ideą — często efemeryczną, interaktywną i zaangażowaną społecznie.

Formy wypowiedzi poprzez rzeźbę są bardzo zróżnicowane. Jednak większość realizacji, pomimo powiązań oraz inspiracji jest autonomiczna, wyjątkowa i reprezentuje jedynie własne poszukiwania formalne lub egzystencjalne artysty, dla którego forma przestrzenna jest językiem przekazu.

Minimalistyczne rzeźby wyrażały się poprzez ograniczenie formy wypowiedzi do minimum, manifestując oszczędność środków.  Rzeźby charakteryzuje prostota, powtarzalność, ascetyzm, bezosobowość, sterylność i nietradycyjne materiały. Głównym źródłem zainteresowań minimalistów była forma i jej oddziaływanie na odbiorcę.

R11CVNZ1U4FRA

Zdjęcie przedstawia kompozycję pod tytułem: „Kubiczna modułowa, czarna konstrukcja ściany”, autorstwa Sol LeWitt. Na fotografii znajduje się nowoczesna rzeźba, złożona z 25 takich samych sześcianów. Sześciany ułożone są naprzeciwko siebie tworząc jeden duży sześcian. Sześciany składają się z czarnych prętów. Czarna konstrukcja umiejscowiona jest na białym tle.

RHX4G2EBLP4G8

Fotografia przedstawia rzeźbę „Floor‑Corner 2” autorstwa Sol LeWitta. Praca ta, to modułowo połączone ze sobą białe sześciany, które są ułożone piętrowo – cała rzeźba składa się z dziewięciu warstw. Rzeźba ta znajduje się obok narożnika ściany.

Konceptualizm podważył tradycyjne postrzeganie dzieła sztuki jako fizycznego, materialnego przedmiotu. W ramach tego nurtu, rola artysty została ograniczona do tworzenia idei i przekazywania swojego pomysłu, zamiast skupiać się na tworzeniu fizycznych obiektów.

R36VKS1AB2DTK

Zdjęcie przedstawia dzieło pod tytułem „Jedno i trzy krzesła”, autorstwa Josepha Kosuth'a. Kompozycja składa się z brązowego krzesła, które stoi na podłodze. Krzesło jest drewniane. Umiejscowione jest na środku pomieszczenia. Po lewej stronie wisi czarno‑białe zdjęcie, identycznego krzesła. Po prawej stronie znajduje się biała tabliczka z napisami w języku angielskim. Tło stanowi biała ściana.

Artyści skupili się tym razem na zagadnieniu ruchu, zarówno rzeczywistego, jak i pozornego. Najbardziej rozpoznawalnym artystą tego nurtu  jest Aleksander Calder, znany z wynalezienia ruchomych rzeźb, zwanych Mobilami. Innym przedstawicielem rzeźby kinetycznej jest Jean Tinguely [czyt. żą tigłeli].  Zasłynął m.in. z budowy mechanizmów, które wprawiał w bardzo szybki ruch, tak że stawały się niewidoczne.

Przykład 3

Calder uważał swoje „Mobile” za abstrakcję kinetyczną. Zaprojektowane elementy, poruszane prądami powietrza lub interakcjami człowieka miały stwarzać odpowiednik harmonijnej aktywności natury.

RV63GPSFPB78F

Delikatna, wisząca rzeźba kinetyczna z cienkich metalowych prętów i czerwonych, płaskich elementów o nieregularnych kształtach zawieszona na tle jasnej ściany. Elementy układają się w lekką, rozgałęzioną formę i rzucają miękkie, rozproszone cienie na powierzchnię za nimi.

Przykład 4

Zaskakujący i zabawny jest cykl kolorowych rzeźb pod nazwą „Baluby”, posiadających oprócz metalu, pióra, drewno i skórę. „Baluba” wprawiona w ruch, wydawała różnego rodzaju dźwięki.

R1DL936D41NCN

Zdjęcie przedstawia formę przestrzenną, która jest "zlepkiem" różnych niepotrzebnych rzeczy; błotnika, żarówki, silniczków, piór i wielu drobiazgów połączonych ze sobą i umocowanych na pieńku drewna.

Rzeźba w stylu pop‑artu to wyrazista, często zabawna forma, która czerpie inspirację z kultury masowej, reklamy, komiksów i przedmiotów codziennego użytku. Jej celem jest przeniesienie elementów popkultury do świata sztuki, często z przymrużeniem oka lub ironicznym komentarzem.

R1QH5LRMQAR7U

Georg Segal, będący ikoną pop‑artu, wprowadził na ulice realistyczne rzeźby wykonane z białego gipsu. Postacie Segala zostały uchwycone podczas wykonywania zwyczajnych czynności dnia codziennego.

R19SA57H9KNP6

Zdjęcie przedstawia statuetkę Michaela Jacksona z szympansem. Wykonana z białej porcelany i złocona jest uważana przez wielu za najważniejsze dzieło Koonsa. Postać siedzi na ziemi, podparta jedną ręką, drugą obejmuje szympansa. Triumf odniosła zarówno pod względem technicznym, jak i koncepcyjnym.

Z tradycji  ready mades [czytaj: redi mejds] i pop‑artu w swojej sztuce czerpie Brian Jungen.

RtulgYJqD6TlQ

Dzieło widoczne na fotografii wykonano z elementów obuwia sportowego. Kształtem przypomina maskę z otworami na oczy oraz elementem upodobnionym do nosa. Pod nim, na dole dzieła zauważalne jest logo modelu obuwia - mężczyznę wyskakującego z piłką koszykową. Logo oraz części dzieła są białe, jednak widoczne są również czerwone oraz czarne elementy. U góry, po obu stronach oraz u dołu, można zauważyć liczby - 10/16. Dodatkowo, u góry pracy widnieje liczba 23. Dzieło jest symetryczne. Z prawej oraz z lewej strony wyróżniają się elementy z metką, które zdają się być zapiętkiem buta.

R1HAp4YZ59YJB

Dzieło przedstawione na fotografii wykonano z materiału obuwia sportowego. Rzeźba została sfotografowana z profilu. Logo produktu (z którego została stworzona rzeźba) widoczna jest u dołu - mężczyzna wyskakujący z piłką koszykową. Całość kształtem przypomina trójkąt, jednak jego strukturę przerywa kilka wystających nieznacznie elementów - głównie języków obuwia (znajdujące się u góry i po środku rzeźby) i ochraniaczy kostek (prostokątne białe elementy na rzeźbie znajdujące się u góry), ochraniaczy pięt i ścięgna achillesa (te elementy znajdują się po bokach pracy). Kolorystyka to czerń, biel oraz czerwień. Części, które najbardziej się wyróżniają to białe logo, biało‑czarna metka na czerwonym materiale oraz przód obuwia wraz ze srebrnymi otworami na sznurowadła. Dzieło przedstawia różne struktury elementów, pokazane jest na podwyższeniu - cienkiej szarej rurce.

W latach dwutysięcznych w rzeźbie rozwinął się hiperrealizm, który za pomocą metody fotorealistycznej, często poprzez brzydotę czy deformację, komentował problemy współczesnego świata. Aby osiągnąć pożądany efekt artyści wykorzystywali  kauczuk, silikon, żywicę poliestrową, piankę poliuretanową, poliestry i farby olejne oraz włosy i materiały tekstylne.

RVXB8V9DRKGTO

Fotografia przedstawia pracę „Quennie 2”, autorstwa Duane Hansona, która przedstawia naturalnej wysokości rzeźbę czarnoskórej pracownicy – Queenie. Wymodelowana postać wygląda bardzo realistycznie, ma krótkie kręcone włosy, okrągłe okulary na nosie, ubrana jest w niebieski uniform, w dłoni trzyma kolorową szczotkę do ścierania kurzy. Drugą dłoń ma opartą o wózek, na którym znajdują się środki czystości, ścierki, i szczotki. Fotografia instalacji została wykonana w jasnym pomieszczeniu.

RTS61H3NSJF5Q

Przedstawiona rzeźba ukazuje dwie starsze kobiety. Jedna z nich posiada białe, kręcone włosy, druga zaś siwe, spięte w koka. Kobieta o kręconych włosach ubrana jest w szaro‑fioletowy, długi płaszcz, czarną spódnicę oraz buty. Druga z nich odziana jest w długi, brązowy płaszcz, czarną spódnicę oraz szare buty. Sylwetki kobiet są nieco zgarbione. Każda z nich trzyma ręce założone na siebie. Spoglądają w stronę obserwatora z grymasami na twarzy. Dzieło ustawione jest na białym postumencie na tle białej ściany.

Postmodernizm to sztuka, która nie udaje, że zna odpowiedzi. Zamiast tego zadaje pytania, bawi się formą i zmusza do refleksji. Może być piękna, brzydka, śmieszna, tragiczna — często wszystko naraz. Często wykorzystywanym zabiegiem jest pastisz, nawiązywanie do innych dzieł, bezpośrednie wykorzystanie ich elementów w nowym ujęciu.

Przy omawianiu współczesnej rzeźby warto wspomnieć Anisha Kapoora, którego znakiem rozpoznawczym są ogromne, lśniące rzeźby o obłym kształcie. Do najbardziej znanych jego prac można zaliczyć Cloud Gate, o kształcie wielkiego ziarna fasoli. Od rzeźby, ustawionej obok Jay Pritzker Pavilion w Chicago, odbija się cała okoliczna zabudowa.

Grono polskich artystów jest duże. Przedstawiamy kilka postaci, których twórczość ukształtowała polską rzeźbę współczesną, są to:

• Katarzyna Kobro

• Alina Szapocznikow

• Władysław Hasior

• Magdalena Abakanowicz

• Igor Mitoraj

Katarzyna Kobro (1898‑1951) – jedna z najwybitniejszych rzeźbiarek europejskiej awangardyawangardaawangardy. Dla niej rzeźba była absolutem, podobnie jak przestrzeń. Zadaniem rzeźby było organizować przestrzeń i współistnieć z nią.

R1SELGD9ZQ1S6

Zdjęcie przedstawia kompozycję przestrzenną z kolorowej blachy. Składa się z niewielkich ścianek połączonych ze sobą krawędziami pod kątem prostym. ścianki są pomalowane w kolorach podstawowych; czerwonym, żółtym i niebieskim oraz czarnym i białym. Biała ścianka jest wygięta w kształcie niedokończonej litery u i łączy pozostałe elementy..

RNRNFSE4VOXOA

Alina Szapocznikow (1926 - 1973) - rzeźbiarka, której sztuka pełna emocji i refleksji, do dziś porusza swoją szczerością i aktualnością. Głęboko osadzona w doświadczeniach osobistych, koncentrowała się na cielesności i przemijaniu, zwłaszcza w cyklu „TumeurstumeursTumeurs”.

RLOZ4A6ZQV8KH

Rzeźba abstrakcyjna o nieregularnym kształcie nawiązuje do torsu człowieka. Wykonany jest z betonu umocowanego na stalowej konstrukcji, jest przykładem abstrakcji organiczną

R1T8DTNOG887J

Zdjęcie przedstawia tors z częścią głowy odlany z autentycznej postaci i kilkakrotnie powielony. Ten sam odlew tylko w innym kolorze wchodzi jedna w drugą tworząc spętrzoną formę.

Magdalena Abakanowicz (1930‑2017) - rzeźbiarka światowej sławy, autorka tkanin i instalacji przestrzennych. Znana z cykli „Abakany”, „Postacie siedzące”, „Plecy”, „Tłumy”, „Gry wojenne” i inne.

RCMSPUZMD965H

R1FXH47AH7UA8

W latach 1976‑1982 Magdalena Abakanowicz tworzyła rzeźbiarski cykl Plecy, posługując się szarym płótnem, usztywnionym żywicą, pakułami, sznurkiem - konstruując z nich pełne symboliki aranżacje przestrzenne.

Władysław Hasior (1928‑1999) – uważany w Polsce za prekursora pop‑artu i asamblażuassemblageasamblażu. Swoje prace tworzył z rzeczy zużytych, zepsutych zabawek, dziecięcych wózków i innych wymownych przedmiotów.

R1G4S5NSDUCCM

Fotografia przedstawiająca rzeźbę kolorowych ptaków osadzonych na ażurowych metalowych kołach róznej wielkości. Na fotografii widoczne są trzy ptaki.

RKIhndup3lKj11

Ilustracja przedstawiająca pomnik autorstwa Władysława Hasiora pt. „Żelazne organy / Tym, co polegli w walce o utrwalenie władzy ludowej na Podhalu”. Pomnik przedstawia konstrukcję przypominającą organy, umieszczoną na słupie.

RT213MX1S2PV1

Na ilustracji widać dzieło Władysława Hasiora pt. "Król Herod". Na czerwonym podłożu z drewna widać mały pałacyk, małego lwa oraz samolociki lecące w dół. Praca wykonana z różnych materiałów, m.in. koralików, skrawków blachy.

Igor Mitoraj (1944‑2014) tworzył monumentalne rzeźby, inspirowane sztuką antyczną, przedstawiające fragmentarycznie ludzkie ciała – symbolizującymi i niedoskonałość ludzkiego losu. Większość życia spędził we Włoszech, jego artystycznym azylem stała się Pietrasanta, miasto w Toskanii, słynące z tradycji rzeźbiarskich, przez wielu nazywane „małymi Atenami”.

RTNNXKHAHO26C

Ilustracja przedstawia rzeźbę Igora Mitoraja „Beeld boulevard”. Ukazuje fragment twarzy nawiązującej do klasycznego piękna. Umieszczona jest na trawiastym pagórku. Ma delikatne rysy i kontrastuje z otoczeniem - ostrą trawą.

RLBHP6A4SML71

Fotografia przedstawiająca rzeźbę głowy spętanego Erosa wykonaną z brązu. Dużych rozmiarów głowa leży na prawym boku.

Zapoznaj się z filmem, który przybliży Ci jedną z rzeźb artysty, znajdującą się na rynku w Krakowie. Eros_spetany

black

Pokaż więcej

Ważną rolę w polskiej sztuce współczesnej odgrywa twórczość Mirosława Bałki. 
Jego instalacje często angażują widza fizycznie i psychicznie, zmuszając do refleksji nad obecnością, pustką i przemijaniem. Artysta wykorzystuje surowe materiały, takie jak beton, stal czy mydło, tworząc minimalistyczne formy o silnym ładunku emocjonalnym.  Jednym z najbardziej znanych dzieł Bałki jest „How It Is”
( „Jak to jest” )– monumentalna instalacja w londyńskiej Tate Modern, która zaprasza odbiorcę do wejścia w ciemność.

RPSHKG38GEFG9

Fotografia przedstawia halę z wysokim dachem, w której umieszczony został czarny kontener stojący wzdłuż lewej ściany hali. Jest to instalacja Mirosława Bałki pod tytułem „Jak to jest?”. Kontener zbudowany jest ze stalowych ścian, a stoi na metalowych palach. Prowadzi do niego opuszczona na szarą podłogę rampa. Ściana hali również jest szara, przebiegają przez nią metalowe elementy. U góry, przez siatkę metalowych konstrukcji, można zauważyć wpadające przez sufit światło.

Zachęcamy do zapoznania się z prezentacją.
Kliknięcie w interaktywne punkty rozmieszczone dookoła „Kompozycji Przestrzennej” pozwoli Ci dowiedzieć się więcej o rzeźbiarzach i ich dziełach. Panel umieszczony na dole umożliwia  operowanie formą w przestrzeni - przybliżanie i obrót dookoła własnej osi. Przycisk „I” otwiera informacje.

Więcej na temat rzeźby współczesnej dowiesz się tutaj:

https://zpe.gov.pl/a/wspolczesna-rzezba/DHZDDrcVv

https://zpe.gov.pl/a/rzezba/DXCmnx33i

https://zpe.gov.pl/a/rzezbiarz/D2nK7VUdH

https://zpe.gov.pl/a/multimedialne-puzzle/D1ZmBmo5G

https://zpe.gov.pl/a/wazne-dziela-polskiej-rzezby/DdxhXG95H

https://zpe.gov.pl/b/techniki-artystyczne-we-wspolczesnej-sztuce/PWkTSSm0G

https://zpe.gov.pl/a/dynamiczna-instalacja-w-przestrzeni–rzezba-kinetyczna/D7XMIMqQP

https://zpe.gov.pl/a/awangarda-xx-w–katarzyna-kobro/D5er0EX2e

https://zpe.gov.pl/a/rzezby-z-osobista-sila-wyrazu–tworczosc-aliny-szapocznikow/DYJ0xyCBe

https://zpe.gov.pl/a/monumentalne-formy-rzezbiarskie-magdaleny-abakanowicz/D7pfQA8y0

https://zpe.gov.pl/a/wladyslaw-hasior–pionier-asamblazu-i-tworca-magicznych-przestrzeni/DJlyJGmu3